گفتوگوهاي دلگرمکننده
ارتباط سفرهاي ظريفبا مذاکرات ايران و آمريکا با روسيه چيست
گفتوگوهاي دلگرمکننده
آرمان ملي- اميد کاجيان: «گفتوگوي دلگرمکننده» اين عنواني است که ميخائيل اوليانوف نماينده روسيه در سازمانهاي بينالمللي در وين روي آن گذاشته. روي گفتوگوي تلفني پنجشنبه هفته پيش پوتين و ترامپ با محوريت ايران. آن هم درست بعد از آنکه محمدجواد ظريف وزير خارجه ايران به روسيه رفته بود و با همتاي خود ديداري گرم و صميمي کرد و از طرفي هم با پوتين گفتوگوي تلفني داشت. عنواني که شنيدنش آن هم در اوضاع و احوالات امروز که تهديدات ادامه دارد و تحريم ها روزبهروز دامنه بيشتري پيدا ميکند و از طرفي شوراي حکام عليه ايران راي صادر کرده است و کشورهاي اروپايي هم سر ناسازگاري و جدايي از برجام دارند و حتي جو بايدن رقيب دموکرات ترامپ هم ميگويد که با ورودش توافقي جديد فراتر از برجام بايد بسته شود عجيب به نظر بيايد. با اين حال اوليانوف گفتوگوي ترامپ و پوتين را پيرامون برنامه هستهاي ايران دلگرمکننده ميداند و در پيامي توييتري مي نويسد: خبري بسيار دلگرمکننده. هر روز اتفاق نميافتد. رهبران روسيه و آمريکا درباره مسائل ايران تبادلنظر کردند. اوليانوف در ادامه نوشت: هر دو طرف بر ضرورت تلاش جمعي براي حفظ ثبات در منطقه و همچنين مقررات جهاني عدم اشاعه تسليحات هستهاي گفتوگو کردند. اما محور گفتوگوها چه بوده است آنطور که ايسنا به نقل از خبرگزاري فرانسه مينويسد دونالد ترامپ، رئيسجمهور آمريکا همچنين در اين گفتوگوي تلفني با ولاديمير پوتين رئيسجمهور روسيه «ابراز اميدواري کرده که جلوي يک رقابت تسليحاتي سهجانبه پرهزينه ميان چين، روسيه و آمريکا گرفته شود و مشتاق به حصول پيشرفت در مذاکرات آتي مربوط به کنترل تسليحات در شهر وين است». واشنگتن و مسکو در تدارک براي داشتن مذاکراتي در خصوص يک معاهده جانشين براي معاهده کنترل تسليحاتي موسوم به استارت جديد که زرادخانههاي هستهاي آنها را محدود ميکند هستند. با اين حال چين تاکنون تسليم فشارهاي دولت ترامپ براي پيوستن به مذاکرات سهجانبه کنترل تسليحات با شرکت سه کشور نشده و گفته که زرادخانه هستهاي آن خيلي کوچکتر از زرادخانههاي آمريکا و روسيه است. بر طبق اعلام کرملين همچنين رهبران آمريکا و روسيه در گفتوگوي ميان خود «فوريت داشتن» مذاکراتي دوجانبه در مورد «ثبات راهبردي و کنترل تسليحات» را تاييد کردند. طبق بيانيه کرملين، پوتين و ترامپ در خصوص «وضعيت پيرامون برنامه هستهاي ايران» نيز بحث کرده و بر «لزوم اقدام دستهجمعي» تاکيد کردند.
کليد رمز
«لزوم اقدام دستهجمعي» اين شايد تنها کليد رمزي باشد که از آنچه گفتوگوي دلگرمکننده خوانده ميشود بيان شده است. چه ارتباطي ميان اين گفتوگوي تلفني و حضور اخير ظريف در روسيه وجود دارد؟ چرا که وزير خارجه ايران هم هفته گذشته به مسکو رفت و ضمن ديدار با همتايش با پوتين هم تلفني گفتوگو کرد. آيا اساسا ميتوان به زبان مشترک استراتژيک ميان اين سه کشور اميدوار بود؟ يا آنچه از لزوم اقدام دستهجمعي بيان ميشود درواقع اقدام دستهجمعي ساير کشورها ضد ايران است و تهران نيز بايد به آن تن دهد؟ ادبيات سياسي روسيه و آمريکا در چنين برههاي چگونه ميتواند در قالب يک ادبيات دلگرمکننده تلقي شود و دقيقا اين دلگرمي براي کيست؟ براي ترامپ؟ براي پوتين؟ براي ايران؟ و يا براي هر سه؟ دلگرمي مشترک آمريکا و ايران چه معنايي خواهد داشت؟
دوفرضيه
در پاسخ به اين سوالات دو فرضيه وجود دارد؛ نخست اينکه اگرچه روسيه و آمريکا همواره در طول تاريخ به عنوان دو کشور رقيب و دو قطب مخالف رودرروي هم بودند اما به گواه بسياري در اين ميان رابطه پوتين و ترامپ به عنوان بيسابقهترين روابط ميان رئيسجمهور دو کشور تلقي ميشود تا جايي که حتي دموکراتها دليل پيروزي ترامپ در انتخابات 6102را دخالت روسيه ميدانند و شايد روسيه همانطور که در سال 8002رابطهاش با آمريکا را براي مدتي ريست کرد و همين عامل به زيان ايران و صدور قطعنامههايي عليه کشورمان منجر شد، اکنون با زباني لطيفتر به فکر ريست دوباره رابطهاي است که دست آخر به زيان تهران به پايان ميرسد. روسيه در زمان تحريمهاي کنوني آمريکا هم با همپيماني با سعوديها عملا به زيان ما عمل کرد. با اين اوصاف فرضيه اول اين است که مقصود از گفتوگوي دلگرمکننده صرفا نزديکي بيشتر روسيه و آمريکا به ايران براي ساير خواستهها باشد نه برجام. موضوعي که قطعا براي ايران دلگرمکننده نيست. اما اين ماجرا روي ديگري هم دارد اينکه انتخابات 0202 و جاماندن ترامپ از بايدن در نظرسنجيها بيش از هرزمان ديگري ترامپ را آماده دادن امتيازات بيشتري براي گفتوگو و مذاکره با ايران کرده باشد يا حتي لغو برخي تحريمها. تا بلکه بتواند از بهبود اين رابطه به عنوان برگ برندهاي در انتخابات 0202بهره ببرد و همين ديد نيز او را وادار به اين کرده تا در گفتوگوي تلفنياش با پوتين از خيلي مواضع کوتاه آمده باشد؛ اين يعني با توجه به سفر قبلتر ظريف به روسيه بايد آماده تحولات عميق و غيرقابل منتظرهاي در اين سمت باشيم. بهويژه آنکه شرايط داخلي کشور از بعد اقتصادي در بيسابقهترين وضعيت بحراني به سر ميبرد و ظريف خبر از تمديد توافقات 02ساله با روسيه نيز داده است و اين يعني تهران هم به برخي تعديلها بياشتياق نيست.
