فم تور نسخه شفابخش گردشگری ایران است؟

منبع : ایرناآرمان ملی- محمدمهدی گوهری: کرونا مهمان ناخوانده‌ای بود که از اواخر سال گذشته مهمان کشور ما شد. مهمانی که سوغاتی نا‌خوشایندی برای بسیاری از کشورها به ارمغان داشت. در این میان صنایع صنعت گردشگری در دوران کرونا، حال بسیار ناخوشایندی پیدا کرد و دست‌اندرکاران این صنعت لطمات بزرگی دیدند. نظرات متعددی در مورد شرایط صنعت گردشگری در پساکرونا وجود دارد‌، کرونایی که گویا قصد بربستن بساط خود را به این زودی ندارد. دولت‌ها و سازمان‌های متولی گردشگری به‌دنبال راهکاری برای توسعه گردشگری و ایجاد اعتماد و رغبت به سفر در دوران پساکرونا در مسافران هستند. در این میان وزارت میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی یکی از راهکار‌هایی که برای رسیدن به این هدف انتخاب کرده است، برگزاری «فم تور» یا تورهای آشناسازی است. در این گزارش به چیستی فم تور، سابقه برگزاری و شرایط برگزاری آن می‌پردازیم.
فم تور چیست؟
اشکان بروج کارشناس بازاریابی گردشگری در مورد تعریف فم تور به «آرمان ملی» می‌گوید: فم تور، یا اینفوتور یا فم تریپ، به‌صورت اختصاری کلمه فمیلیریزیشن تریپ (Familiarization Trip ) به‌معنی سفرهای آشناسازی هستند که توسط مدیران مقاصد گردشگری، سازمان‌های مدیریت مقاصد، آژانس گردشگری، هتل و به‌طور خلاصه گروهی که خدمات گردشگری ارائه می‌دهند و برگزار می‌شود و در آن یک منطقه کوچک تا یک شهر یا حتی یک کشور به فروشندگان یا تاثیرگذاران در فروش خدمات گردشگری آن مقصد معرفی می‌کند. معمولا این سفرها رایگان یا نیمه‌رایگان است و توسط ذی‌نفعان مقصد برنامه‌ریزی می‌شود.
برگزاری فم تور در دوران کرونا
محمدابراهیم لاریجانی، مدیرکل سابق بازاریابی و تبلیغات وزارت میراث نیز که ایده برگزاری فم تورهای استانی و بین‌المللی ازجمله فعالیت‌های او بوده، گفته است: ما با توجه به شرایط کرونا و کاهش سفر مردم تصمیم گرفتیم برای تشویق مردم به سفر در شرایط پس‌کرونا در 31 استان، دو کار انجام دهیم؛ برگزاری تور آشناسازی و هفته‌های فرهنگی در هر استان مخصوصا استان همجوار، یا هدف، یا در پایتخت. لاریجانی درمورد رونق گردشگری در شرایط کرونا تاکید کرد: کشورهای اروپایی اقدام به بازگشایی مرزهایشان کرده‌اند. باید همزمان که کرونا هست گردشگری را هم رونق بدهیم. باید با حفظ پروتکل‌ها فم تور و جشنواره برگزار کنیم.
فم تور یک تکنیک قدیمی بازاریابی
همچنین اشکان بروج در مورد معرفی مقاصد گردشگری توسط برگزاری فم تور می‌گوید: فم تریپ یک تکنیک قدیمی بازاریابی در گردشگری است که از گذشته در جهان مورد استفاده قرار می‌گرفت و در ایران نیز سابقه زمانی کمی ندارد. افراد تاثیرگذار به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند که براساس آن، برنامه‌های فم تور متفاوت و خاص خواهد بود. یک گروه خبرنگاران و عکاسان خبری هستند که طی سفر خدمات یا امکانات مقصد به آنها معرفی می‌شود و آنها نیز گزارش یا خبر تهیه می‌کنند. در فم تورهای رسانه‌ای، اصحاب رسانه را به دیدار مدیران ارشد مقاصد گردشگری، جاذبه‌ها و خدمات جدید خواهند برد. نوع دیگر فم تور برای راهنمایان گردشگری برگزار می‌شود که در آن مسیر‌های گردشگری به راهنمایان معرفی خواهد شد. نوع دیگر فم تور‌ها برای مدیران فروش و آژانس‌های مسافرتی برگزار می‌شود که به آنها معمولا هتل‌ها معرفی می‌شود و با کارگزاران مقصد جلساتی خواهند داشت تا ارتباطات و تعاملات لازم برای خرید خدمات از آنها صورت بگیرد. در نوع دیگری فم تور از سفرنامه‌نویسان (بلاگرها) برای معرفی یک مقصد دعوت می‌شود. فم تریپ نوعی تبلیغات دهان به دهان نیز به حساب می‌آید، چون کسانی که در این سفر شرکت می‌کنند، می‌توانند به بهترین شکل ممکن مقصد گردشگری موردنظر را برای مخاطبان و مشتری‌های خود شرح داده و آنها را ترغیب به سفر به آن منطقه کنند.
شبکه‌های مجازی و فم تور
اشکان بروج در مورد حضور اینفلوئنسرهای شبکه‌های مجازی در معرفی مقاصد گردشگری می‌گوید: پس از رونق یافت هر‌چه بیشتر فضای مجازی در فم تور‌ها، از افراد تاثیرگذار شبکه‌های مجازی نیز دعوت به‌عمل می‌آید تا در صفحات خود به معرفی مقصد بپردازند و آنها را ترغیب به سفر به مقصد خاصی کنند. در این روش ما در مرحله رویاپردازی برای سفر بروی دنبال‌کنندگان اینفلوئنسرها اثر می‌گذاریم. این اتفاق در بسیاری از نقاط دنیا رخ می‌دهد. در انتخاب این افراد باید به نکاتی مدنظر قرار گیرد، به‌طور مثال باید به تاثیرگذاری بر مخاطب این افراد بیش از تعداد دنبال‌کننده‌های آنها توجه کرد. در مرحله انتخاب فعالین مجازی دقت به هدف برگزاری فم تور بسیار مهم است و باید افرادی انتخاب شوند که دنبال‌کنندگانش از گروهی باشند که در هدف نهایی فم تور قصد جذب آنها را به مقصد داریم.
مراحل برگزاری فم تور
برنامه‌ریزی برای اجرای فم تور یک پروسه زمان‌بر است، اشکان بروج در توضیح این موضوع به «آرمان ملی» می‌گوید: معمولا از حدود شش‌ماه قبل از اجرا فم تور، برنامه‌ریزی برای نحوه انتخاب افراد‌، دلیل انتخاب افراد‌، بررسی افراد مدعوی و میزان برآورده شدن هدف فم تور توسط افراد دعوت‌شده تحقیق و کار کارشناسی انجام می‌شود. پس از به نتیجه رسیدن این مرحله نوبت به ارائه طرح به هتل‌ها، رستوران‌ها و جاذبه‌های گردشگری مقصد است تا در صورت تمایل در برگزاری فم تور همراهی یا حمایت کنند. مرحله مهم پس از پایان فم تور تحلیل و بررسی نتایج آن است که آیا به اهداف ازپیش‌تعیین‌شده رسیدیم و علل موفقیت یا عدم موفقیت در دستیابی به اهداف چه بوده است، در این مرحله مشخص می‌شود که افراد دعوت‌شده تا چه میزانی موفق بودند برگزارکنندگان را به اهدافشان برسانند.
نحوه برگزاری فم تور در ایران
اشکان بروج به عنوان شرکت‌کننده در چندین فم تور خارج از کشور و همچنین برگزارکننده چندین فم تور در ایران در مورد نحوه برگزاری فم تور در ایران می‌افزاید: متاسفانه خیلی از اصول و مفاهیم در برگزاری فم تورها در ایران مورد توجه قرار نمی‌گیرد. ما نمونه‌های موفق برگزاری فم تور در ایران را داشتیم اما همچنان شاهد برگزاری نامناسب فم تورها توسط ارگان‌های متولی گردشگری هستیم. این مورد از سطحی‌نگری به‌ برگزاری فم تور و استفاده از تیم‌های ناآگاه به مفاهیم بازاریابی در گردشگری ناشی می‌شود. درحال‌حاضر شاهد برگزاری شتابزده فم تورهایی در کشور هستیم که استاندارد‌های درستی را رعایت نمی‌کنند و از افرادی دعوت می‌شود که نشان و اثری در گردشگری کشور از آنها وجود ندارد. در فم تور‌ها بیشتر به‌دنبال ارائه اعداد و اقام از تعداد دعوت‌شده‌ها و اینکه صرفا یک فم تور برگزار کردیم، هستیم و خلأ بررسی و تحلیل نتایج برگزاری فم تور در این میان کاملا محسوس است، اینکه چه اهدافی از برگزاری فم تور داشتیم و بعد از برگزاری به چه میزان از آنها رسیدیم.
فم تور و توسعه گردشگری ایران
همچنین میثم امامی، راهنما و کارشناس گردشگری در مورد نقش فم تور‌ها بر توسعه گردشگری ایران به «آرمان ملی» می‌گوید: فم تریپ‌ها با هدف آشناسازی با جاذبه‌های گردشگری مقصد برگزار می‌شود. این تکنیک بازاریابی برای زمانی است که سایر عوامل زنجیره تامین خدمات گردشگری در مقصد توان و آموزش اصولی برای مواجه و رفع نیاز‌های مسافران را داشته باشند. متاسفانه در کشور ما بسیاری مقاصد نیاز به ایجاد و توسعه زیرساخت‌های لازم برای پذیرش گردشگر دارند و در این شرایط تنها معرفی جاذبه‌های مقصد روش درستی برای توسعه گردشگری پایدار نیست. آیا ما به میزان تعداد گردشگری که از طریق معرفی جاذبه به مقصد دعوت می‌کنیم امکانات اقامتی‌، راهنمای گردشگری، سرویس بهداشتی مناسب و... داریم؟ برای توسعه گردشگری پایدار باید نگاه چندوجهی داشت و در کنار معرفی مقاصد باید روی آموزش و فرهنگ‌سازی هم تمرکز کرد. این آموزش می‌تواند شامل صاحبان اقامتگاه‌های مقصد، راهنمایان گردشگری محلی و رانندگان باشد و فرهنگ‌سازی نیز می‌تواند شامل در این مساله شود که آژانس‌های مبدا به‌جای ارتباط مستقیم با راهنمایان محلی یا رستوران‌ها و... با آژانس‌های مقصد همکاری کنند.
برگزاری فم تور توسط متولی گردشگری ایران
در پایان ذکر این نکته الزامی است که وزارت میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ایران به عنوان نهاد متولی گردشگری به شرکت‌ها و آژانس‌های مرتبط در این حوزه مجوز ارائه خدمات گردشگری می‌دهد و همچنین استاندارد‌های این صنعت را در کشور تنظیم می‌کند. وزارت‌خانه و اداره کل‌های استانی آن به‌عنوان بازو‌های اجرائی آن هستند، توقع می‌رود در صورتی‌که یک تور یا فم تور را برگزار می‌کنند با بهترین استاندارد‌ها اجرا شود تا برای شرکت‌کنندگان و ناظران الگویی باشد تا با اجرای یک تور استاندارد آشنا شوند؛ موضوعی که در تورهای آشناسازی اخیر که توسط اداره کل چندین استان برگزار شده به‌رغم تلاش مسئولان، برگزاری دارای ضعف‌هایی بوده است. مشاهده این ضعف‌ها از ارگان متولی گردشگری کشور کمی دور از انتظار است. متاسفانه به‌رغم سابقه برگزاری فم تور در کشور و همچنین وجود الگوهای موفق وطنی، آیین‌نامه اجرایی مناسبی برای انجام تورهای آشناسازی در وزارت میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی وجود ندارد.