افزايش نگرانيها براي دسترسي همه کشورها به واکسن کرونا
رقابتي سخت ميان کشورهاي قدرتمند جهان براي توليد واکسن کرونا جاري است، اما اين نگراني در حال افزايش است که ساير کشورها از جمله کشورهاي فقير از قافله دسترسي به واکسن عقب بمانند. به گزارش رسانههاي غربي، هنوز واکسني براي استفاده به تائيد و تصويب نهايي نرسيده، اما دولتهاي سراسر جهان صدها ميليون دُز واکسن در حال توليد و ساخت را خريداري کردهاند. مقامهايي که اين قراردادها را امضا کردهاند، عمدتا از کشورها يا مناطقي هستند که از ظرفيت توليد انبوه براي تامين مايحتاج مردم خود به واکسن را برخوردارند. قبل از اينکه هر واکسني چراغ سبز را دريافت کند، به نظر ميرسد کشورهاي درحال توسعه با تاخيرهاي طولاني در دسترسي به منابع حياتي روبهرو هستند. دکتر «مانوئل مارتين» مشاور سياسي در سازمان پزشکان بدونمرز گفت: تصور مي کنم اين نگراني اي بود که اکنون به واقعيت تبديل ميشود. وي افزود: متاسفانه کشورهايي با درآمد بالا، به نسخههاي اوليه واکسن در صورت موفقيت آميز بودن آن دسترسي مييابند. وي ادامه داد: کشورهاي ثرومند ميتوانند بخش اعظم جمعيتشان را واکسينه کنند، اما کشورهايي با درآمد پايين و متوسط که برخيشان به شدت از کرونا متاثر شدهاند، براي اين منظور به زحمت خواهند افتاد. نگاهي به توافقهاي منعقد شده نشان ميدهد که ترس و نگراني از اين مساله احتمالا مبالغه شده نيست.
دستيابي به 400 ميليون دُز واکسن
توافقي براي دستيابي به 400 ميليون دُز واکسن دانشگاه آکسفورد، چندي پيش از سوي «ائتلاف فراگير واکسن» که متشکل از کشورهاي فرانسه، آلمان، ايتاليا و هلند است، منعقد شد. انگليس در توافقاتش براي 250 ميليون دُز در زمينه چهار واکسن خطر کرده و دولت آمريکا نيز 100 ميليون سوزن را در قالب توافقي 95/1 ميليارد دلاري خريداري کرده است و قصد دارد 500 ميليون سوزن ديگر را نيز به دست آورد. دولتهاي اروپا و آمريکاي شمالي نيز سرمايهگذاري کلاني در زمينه تحقيقات واکسن داشتهاند که بدين ترتيب در صف نخست دريافت واکسن پس از تائيد نهايي قرار ميگيرند. امارات متحده عربي نيز خود را به برنامههاي توليد واکسن ارتباط داده، بهطوري که آزمايشهاي باليني واکسنهاي چيني و روسي قرار است در اين کشور انجام شود، امري که در نهايت به توليد داخلي واکسن در امارات منتهي ميشود. اما ابتکاراتي نيز براي کمک به کشورهاي فقيرتر جهت دستيابي به واکسن مطرح است که شامل «کواکس» با هدايت سازمان جهاني بهداشت، ائتلاف آمادگي همهگير (Cepi) و ائتلاف جهاني واکسيناسيون و ايمنيسازي (گاوي) ميشود. در طرح کواکس قرار است 2 ميليون دُز واکسن تا پايان سال آينده ميلادي با تمرکز بر 20 درصد از جمعيت آسيب پذير در 165 کشور توزيع شود. در ميان اين کشورها، 75 کشور متمولتر هستند که در ميانشان امارات نيز ديده ميشود که به اين طرح ابراز تمايل کردهاند.
کمکهزينه دريافت واکسن
اين کشورها ميتوانند به کشورهاي کمدرآمدتر کمکهزينه دريافت واکسن اختصاص دهند. اما پرسشي که به ويژه از سوي پزشکان بدونمرز مطرح است، اين است که آيا گاوي که نوعا اجراي برنامههاي تامين واکسن در کشورهاي فقيرتر را برعهده دارد، سازماني مناسب براي مديريت يک طرح جهاني خواهد بود؛ طرحي که مذاکراتي را با کشورهايي با درآمد متوسط و بالا را نيز در برمي گيرد. موضوع مهم ديگر تامين مالي مورد نياز براي اين کار است. اميد است که حاميان مالي اوليه بتوانند کشورهاي ديگر را به اهدا و کمکرساني ترغيب کنند. افراد خير دخيل در سرمايهگذاري نيز ميتوانند از طرحهاي عملياتي واکسن حمايت کنند. در همين حال، علاوه بر فشار اخلاقي، منافع شخصي ممکن است دولتها را مشتاق به اطمينان از اين مساله کند که کشورهاي ديگر فرآوردههاي موردنياز را دريافت ميکنند به ويژه اگر شرکاي تجاري مهمي باشند. اما نگراني مهم در ارتباط با کشورهايي با درآمد متوسط جود دارد که از منابع کافي براي خريد مايحتاجات خود در بازاري پررقابت برخوردار نيستند. اين کشورها شامل برزيل، هند و پاکستان از جمعيت بالايي برخوردارند و ممکن است نتوانند به ميزان کافي تامين شوند. عوامل لجستيکي نيز ممکن است مطرح باشد. ممکن است برخي کشورهاي خاص در مقايسه با کشورهايي که برنامه سالانه واکسيناسيون آنفلوآنزا داشته اند، شناسايي افراد در معرض خطر را دشوارتر بيابند. اينکه واکسن يا واکسنها از شيوع ويروس جلوگيري کند يا از توان محدودکننده بيشتر براي توقف ابتلا به بيماري برخوردار باشد نيز نحوه پيشرفت واکسيناسيون جهاني را مشخص ميکند. چنانچه يک واکسن صرفا از بيماري جلوگيري کند، دولت ها ترجيح ميدهند گروههاي آسيبپذيرتر را به جاي همه جمعيت کشورشان واکسينه کنند. با وجود همه اين نگرانيها، برخي ناظران در سطح گستردهاي نسبت به ارائه و توزيع واکسن کرونا خوشبين هستند. چين با ارتباطات قوياش با آفريقا ممکن است مايل به تامين واکسن به اين قاره باشد که از ظرفيت توليد قابلتوجهي بيبهره است. در همين حال، ولاديمير پوتين رئيسجمهوري روسيه از ثبت نخستين واکسن کرونا در اين کشور خبر داده است. دانشمندان و مقامهاي بهداشتي نسبت به ظرفيت اين کشور براي توليد واکسن کرونا شک و ترديد دارند و ميگويند واکسن هنوز نياز به آزمايشهاي باليني دارد تا موثر و ايمن بودنش مورد تائيد قرار گيرد. مقامهاي روس ابراز اميدواري کردهاند بهزودي شروع به ايمنسازي مردم با اين واکسن کنند.
آيا واکسن کارايي دارد
اما کارشناسان بخش بهداشت و درمان هشدار ميدهند که بدون آزمايش باليني فاز سه در مقياس بالا، نميتوان مشخص کرد که آيا واکسن کارايي دارد و عوارض جانبي آن چه خواهد بود. دانيل سالمون، مدير موسسه ايمني واکسن دانشکده بهداشت بلومبرگ جان هاپکينز گفت: آزمايش فاز سه براي توليد دارو و واکسن، بسيار حياتي است. پل اوفيت، مدير مرکز آموزش واکسن در بيمارستان کودکان فيلادلفيا نيز ابراز نگراني کرد که تائيد واکسن در روسيه، آمريکا را براي استفاده از واکسن قبل از آماده شدن تحتفشار قرار دهد. سازمان جهاني بهداشت گفته است که راهکاري جادويي براي حل مشکل کرونا وجود ندارد، ويروسي که بيش از 20 ميليون نفر را در سراسر جهان مبتلا و بيش از 745 هزار نفر را به کشتن داده است. براساس اعلام سازمان جهاني بهداشت، در حال حاضر بيش از 150 واکسن در سراسر جهان از جمله روسيه در حال تحقيق و توليد است و 26 مورد آن در مرحله آزمايش انساني قرار دارد. همچنين واکسن کرونا با مانع سخت سازمان جهاني بهداشت براي تائيد نهايي مواجه است. توليد و آزمايش واکسن، امري زمانبر، پيچيده و پرهزينه است که ماهها و حتي سالها ادامه مييابد. سريعترين واکسن توليد شده تاکنون، قبل از آنکه در سال 1967 مجوز نهايي را دريافت کند، بيش از چهار سال زمان برد. بهعلاوه، دانشمندان در مورد تاثيرات کوتاه مدت و بلندمدت کرونا بر بدن انسان هشدار ميدهند. دانشمندان ميگويند اين ويروس فقط هفت ماه پيش کشف شده و هنوز مطالعات عميقي در مورد آن انجام نشده است. آزمايش هاي اوليه، در سطحي محدود انجام ميشود به طوري که يک دارو يا واکسن روي 20 تا 80 داوطلب سالم آزمايش ميشود. اما آزمايشهاي فاز سه که عمدتا به طور رندوم افراد را انتخاب ميکند، ميتواند شامل آزمايش روي هزاران نفر با پيشينههاي متفاوت باشد و بايد هر گونه عوارض جانبي بالقوه در قالب آن از ميان برداشته شود. محققان هنوز اطلاعاتي در مورد آزمايش روي واکسن ها ارائه ندادهاند که شامل اطلاعاتي در مورد ايمن بودن، ميزان تاثير و کارايي و تاثيرات جانبي احتمالي و طولاني مدت آن ميشود.
