فضای مجازی و شعور عاشورایی نوین
واقعه کربلا با دو بال در تاریخ پرواز کرده و به دلها و ذهنها سر کشیده است: بال هنر و بال دانش. بال هنر در قالب نقاشی (تابلو عصر عاشورا)، تئاتر (تعزیه)، فیلم (روز واقعه)، موسیقی (موسیقی روز واقعه، قطعه نینوا)، شعر (اشعار محتشم کاشانی)، معماری (ساختمان تکیهها، مقبرهها)، هنرها و صنایع دستی (مصنوعات مذهبی از ضریح امام حسین تا سایر مصنوعات) به ماندگاری، پویایی و غلیان احساس و عاطفه دینی کمک کردهاند. من برای هر کدام فقط نمونههای بارز ارائه کردم. بال دانش و معرفت در قالب کتاب، سخنرانی، مقاله و نقد و نظر، بررسی تاریخی و اندیشهورزی مدام در بسط دادن ایدهها، ارائه تفسیرها و بیرون کشیدن محتواها از کنش دینی- سیاسی امام حسین (ع) کوشیده است. این کنش دانشی را میتوان از اولین مقتلنویسان نظیر ابومخنف تا به امروز دنبال کرد. ایران چند دهه گذشته شاهد تلاشهای امثال مرتضی مطهری، علی شریعتی، صالحی نجفآبادی، سیدجعفر شهیدی، رسول جعفریان و بسیاری دیگر بوده است که عاشورا را بر بال معرفت و دانش، تفسیر کرده و معانی بسیار در آن جستهاند.
معرکهای از آرا درباره این رخداد تاریخی در جریان بوده، هست و خوشبختانه نسل جدیدی از اندیشمندان مسلح به ابزارهای روششناختی و نظری جدید برای تحلیل و تفسیر این حادثه پا به میدان نهادهاند. فضای مجازی در سالیان گذشته و بالاخص امسال که در شرایط کرونا از وجه مناسکی محرم و عاشورا کاسته شده است، نقشی بیبدیل در عمومی کردن هر دو بال هنر و دانش عاشورا داشته است. نقاشی، موسیقی، فیلم، سخنرانی و مباحثه عاشورایی با حجم بالایی در معرض دید عموم - و نه نخبگانی که در طول تاریخ همواره مصرفکننده کتاب و معرفت عاشورایی بودهاند - قرار گرفت. کتابهایی که حداکثر دو سههزار تیراژ خورده بودند در مقیاس وسیع در دسترس خواننده قرار گرفتند و مهمتر آنکه صدای سخنرانان بسیار در اختیار عموم قرار گرفت. شور برخاسته از هنر عاشورایی و شعور برآمده از معرفت بر کنش دینی- سیاسی حسین بن علی (ع) هر دو در گفتوگویی شورانگیز در فجازی به هم آمیخته شدند و آدمیان بسیاری - خیلی فراتر از معدود نخبگان کتابخوان گذشته بدون فجازی عاشورا را در هر دو بال هنر و معرفت تجربه کردند.
بسیار خوانده شدن مقتلها، کتابها و تاریخها؛ بسیار شنیده شدن سخنرانیها و گفتوگوها - که استقبال خیلی خوب شنوندگان را بهواسطه چند بار به اشتراک گذاشتن برخی از آنها تجربه کردهام - و انبوه دیدن و شنیدن و تجربه کردن موسیقی، فیلم و آثار هنری عاشورایی، خدمتی دیگر از دنیای مدرن و فجازی است. آگاهی بیشتر، انتقادیتر و متنوعتر بر واقعه کربلا و کنش حسین بن علی (ع) محصول ارزشمند فضای مجازی است؛ مگر برای کسانی که این شناخت شعور جدید بر کربلا را نمیپسندند.
