تغییرات ویروس کرونا منجر به ابتلای دوباره افراد می شود

رئیس آزمایشگاه ویروس‌شناسی بیمارستان مسیح دانشوری کرونا‌، با اشاره به اینکه ویروس سارس۲ که عامل بیماری کووید۱۹ است جزو خانواده بزرگ کرونا ویروس‌ها است، اظهار کرد: تا یک دهه پیش اعضای اصلی این خانواده ویروس‌هایی بودند که بیماری‌های ساده‌ای مثل سرماخوردگی ایجاد می‌کردند، اما از سال ۲۰۰۲ که ویروس سارس در چین و بعد از آن در سال ۲۰۱۳ ویروس مرس در در عربستان شیوع پیدا کرد، اعضایی از خانواده کرونا ویروس را شناختیم که مثل قبل نیستند و بیماری‌های سختی ایجاد می‌کنند که باعث ذات‌الریه می‌شود. سید‌علیرضا ناجی با بیان اینکه ویروس سارس۲ عضو جدیدی از خانواده کرونا ویروس است که اواخر سال ۲۰۰۱۹ در چین شناسایی شد، افزود: از خصوصیات ویروس های خانواده کرونا به ویژه ویروس‌های جدید این است که منشأ خفاشی دارند. مطالعات سارس۲ هم نشان می‌دهد این ویروس منشأ خفاشی دارد البته در این بین حتما میزبان‌های دیگری هم به عنوان تقویت‌کننده باید وجود داشته باشد که در مورد سارس۲ هنوز به قطعیت این واسطه انتقال ویروس از خفاش به انسان را نمی‌دانیم. استاد ویروس‌شناسی پزشکی دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به اینکه در خفاش‌ها به غیر از کرونا، تیپ های جدید آنفلوآنزا نیز از یک دهه قبل شناسایی شده، تصریح کرد: هر چقدر انسان به طبیعت تجاوز کند و نظم زندگی حیوانات وحشی را به هم بزند متاسفانه باید منتظر پیدایش ویروس‌های جدید باشیم، چون ویروس‌های حیوانات وحشی موجودات باهوشی هستند که می‌توانند رفتار خود را تغییر دهند و راه‌های انتقال به انسان را پیدا کنند.
نگاهی به سیر تغییرات ویروس سارس۲
وی با بیان اینکه ماهیت بیولوژیکی ویروس تغییرپذیری است وگرنه نمی‌تواند خود را حفظ کند، گفت: در مورد ویروس‌ها به ویژه RAN ویروس‌ها، این موضوع بیشتر است. مطالعاتی که در تمام دنیا روی کرونا ویروس سارس۲ که عامل بیماری کووید۱۹ است انجام شده نشان می‌دهد این ویروس تغییرات زیادی داشته، البته نه به این معنا که ماهیت ویروس تغییر کند، اما به دلیل اینکه ویروس در جمعیت انسانی جا‌به‌جا می‌شود، برای تطابق با بیولوژی انسان‌ها تغییراتی در خود به وجود آورده است. ناجی با بیان اینکه شاید معروف ترین تغییر ویروس سارس۲ که بیشتر درباره آن شنیده شده تغییری است که باعث افزایش انتقال ویروس به انسان‌ها شده است، توضیح داد: پروتئینی روی غشای ویروس وجود دارد به اسم اسپایک که با تغییری در ناحیه ۶۱۴ ویروس باعث می‌شود ویروس بتواند راحت‌تر وارد بدن میزبان خود شود، به همین خاطر گفته می‌شود عفونت‌زایی ویروس یا انتقال ویروس بین ۳ تا ۱۰ برابر شده است. رئیس مرکز تحقیقات ویروس‌شناسی ادامه داد: اگر سیر تغییرات ویروس جدید کرونا را نگاه کنیم می‌بینیم که از ۳ ماه قبل تاکنون درصد ویروس‌های تغییر یافته افزایش زیادی پیدا کرده و بیشترین میزان جمیعت ویروس کرونا را دربرگرفته است، براین اساس پیش‌بینی می‌کنیم به زودی اکثر جمعیت ویروس از ویروس‌های تغییر یافته باشد، چون مزیتی کسب کرده که بتواند به دیگران منتقل شود.
تغییراتی که جمعیت هدف را جوان تر کرد
وی با یادآوری اینکه عفونت‌زایی بیشتر ویروس دلیل بر افزایش بیماری‌زایی نیست، گفت: عفونت‌زایی بیشتر یعنی اینکه ویروس می‌تواند راحت‌تر دیگران را مبتلا کند، اما دلیل بر افزایش قدرت بیماری‌زایی ویروس نیست. مشاهده ما این است که ویروس فقط می‌تواند راحت‌تر و بهتر به دیگران منتقل شود. ناجی با بیان اینکه به خاطر تغییراتی که در ویروس صورت گرفته می‌بینیم که جمعیت هدف ویروس جوان‌تر شده است، افزود: قبلا افراد با سن بالا تحت‌تاثیر ویروس قرار می‌گرفتند، درحالی که الان گروه سنی که درگیر می شوند وسیع شده و به طور کلی متوسط گروه مورد حمله ویروس یک و نیم دهه کاهش پیدا کرده است. رئیس آزمایشگاه ویروس‌شناسی بیمارستان مسیح دانشوری با اشاره به اینکه این تغییرات در پروتئین های عامل اتصال ویروس به سلول و ورود آنها به بدن میزبان است، ادامه داد: تغییرات دیگری هم می‌بینیم که می‌تواند باعث تغییر در ایمنی‌زایی و رفتارهای ایمونولوژیک ویروس شود. یکی از مواردی که الان مطالعات زیادی روی آن درحال انجام است عفونت‌زایی دوباره ویروس است، به طوری که ممکن است برخی افراد بعد از چندین ماه دوباره مبتلا به ویروس شوند و این موضوع به تغییرات ویروس برمی‌گردد که باعث می‌شود فرد دوباره درگیر شود.
تلاش‌های ویروس برای انتقال راحت‌تر
وی با تصریح براینکه تغییرات ویروس فقط به خاطر تغییر پروتئین‌های سطحی ویروس نیست، بلکه پروتئین‌های داخلی و تنظیمی و تکثیر ویروس هم می‌تواند باعث تغییر رفتار ویروس شود، یادآور شد: همانطور که می‌بینیم علائم بالینی ویروس تغییر نکرده است، اما علائم کلاسیک بیماری شامل تب، سرفه و بدن درد بود، درحالی که الان عوارض گوارشی یا از دست دادن چشایی و حتی تک علامت در افراد دیده می‌شود. اینها همه بازتابی از تغییراتی است که ویروس در خودش می‌دهد تا مزایایی کسب کند که راحت‌تر از افراد منتقل شود و حتی ذهن‌ها از ویروس منحرف شود و کسی به آن توجه نکند، مثلا فرد فکر کند سردرد یا علائم دیگری دارد و پیگیر درمان نباشد. ناجی این ویژگی‌ها و تغییرات را باعث منحصر‌به‌فرد شدن کرونا به عنوان یک ویروس تنفسی دانست و تاکید کرد: البته اینکه سرایت ویروس از فردی به فرد دیگر بیشتر شده، دلیل بر این نیست که خطرناک‌تر شده یا بیماری‌زایی آن افزایش پیدا کرده است و در این مورد نمی‌توان با قطعیت اظهار‌نظر کرد بلکه باید مطالعات بیشتری صورت گیرد.
قدرت سرایت بیشتر شد
استاد ویروس‌شناسی پزشکی دانشگاه شهید بهشتی این نظریه را که چرخش و انتقال ویروس در بین افراد باعث ضعیف شدن آن می‌شود اظهار‌نظر اشتباهی دانست که در ابتدای شیوع کرونا صورت گرفت و افزود: این اظهار‌نظر پایه علمی نداشت و دیدیم که در عمل هم این اتفاق نیفتاد، البته ویروس وحشی‌تر نشد ولی حداقل با تغییراتی که در خودش به وجود آورد این مزیت را پیدا کرد که قدرت سرایت آن بیشتر شده و راحت‌تر و بهتر از فردی به فرد دیگر منتقل شود، بنابراین در جوامعی که کنترل خوبی صورت نمی گیرد شیوع ویروس بیشتر و گروه‌های سنی جدیدتری درگیر می‌شوند. وی با بیان اینکه ویروس جدید کرونا تقریبا در تمام مناطق مشابه است، توضیح داد: وقتی ویروسی در جمعیت‌های مختلف جغرافیایی شایع می‌شود یکسری تغییرات اختصاصی خواهد داشت، ولی در مجموع تفاوت زیادی پیدا نمی‌کند و روی بیماری‌زایی ویروس تاثیری نمی‌گذارد. ناجی تغییرات اختصاصی ویروس کرونا در مناطق مختلف جغرافیایی و باتوجه به ژنتیک افراد را نیازمند زمان و مطالعات تکامل ویروس عنوان کرد و افزود: ممکن است در مورد ویروس‌های دیگر بتوانیم بعد از گذشت مدتی تغییراتی را ببینیم، اما در مورد سارس۲ فعلا چنین تغییراتی نداریم. این متخصص ویروس‌شناسی در بخش دیگری از سخنانش به صحبت‌های زیادی که در مورد ایمنی گله‌ای یا جمعی در جامعه می‌شود اشاره و اظهار کرد: این شبهه پیش آمده که برخی کشورها سیاست دارند با ایمنی حاصل از عفونت طبیعی قصد دارند ایمنی گله‌ای ایجاد کنند، درحالی که ایمنی گله‌ای در جامعه با آزاد گذاشتن افراد و ایجاد عفونت طبیعی به وجود نمی‌آید. وی با اشاره به فرمول محاسبه اینکه چند درصد افراد جامعه باید نسبت به یک ویروس ایمن شوند تا جلوی چرخش موثر ویروس را بگیریم، تصریح کرد: یک مبتلا به ویروس سارس۲ بین 5/2 تا ۳ نفر را می‌تواند آلوده کند که عدد بالایی است، درحالی که ویروس آنفلوآنزا 2/1 درصد می‌تواند آلوده کند، بنابراین عفونت زایی این ویروس بسیار زیاد است.