گزارشی از محصولات استراتژیک شیمی بافت

صنعت پتروشيمي کشور يکي از محرک‌هاي اثرگذار در عرصه توسعه و اقتصاد ملي است و با تعريف چشم‌انداز 20 ساله نويدبخش ايجاد تحول در ابعاد اقتصادي و اجتماعي ايران پهناور است.شرکت پتروشيمي شيمي بافت از شرکت‌هاي تابعه شستا ابتدا در سال 1373 تاسيس شد، سپس با هدف توليد محصول استراتژيک MTBE در سال 1378 فعاليت رسمي خود را آغاز کرد و به‌عنوان دومين شرکت توليدکننده اين محصول در کشور با ظرفيت 45هزار تن در سال 1381 به بهره‌برداري رسيد. واحد دوم نيز با همان ظرفيت در سال 1385 به توليد رسيد.خوراک ورودي به اين مجتمع شامل برش چهارکربنه (رافينيت 1) و متانول و محصولات آن شامل متيل ترشيري بوتيل اتر (MTBE) به‌عنوان محصول اصلي و برش چهار کربنه (رافينيت 2) به عنوان محصول جانبي است.MTBE به‌عنوان ماده افزاينده عدد اکتان بنزين و داراي مزيت کامل‌تر نمودن احتراق بنزين نقش مهمي در کاهش قابل‌توجه آلاينده‌هاي خروجي از وسايل نقليه دارد.سايت دو اين شرکت (شيمي تکس آريا سابق که در سال 1398 در شرکت شيمي بافت ادغام گرديد) نيز در سايت 2 منطقه ويژه اقتصادي پتروشيمي بندرماهشهر واقع گرديده که در سال 1392 به‌عنوان اولين و تنها توليدکننده متيل اتيل کتون (MEK) در ايران و خاورميانه با ظرفيت اسمي 5هزارتن در سال آغاز به کار نموده است .MEK به عنوان يک حلال صنعتي تجاري مهم، در پالايشگاه‌هاي توليد روغن پايه موتور، صنايع رنگ و رزين، چاپ و چرم مصنوعي کاربرد گسترده‌اي دارد.محصول مياني سايت دو اين شرکت 2- بوتانول (SBA) و محصول جانبي آن رافينت 3 و الکل سنگين است.

محصولات اين شرکت عبارتند از:

MTBE (متيل ترشري بوتيل اتر) به‌عنوان محصول اصلي (با توليد 90هزار تن در سال)

MTBE ،خصوصيات و کاربرد آن

متيل ترشري بوتيل اتر، يک ترکيب آلي با فرمول شيميايي C5H12O و از خانواده اتر آليفاتيک اشباع شده، مي‌باشد.

در دما و فشار استاندارد، مايعي بي‌رنگ، قابل اشتعال با جرم مولکولي 15/88 بوده و داراي نقطه ذوب 9- درجه سانتيگراد، نقطه جوش 6/53-2/55 درجه سانتيگراد و فشار بخار در حرارت 20 درجه سانتيگراد 268/0 بار مي‌باشد. MTBE در دماي اتاق بي‌رنگ، اشتعال‌پذير، محلول در آب و تبخيرشونده مي‌باشد. ترکيبات حاوي اکسيژن به‌عنوان افزاينده عدد اکتان بنزين عمل نموده و داراي مزيت کامل‌تر نمودن احتراق بنزين و در نتيجه کاهش قابل توجه در آلاينده‌هاي خروجي اگزوز اتومبيل‌ها مي‌باشد.در برخي موارد به‌عنوان حل‌کننده سنگ کيسه صفرا، مصرف پزشکي دارد.

مزاياي استفاده از MTBE :

کاهش قابل‌توجه مخاطرات آن بر سلامت انسان و آلاينده‌هاي تشکيل‌دهنده مه دود، در مقايسه با تترا اتيل سرب و ساير افزودني‌ها

اصلح بودن آن در مقايسه با ساير مواد اکسيژن‌دار

دارا بودن عدد اکتان بالا

سهولت دستيابي به مواد اوليه توليد آن

فشار بخار و نقطه جوش مناسب

معقول بودن هزينه توليد

عدم خوردگي و تاثيرگذاري روي فلزات

C4 Raffinate II (رافينت2) به عنوان محصول جانبي (با توليد 60 هزار تن در سال)

C 4 Raffinate II ، خصوصيات و کاربرد آن:

فراکسيون بوتن يا C4 Raffinate 2 مخلوطي از ترکيبات هيدروکربني C4 مي‌باشند و از لحاظ طبقه‌بندي مواد جز گروه گازهاي مايع شده محسوب مي‌شوند. اين گازها تحت فشار و حرارت معيني مايع هستند) مثلا در شرايط توليد در واحد MTBE)) در درجه حرارت و فشار معمولي محيط به بخار تبديل مي‌شوند. اين گازها از هوا سنگين‌تر هستند. بخارات آنها قابل احتراق است.ترکيبي از گازهاي چهار کربنه شامل بوتن‌ها (سيس، ترانس2 بوتن و 1-بوتن) و بوتان (ايزوبوتان و نرمال بوتان) است؛ که در موارد زير کاربرد دارد :

جز مواد اوليه در توليد واحدهاي الفيني کاربرد دارد.

در توليد MEK کاربرد دارد.

به عنوان سوخت مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

درجه حرارت اشتعال : 80- درجه سانتيگراد تا 60- درجه سانتيگراد (برحسب استاندارد DIN 51755 )

درجه حرارت احتراق: 324 تا 465 درجه سانتيگراد (برحسب استاندارد DIN 51755 )

دانسيته در دماي 25 درجه سانتيگراد : 580 کيلوگرم بر مترمکعب

فشار بخار بر حسب بار در 20 درجه سانتيگراد : bar 918/1

متيل اتيل کتون Methyl Ethyl Ketone , MEK (با ظرفيت توليد 3000 تن در سال)

MEK، به‌عنوان يک حلال صنعتي تجاري مهم، در پالايشگاه‌هاي توليد روغن پايه موتور، صنايع رنگ و رزين، چاپ و چرم مصنوعي کاربرد گسترده‌اي دارد:

حلال رنگ، تينر و رزين‌هاي وينيلي، نيتروسلولزي، اکريليکي، اپوکسي و اورتاني

حلال فرايند موم‌گيري در پالايشگاه‌هاي توليد روغن پايه موتور

حلال فرايند توليد چسب‌هاي پايه حلال

حلال لاک‌ها و جوهرهاي چاپ

حلال پلي اورتان در صنايع چرم مصنوعي

حلال چربي‌زداي سطوح فلزي

حلال لاک‌هاي اورتاني جهت تهيه روکش نوارهاي مغناطيسي

2- بوتانول يا 2- بوتيل الکل، Secondary Butyl Alcohol , SBA

حجم اعظم توليد sec-بوتانول (SBA) جهت توليد متيل اتيل کتون (MEK) مصرف مي‌شود. همچنين در توليد sec- بوتيل استات و حدواسط‌هاي دارويي نيز کاربرد دارد. علاوه بر آن، اين ماده به عنوان حلال در رنگ‌ها، روکش‌ها، رزين‌ها و چسب‌ها نيز مورد استفاده قرار مي‌گيرد؛ به‌ويژه مخلوط آن با هيدروکربن‌هاي آروماتيک، حلال بسيار مناسبي براي رزين‌هاي آلکيد و لاک‌هاي اتيل سلولز مي باشد. از آنجا که SBA قادر به حل کردن هم آب و هم بعضي از روغن‌ها است، در فرايند ساخت روغن‌هاي ترمز و پاک‌کننده‌ها کاربرد دارد. همچنين SBA در فرايند تهيه عطرها، رنگ‌ها، اسانس ميوه‌ها و مرطوب‌کننده‌ها نيز مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

رافينت III

رافينت III محصول جانبي فرايند توليد اين شرکت است که به عنوان يک گاز تحت فشار، غني از بوتان C4 بوده و جهت استفاده در صنايع شيميايي و حرارتي مناسب است.

الکل سنگين

الکل سنگين به عنوان محصول جانبي در فرايند توليد MEK ايجاد مي‌شود که شامل مخلوطي از الکل‌هاي خطي سنگين و هيدروکربن سنگين است و در مصارف سوختي استفاده مي‌شود.