ما و دوگانه عزاداری یا سلامت

طی چند وقت گذشته فیلمی صفحه اینستاگرام حاج منصور ارضی منتشر شد که نشان می‌دهد او در خانه‌ای روی مبل نشسته و وقتی این بیت را زمزمه می‌کند، «تاوان بگیر از ما ولی در این زمان نه/ ما را به ماه‌ات میهمان کن، امتحان نه» صدای گریه و شیون برخی از افراد که ماسک برصورت به آسمان می‌رود. کمتر از یک ماه تا آغاز ماه محرم مانده و هر سال هیات‌های عزاداری و تکایا از همین ایام مشغول برنامه‌ریزی برای برگزاری هرچه باشکوه‌تر مراسم عزای سالار شهیدان می‌شوند. با این حال، پاندمی کرونا این بار به ایستگاه محرم رسیده است و زمان برگزاری مهمترین آیین مذهبی ایرانیان شیعیان جهان را تحت تاثیر قرار داده است. اگر زمانی در دوره‌ای شیوع بیماری بحث تعارض بین ماندن در خانه و حفظ جان، یا کار کردن و کسب نان بود، روضه امام حسین(ع) بحث جان است. در شب‌های احیای امسال، کسانی که از تلویزیون مراسم قرآن به سر گرفتن، حجت الاسلام انصاریان واعظ مشهور تهران را می‌دیدند، شاهد یکی از دعاهایش بودند که، محرم امسال امکان شرکت در مراسم عزاداری سیدالشهدا(ع) برای مردم فراهم شود. شیخ حسین انصاریان با لحن مناجات در دعای خود گفت، ما طاقت محرم بدون عزاداری امام حسین(ع) را نداریم.
کرونا ویروس سکولار!
تردیدی نیست که عزاداری حضرت سیدالشهدا(ع) یکی از مهمترین دغدغه‌های شیعیان است و این مراسم سالانه، وصف حال جمع زیادی از مردم کشوری است که مناسک محرم و عاشورا یکی از مهم‌ترین ابعاد هویتی آن را شکل داده و انواع تحولات و رخدادهای فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و حتی دین‌گریزی مشهود در گوشه‌هایی از جامعه، نتوانسته است آیین‌های حسینی را کمرنگ کند. اهمیت این موضوع باعث شده تا در روزهای اخیر و با نزدیک شدن به ایام برگزاری مراسم محرم(ع)، عده‌ای در تلاش برآیند تا از آن، بهانه‌ای برای دعواهای سیاسی بسازند و به دوگانه‌سازی «عزاداری» و «سلامت» همانند «جان» و «نان» روی آورند. در این میان، برخی مدعی شده‌اند جریان غرب‌گرا به بهانه کرونا به دنبال تعطیلی هیأت‌های مذهبی در کشور است و کسان دیگری، کرونا را یک «ویروس سکولار» خوانده‌اند که تلاش می‌کند کشورهای دینی را با آثار مخرب خود به سمت بی‌دینی سوق دهد. در چنین فضایی، رئیس‌جمهوری روز شنبه ۴ مرداد در جلسه ستاد ملی مقابله با کرونا، بعد از دوگانه «نان یا جان»، دوگانه عزاداری یا سلامت را هم نفی کرد و گفت: «ممکن است هر روزی بحثی مطرح شود و الان که به ماه محرم رسیده‌ایم بحث عزاداری یا سلامت مطرح شود؛ اما هم عزاداری امام حسین(ع) و هم توجه به پروتکل‌های بهداشتی مانعه‌الجمع نیست، باید اینها را جمع کرد و در کنار هم قرار داد. ما هم باید سوگواری امام حسین(ع) را به عنوان یک فرهنگ بلند، فرهنگی که در تاریخ منجی ما بوده است، پاس بداریم. انقلاب و پیروزی و دفاع مقدس اگر بوده، همه ما در همه جا مرهون امام حسین (ع) ‌هستیم.»
خطر مراسم محرم زیرزمینی
شاید این روزها که متاسفانه روزی حدود ۲۰۰ تن بابت کرونا جان می‌سپارند، برخی توقع داشتند دولت و ستاد مبارزه با کرونا، بابت بهبود شرایط بهداشتی، برگزاری هرگونه مراسم عزاداری را در محرم ممنوع اعلام کنند؛ اقدامی که به نظر دو پیامد می‌توانست داشته باشد: نخست آنکه بخشی از جامعه هیاتی به این ممنوعیت تن نمی‌دادند و طبق معمول بسیاری از ممنوعیت‌ها، این برنامه‌ها زیرزمینی می‌شد و طبیعی است که برنامه‌های زیرزمینی در نقاط کوچک‌تر و به صورت مخفی، از نظر بهداشتی پیامدهای بدتری داشته باشد. دوم اینکه، دولت از سوی بخشی از جامعه مذهبی به مقابله با هیأت و روضه و عزاداری متهم می‌شد و این هزینه قابل پرداختی نیست. در این فضا این تصمیم که با توصیه و فرهنگ‌سازی و دستورالعمل‌سازی بتوان تا حد امکان مانع بی‌مبالاتی بهداشتی شد و در عین حال، سنت عزاداری محرم را متناسب با این شرایط حفظ کرد، عاقلانه‌تر به نظر می‌رسد. همچنین جامعه‌شناسان، پزشکان، هر یک نقش خود را در هدایت جامعه به یک عزاداری متفاوت از گذشته ایفا کنند، مراسمی که در آن ضمن رعایت شئونات مذهبی، به گسترش شیوع بیماری مهلک کرونا در کشور منجر نشود. همان‌گونه که رئیس‌جمهور گفت، ماه رمضان تمام شد؛ هیچ کس نبود که بگوید «ماه رمضان باعث شیوع بیماری شد» و ماه رمضان، ایام عبادت و شب‌های احیا را هیچ کس حتی معاندان نیز نتوانستند بگویند باعث شیوع بیماری شده است.