پيامدهاي برگزاري مراسم محرم
آرمان ملي- اميد کاجيان: ورود کرونا به ايران در کنار همه مشکلاتش اما دولت و ستاد مبارزه با کرونا را با چالشي ديگر هم روبهرو کرده بود. در اوايل ورود اين ويروس که سياستها براي حضور حداقلي مردم در تجمعات تمرکز يافته بود تصميمگيري درباره سرنوشت اماکن مذهبي و البته مراسمهاي آن يک تصميم سخت و دشوار به شمار ميآمد؛ تصميمي که با توجه به ساختار کشور مطمئنا هزينههايي ميتوانست به دنبال داشته باشد. اقناعسازي بدنه مذهبي کشور در پي اين تصميم کار آساني نبود. با توجه به اينکه شايد خيليها موضوع کرونا را امري موقتي ميدانستند که با قرنطينه حل خواهد شد، حسن روحاني که تا پيش از اين هم به دليل مسائلي چون عدم قرنطينه شهر قم که آن را آغاز شيوع کرونا در ايران ميناميدند در موج شديدترين انتقادها بود، بايد براي مهار اين ويروس ناشناخته کاري ميکرد، ويروسي که تا آن موقع نمونهاش تنها در چين بود و نوع رفتار چين که در آن قرنطينههاي جدي و سخت اعمال شده بود فشارها را بر رئيسجمهور دوچندان ميکرد. براي همين تعطيلي اماکن فرهنگي و تفريحي و البته نماز جمعهها و اماکن مذهبي و مساجد در اين شرايط از الزاميترين کارها به شمار ميآمد، اقدامي که با انجامش البته که واکنشهاي تند چهرههاي رسمي و غيررسمي کشور را به همراه داشت. تعطيلي اماکن مذهبي ابتدا در برخي تريبونها مورد نقد قرار گرفت و مخالفتي که البته با جديت دولت و احتمالا موافقت برخي افراد و بخشهاي خاص بهتدريج به محاق رفت. اين در حالي بود که در اين ميان عدهاي از چهرههاي مذهبي و شبهمذهبي اصطلاحا خودجوش به مخالفتهاي خود در اين باره ادامه دادند. در آن هنگامه پخش کليپهايي از اشخاصي که به ليس زدن ضريحها و اماکن مذهبي دست ميزدند و سايرين را به اين کار تشويق ميکردند آن هم با اين استدلال که در اماکن مذهبي بيماري کسي را تهديد نميکند از پرحاشيهترين اتفاقات بود؛ موضوعي که البته مصداق ناهنجاري شناخته و تلاش شد براي جلوگيري از ترويج آن با آن برخوردهاي مقطعي صورت بگيرد. اين روند اما در بسياري از اماکن با تجمعات خودجوش و بعضا فحاشي نسبت به کساني که اقدام به تعطيلي اين مکانها کرده بودند ادامه يافت. بعد از مدتي به نظر ميآمد که اوضاع تا حدي کنترل شده است.
آرام شدن موقتي
اما اين آرام شدن اوضاع نيز موقتي بود. زماني که دولت اقدام به بازگشايي مرحله به مرحله کسب و کارها - بعد از اعمال قرنطينه نسبي در کشور- ميکرد، بار ديگر تريبونها براي باز شدن اماکن مذهبي و مراسم فعال شدند. نهايت اينکه بهتدريج اماکن مذهبي و مساجد فعاليتشان را از سر گرفتند و نمازجمعهها نيز بهويژه در شهرهايي که سفيد خوانده ميشدند از سرگرفته شد. اما امروز کرونا نه مثل سابق بلکه با شدت و حدت بيشتري پابرجاست، تعداد کشتهشدگان اين ويروس از زماني که قرنطينه نسبي يا تعطيلي برخي مشاغل در دستورکار بود فراتر رفته است. دولت و صداوسيما مدام مردم را از شرکت در مراسم عروسي و البته عزاداري خانوادههايشان بازميدارند و برايشان مثالهاي متفاوت ميزنند که فلان تعداد نفر در يک مراسم عروسي و عزا به خاطر ابتلا به کرونا چه بر سرشان آمده است و... و از سويي چند روز ديگر ماه محرم آغاز ميشود و بزرگترين عزاداري شيعيان در اين ماه در تمام کوچهها و خيابانها برگزار ميشود. و اين يک چالش ديگر براي دولت تلقي ميشد. با اينکه سال گذشته در چنين روزهايي، حجاج در حال ورود به مدينه بودند، اما امسال کرونا مراسم حج را تعطيل کرده است. همزمان خبر ميرسد احتمال زياد امسال مراسم پيادهروي اربعين در عراق نيز برگزار نخواهد شد و دولت عراق زوار خارجي را براي اين مراسم نميپذيرد. ولي در مورد محرم از چند روز و چند هفته قبل اظهاراتي مطرح ميشد که ميتوانست بيانگر اين موضوع باشد که نميتوان توقع داشت در محرم هيچ مراسم عزاداري برگزار نشود. هرچند در مورد نوع چگونگي برگزاري اين مراسم نيز اظهارات گوناگون و بعضا متفاوتي از يکديگر بيان ميشود و درباره نحوه برگزاري آنها توافقي شکل نگرفته است.
نبايد تعطيل شود
اگرچه بارها از ستاد مقابله با کرونا به عنوان مسئول تصميمگير درباره سياستهاي کرونا نام برده ميشود در طول اين مدت اظهارنظرها نه از سوي اين ستاد بلکه تريبونداران مطرح ميشد. مثلا «هيچ هياتي تعطيل نميشود؟» اظهارنظر حجتالاسلام روحا... حريزاوي معاون راهبري استانها و ارتباطات سازمان تبليغات اسلامي بود که گفت: برنامههاي متعارف مساجد و هياتها را در ماه محرم برگزار ميکنيم و هيچ هياتي نبايد تعطيل شود بلکه موظف است همه پروتکلهاي بهداشتي را رعايت کند و حضور بدون ماسک در هيات ممنوع است. مراسم روضه هم مثل قبل ادامه دارد. معاون امور فرهنگي و تبليغ سازمان تبليغات اسلامي هم گفته «در بدترين شرايط در مدلهاي مختلف برگزاري هيات از جمله هياتهاي خانگي را خواهيم داشت و تلاش داريم هيچ مراسمي را تعطيل نکرده و فقط شکل آن را تغيير دهيم.» البته همان موقع عدهاي بيان داشتند که به صورت کلي وقتي اکثر هياتها در حسينيهها و خانهها برگزار ميشود، معناي برگزاري آن در محيط غير سربسته چيست؟ و البته دستههاي عزاداري که در خيابانها حضور مييابند، دقيقا مصداق حضور غيرضروري در خيابان است. اما در اين ميان چهرههايي مانند دکتر مينو محرز عضو کميته علمي ستاد مبارزه با کرونا، با بيان اينکه بايد تجمعها کنترل شود، گفت: هر تجمعي بايد کنترل شود و اين استثنا ندارد. از تعطيلي حج تمتع بالاتر نداشتيم و ديديم خانه خدا را به خاطر کرونا بستند. هر جا هر دليلي براي تجمع وجود دارد بايد از آن جلوگيري کرد. وي توضيح داد: بسياري از مراجعان ما در مسجد به اين بيماري مبتلا شدهاند، چون نماز جماعت خواندهاند و ماسک نداشتهاند. به هيچ وجه نبايد افراد در تجمعات شرکت کنند. بايد کساني که دغدغه دارند، قبول کنند شرايط استثنايي است. ولي موضعگيريهايي کاملا متفاوت با اين اظهارنظر محرز در طي همين مدت کوتاه داشتيم. حجتالاسلام سيدعباس موسوي مطلق در سخنراني پيش از خطبههاي نماز جمعه بيان کرد که عدهاي امروز بيجهت به خطر برگزاري مراسمهاي محرم دامن ميزنند. موسوي مطلق همچنين گفت که کرونا يک ويروس سکولار است که تلاش ميکند کشورهاي ديني را با آثار مخرب خود به سمت بيديني سوق دهد. وي بدون اشاره به نام و هويت اين عده، اظهار داشت: مراسمهاي مذهبي ماه محرم و صفر بايد با شور هميشگي خود با رعايت پروتکلهاي بهداشتي برگزار شود. سخنران پيش از خطبههاي نماز جمعه قم بار ديگر گفت: عدهاي در هفتههاي ابتدايي شيوع کرونا، پروژه تعطيلي مراکز زيارتي و هياتهاي مذهبي را بهپيش ميبردند که با برخوردهاي عاقلانه مردم و مسئولان شکست خوردند. آيتا... محمدرضا ناصري يزدي امام جمعه يزد هم در اين باره اظهار کرد: هياتها جلوي توقف روضهخواني را بگيرند. او با اشاره به تلاش برخي افراد براي تعطيلي مراسمهاي مذهبي به بهانه کرونا خاطرنشان کرد: يکي از پيشنهادها براي تعطيل نشدن روضهخواني، افزايش فعاليت مساجد در اين رابطه است به گونهاي که بعد از نمازهاي جماعت منبريها براي همان تعدادي که در مساجد حضور دارند روضه بخوانند و مختصر مداحي هم بکنند. آيتا... احمد علمالهدي امام جمعه مشهد در اينباره گفته است: بستن در حرم امام رضا (ع)، تعطيل کردن نماز جمعه و بستن مساجد علاج قضيه کرونا نيست، مصيبتها و خسارتهاي راهي که در پيش گرفتهايم، از خسارت اين ويروس بسيار شديدتر و غيرقابلتحملتر است، بعد از 6 ماه تجربه کردن، انشاءا... مسئولان ما به اين نتيجه و واقعيت برسند. در همين رابطه حجتالاسلام يزدي نماينده شوراي هماهنگي تبليغات اسلامي اظهار کرد: برگزاري محرم امسال مطالبه خود مردم است و از ماهها پيش اين سوال را داشتند که محرم امسال به چه شکلي برگزار خواهد شد. روز گذشته نيز حسن روحاني رئيسجمهور اعلام کرد: عزاداري محرم در همه مناطقي که وضعيت قرمز و زرد و سفيد دارند، بايد برگزار شود. اين اظهارنظر روحاني آب پاکي را در اينباره روي دست همه ريخت. به اين معنا که هيچ بناي تعطيلي برخلاف ماههاي گذشته در کار نيست و مراسم عزاداري کما في السابق برگزار ميشود. اما بيترديد با گرفته شدن تصميم نهايي دراينباره بايد منتظر اين موضوع باشيم که آيا شکل اين عزاداريها تغييري ميکند و يا با همان شکل و شمايل سابق و فقط زدن ماسک تداوم مييابد شايد هم راهکارهاي ديگري نيز در اينباره در نظر گرفته شده است که قطعا در مورد آن اطلاعرساني خواهد شد.
