نظام پارلمانی یا ریاستی؛ مساله این است

آرمان ملی- حمید شجاعی: نظام پارلمانی یا ریاستی؛ این مساله‌ای است که سیاسیون بارها نسبت به آن صحبت کردند اما هیچ‌گاه نتیجه درستی حاصل نشده است. گلایه روسای جمهور از کمبود اختیارات موضوعی است که همواره وجود داشته و برخی از آن به عنوان نقص نظام ریاستی یاد کرده‌ و هر زمان بحث نظام پارلمانی را به میان آورده‌اند. درحالی‌که پس از گذشت چهل سال هنوز زیر بنا و بستر نظام پارلمانی در جامعه فراهم نیست. محمدرضا خباز فعال سیاسی اصلاح‌طلب معتقد است: «کار باید از سرچشمه اصلاح شود؛ یعنی فردی که انتخاب می‌شود باید همه اختیارات را داشته باشد.» باید دید رویکرد مجلس جدید به این مجلس چگونه است و اساسا دغدغه‌ای دارند یا خیر.
ریاستی یا پارلمانی؟
بحث تغییر مدل حکومتی از ریاستی به پارلمانی بارها در مقاطع گوناگون به نقد و بررسی گذاشته شده و هر کسی موافق یا مخالف از ظن خود به این مساله واکنش نشان داده است. با این حال چندی است که برخی سیاسیون باز هم این مساله را پیش کشیده و از فواید جایگزینی نظام پارلمانی به جای نظام ریاستی می‌گویند. مطرح‌کنندگان نظام پارلمانی در حالی به این مساله اصرار می‌ورزند که بدون درنظر گرفتن شرایط و مولفه‌های نظام پارلمانی صرفا روبنای ماجرا را می‌بینند که طی آن شرایط سهل‌تر شده و شاهد هماهنگی بیشتر دولت و مجلس خواهیم بود. اما واقعیت امر بر آن است که هنوز سازوکارهای تغییر نظام از ریاستی به پارلمانی فراهم نشده و زمان می‌خواهد تا این تغییر صورت بگیرد. آنچه مسلم است زیربنای نظام پارلمانی وجود احزاب قوی و قدرتمند در جامعه است که این مهم امروز در جامعه مهیا نیست. با این حال عباس عبدی فعال سیاسی اصلاح‌طلب می‌نویسد: «اگر به جای انتخابات غیر راهگشای سال بعد، نهاد نخست‌وزیری را در قانون زنده کنند، خیلی بهتر است. حداقل رئیس‌جمهور منتخب و دولت او 4 یا 8 سال روی دست ساختار نمی‌ماند. ولی نخست‌وزیری این مشکل را ندارد. می‌توان هر ماه یا هر سال یک نخست‌وزیر جوان و زبده و انقلابی را امتحان کرد» این در شــرایطی اسـت کــه از تـحزب و حزب‌گرایی در کشورمان فقط سایه‌ای وجود دارد و احزاب موجود نیز اساسا بر طبق کارویژه‌های یک حزب عمل نمی‌کنند. از طرفی در نظام پارلمانی، قوه مقننه بر قوه مجریه برتری حقوقی و قانونی دارد، رئیس دولت یا نخست‌وزیر از سوی مجلس انتخاب می‌شود و وزیران در مقابل مجلس و نمایندگان مسئولیت دارند اما در نظام ریاستی اصل بر تفکیک قوا است؛ قوه‌ای بر قوه‌ دیگر برتری ندارد و رئیس‌جمهور به‌طور مستقیم از سوی مردم برای دوره‌ای مشخص انتخاب می‌شود. البته درخصوص مدل نظام سیاسی کنونی باید اذعان داشت که نظام سیاسی ایران نه به‌طور کامل ریاستی است و نه پارلمانی بلکه ریاستی- پارلمانی است و مسلما هر تغییری در مدل حکومتی مستلزم مطالعه و فراهم بودن زیرساخت‌ها است.
ضرورت بازنگری در قانون اساسی
یک فعال سیاسی اصلاح‌طلب درباره تغییر نظام سیاسی از ریاستی به پارلمانی اظهار داشت: اکنون بیش از سی‌سال از بازنگری قانون اساسی می‌گذرد و فراز و فرودهای زیادی در ایران و جهان رخ داده لازم است اکنون هم در قانون اساسی بازنگری صورت گیرد. رهبر معظم انقلاب هم در سفری که 10سال پیش به کرمانشاه داشتند، از طرح بازنگری در قانون اساسی سخن گفتند و نقل به مضمون فرمودند که پیش‌نیاز آن وجود چند حزب فراگیر و قوی در کشور است تا آنها نظرات مردم را نمایندگی کنند. محمدرضا خباز گفت: کشور ما جزو گران‌ترین کشورها از نظر اداره‌شدن است؛ یعنی هزینه‌ای که بر مردم برای اداره کشور تحمیل می‌شود اصلا منطقی نیست.
ادامه در صفحه 6