آيت‌ا... صانعي آزادانديشي که اميد نسل جوان بود

آيت‌ا... العظمي صانعي از مراجع تقليد و از شاگردان زبده و برگزيده امام خميني (ره) بود. ايشان در نوجواني وارد حوزه‌هاي علميه شد و دروس حوزوي را از همان سنين کم حدود 10 سالگي آغاز کرده و با هوش سرشار و ذکاوتي که داشت دروس را به سرعت طي کرده و در بيست و چند سالگي به مرحله اجتهاد رسيده بود. به ياد دارم که ايشان در مدرسه حقاني جوان‌ترين روحاني بود که در قم درس خارج مي‌گفت و بحث زکات مطرح مي‌کرد. شايد در قم کسي به کم‌سني مرحوم آيت‌ا... صانعي نبود که بخواهد درس خارج تدريس کند. چراکه تدريس درس خارج چندان هم آسان نيست اما ايشان دقت خوبي داشت. من خودم در سال 1352 از شاگردان آيت‌ا... صانعي بودم و ايشان استادي بسيار برجسته، دقيق و آزادانديش بود و هميشه در دروس خود نوآوري‌هاي خاص خودش را داشت. اينکه بگوييم ايشان مقلد علماي گذشته باشد اينگونه نبود و هميشه حاشيه‌هايي را که بايد مي‌زد به‌جرات اظهار مي‌کرد. در زمان انقلاب نيز جوان‌ترين فقيهي بود که در شوراي نگهبان به حکم امام وارد و سپس دادستان کل کشور شد. امام (ره) نيز به آقاي صانعي عنايت خاصي داشت و از ايشان به‌عنوان فرزند خودش ياد کرده بود. مرحوم صانعي هميشه افکار آزاد و نوانديشي داشت و از ويژگي‌هاي خاصش مي‌توان به اين نکته اشاره کرد که در مسائل فقه عقل و قرآن را بر هر چيزي مقدم مي‌داشت و هرچه را با قرآن در تضاد بود نمي‌پذيرفت و از همين رو بسياري از فتاوا را زير سوال برد. مثلا ايشان نابرابري ديه زن و مرد را قبول نداشت و با استدلال عقلي و قرآني آن را رد مي‌کرد. يا براي مساله عدالت حوزه بسيار ارزشمندي قائل بود و همه احکام را در ظل عدالت مي‌ديد و معنا مي‌کرد. ايشان مي‌گفت هر حکمي که ما از قرآن و سنت اجتهاد کنيم اصل اوليه قرآن را که عدالت باشد بايد بر آن حکم حاکم کنيم و اگر خلاف عدالت باشد، آن حکم نبايد به‌عنوان حکمي ديني اعلام شود. آيت‌ا... صانعي هميشه در زمان زندگي‌اش انسان آزاده‌اي بود که اگر واقعا جايي ظلمي صورت مي‌گرفت ايشان ساکت نمي‌نشست و برحسب وظيفه‌اي که در خود احساس مي‌کرد، سخن مي‌گفت. البته متاسفانه جفاهايي هم در حق ايشان در قم از سوي برخي کوته‌نظران صورت گرفت که نبايد اين کارها انجام مي‌گرفت. در تاريخ فکر و انديشه اصلا پسنديده نيست که مرجع تقليدي بخواهد به‌خاطر آزادي فکرش مورد تهاجم قرار بگيرد. بااين‌حال در مورد آيت‌ا... صانعي اين کم‌لطفي صورت گرفت و جواناني که فريب‌خورده بودند يا از جايي هدايت مي‌شدند اين بدعت را ايجاد کردند و به جاي اينکه به حرف‌هاي ايشان توجه کنند به منزلشان حمله کردند و شيشه‌ها را شکستند و اکثر بزرگان حوزه نيز اين کار را محکوم کردند. به هر صورت اکنون جاي آيت‌ا... صانعي در حوزه بسيار خالي است. ايشان نسبت به حقوق زنان توجه کاملي داشت و خيلي از فتاوايي که در مورد حقوق زنان مطرح کرد واقعا در اين زمان جايش خالي بود. آيت‌ا... صانعي درصدد بود کنفرانسي راجع به حقوق خانواده تشکيل دهد که متاسفانه با اين مساله محدوديت‌هاي کرونا برخورد کرد. به‌هرحال ايشان خيلي همت داشت و سالي يک کنفرانس با مباني علمي، فکري و حوزوي راجع به مسائل روز برگزار مي‌کرد که اين مسائل جا بيفتد. چراکه درحال‌حاضر فقه ما با نگاه سنتي که دارد در خيلي از مسائل زير سوال است. اما ايشان سعي مي‌کرد اين فتاواي سنتي را که در اين ظرف زمان معنا نمي‌دهد و با عقل و عرف اين زمان سازگار نيست به نحوي بازانديشي کند و اجتهاد نويي در آن صورت دهد. آيت‌ا... صانعي باعث اميد نسل جوان و نوانديشان ديني و طلبه‌هاي جوان حوزه بود اما متاسفانه خيلي زود و ناگهان از ميان ما رخت بر بست. اميدوارم اين مسير نوانديشي ديني که اين مرجع تقليد استنباطا و اجتهادا بازکرده بود پيموده شود و ادامه داشته باشد.