سایه کرونا بر معیشت و سلامت روستاها

فرهنگ تعامل‌گرای جوامع محلی مبتنی‌بر دید‌و‌بازدیدها و ارتباطات اجتماعی در مناطق روستایی، هنوز رنگ و بوی گذشته را دارد و سفر به شهرها برای خرید مایحتاج زندگی و تهیه نهاده‌های تولید و ابزار کار برقرار است. در این میان هر چند کسب‌و‌کارهای روستاییان پویایی‌های خاص خود را دارد و موقعیت ساختاری و عملکردی روستاها این تعاملات را اجتناب‌ناپذیر می‌کند اما این عامل خود می‌توانند آسیب‌پذیری مناطق مذکور، نسبت به کرونا را بیشتر از شهرها به‌دلیل سطح شاخص‌های بهداشتی، درمانی تحت‌الشعاع قرار دهند. آسیب‌پذیری را شرایط نامساعد فیزیکی، اجتماعی، اقتصادی و محیطی حاکم بر جوامع و سایر عواملی که حساسیت آنها را در برابر پیامدهای حوادث طبیعی و محیطی افزایش می‌دهد، تعریف کرده‌اند. آسیب‌پذیری موقعیت یا حالتی است که یک جامعه محلی، دارایی‌ها و سرمایه‌های آنها، تحت‌تأثیر پیامدهای حوادث طبیعی و محیطی قرار می‌گیرد. در این میان به‌نظر می‌رسد آسیب‌پذیری ناشی از بیماری پاندمیک کرونا نوعی ناپایداری را نیز در معیشت روستاییان تحمیل می‌کند که می‌تواند تلاش‌ها و سیاستگذاری‌های توسعه‌محور مناطق روستایی را تحت‌تاثیر قرار دهد و این سوال را مطرح می‌کند که تلاطم و چالش ناپایداری ایجاد شده توسط بیماری کرونا تا چه حد توسعه پایدار مناطق روستایی را متاثر می‌کند. در این راستا می‌توان گفت همبستگی و پیوند تنگاتنگی بین رویکرد معیشت پایدار و توسعه پایدار در برنامه‌ریزی منطقه‌ای برقرار است و این ارتباط و تعامل ارگانیک در تمام ابعاد توسعه پایدار مناطق روستایی به ویژه بعد اقتصادی نمود می‌یابد. در چنین شرایطی بازنگری در سیاستگذاری‌های توسعه‌محور مناطق روستایی به منظور تقویت رویکردهای معیشتی اهمیتی مضاعف می‌یابد؛ هر چند تلاش‌های ارزشمندی جهت کمک به مناطق روستایی توسط نهادها و ادارات مختلف صورت گرفته است اما به‌نظر می‌رسد توانمندسازی جوامع محلی، با راهبردهایی نظیر متنوع‌سازی معیشتی آنان و تقویت سرمایه‌‌های پنج‌گانه اجتماعی، انسانی، اقتصادی، طبیعی و فیزیکی در قالب برنامه‌های ترمیمی و تکمیلی هدفمند با رویکرد آینده‌نگری و بهداشت‌محوری می‌تواند آسیب‌های چندگانه ناشی از این بیماری را به‌ویژه در پاییز و زمستان پیش‌رو به حداقل برساند. در واقع اتخاذ رویکرد مذکور در فرآیند سیاستگذاری مناطق روستایی در دوران شیوع بیماری کرونا سبب می‌شود تا توان سازگاری جوامع محلی برای ماه‌های آتی که دوران تداوم یا اوج‌گیری این بیماری قلمداد می‌شود، تقویت شود و توانایی افراد برای مدیریت و کاهش اثرات زیان‌بار بیماری کرونا ارتقا یابد.