چهار دیواری فلزی!
حاشيهنشيني پديده جديدي نيست، در گذشته محلههايي با نام حلبيآباد وجود داشت که قشر بسيار ناتوان و ضعيف که دستشان به جايي نميرسيد با پر کردن قوطيهاي حلبي روغنهاي چهار يا 20 ليتري از سنگ و خاک براي خودشان سرپناهي ميساختند و در آنجا زندگي ميکردند، اما به هرحال همانطور که گفته شد اين موضوع مربوط به دههها قبل است. الان شايد از آن حلبيآبادها به آن شکل خبري نباشد ولي شمايلي از آن هنوز حواشي شهرها را شکل داده است. امروز شيوه ديگري از اين نوع حاشيهنشيني شکل گرفته که متاثر از قيمتهاي بالاي اجارهبها و رهن و همچنين نوسانات شديد قيمتي در بازار مسکن است. به هم ريختگي و افسارگسيختگي قيمت در بازار مسکن چند دليل مهم دارد که مسئولان در برهههاي مختلف به آن اشاره کردند. تاثيرپذيري بازار مسکن از تغييرات قيمت ارز يعني يکي از مهمترين مولفههاي اقتصادي کشور يکي از اين دلايل است. البته در کنار اين اتفاق حضور دلالاني که مستاجران را گاوصندوق پر از پول ميبينند، با زدن قفل به اين بازار و کاهش عرضه و احتکار واحدهاي مسکوني آماده تحويل، هيزم آتش اين بازار را شعلهورتر ميکنند.
کانتينر متري چند؟
عاجز بودن مسئولان و همچنين نبود قوانين حمايتي از مستاجران، شرايط نامعلوم بازار ارز و بهتبع آن بازار مسکن، نقص در سيستم عرضه و تقاضا و عدم اجراي تعهدات دولت در ساخت و تحويل مسکن مهر، اجتماعي و ملي و امثال اينها و ناتواني قوانين در عرضه خانههاي خالي به بازار همه و همه باعث شدند تا مالکان با حاشيه امني که براي خود ساختهاند با افزايش حداکثري اجارهبها، بسياري از مستاجران را به حواشي شهرها برانند. مردم هم با پولهايي که کمتر از نصف ارزش دارند براي پيدا کردن سرپناه حتي موقت به هر دري زدند و آن در، رو به کانتينرهاي خالي باز شد. حالا کانتينرهايي که يک روز بيمصرف در انبارها و زمينهاي باير اطراف تهران زير آفتاب مانده بود و کسي نگاهشان هم نميکرد امروز براي اقامت خانوادههايي که چارهاي ندارند اجاره داده ميشود. البته که اين کانتينرها بهتر از زندگي در چادر و لاي حلبيهاست ولي انتخاب بين بد و بدتر دليل نميشود که زندگي در اين کانتينرها به سبک زندگي بدل شود. اينکه در برخي از کشورهاي جهان به دليل افرايش هزينههاي اسکان، از کانتينر و خانههاي پيشساخته کانتينري استفاده ميشود، موضوع کاملا متفاوتي با اتفاقي است که در کشورمان رخ داده است. شايد کانتينرهاي اجارهاي در جنوب تهران سالهاست محل نگهداري اسباب و اثاثيه زندگي کساني شدهاند که به دلايل مختلف از جمله مهاجرت به خارج از کشور، ساختوساز خانه و نگهداري از جهيزيه، اين جعبههاي فلزي را انتخاب کردهاند، ولي اينکه محل زندگي خانوادهها شود موضوع جديدي است.
حمايتهاي بيدريغ که دريغ شد!
بر اساس گزارش وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي حدود 30 درصد جمعيت ايران اجارهنشين هستند که اين نسبت در استان تهران بيش از 51 درصد و در شهر تهران حدود 44 درصد است. سالانه به يک ميليون و 800 هزار واحد مسکوني نياز است و بايد ساخه شود در حاليکه طرحهاي ساختوساز هم که متوقف يا بسيار کند شداند و گفته ميشود 5/2 ميليون واحد خانه خالي خاک ميخورند؛ تصويري که از فضاي بازار مسکن به مردم مخابره ميشود تصوير اميدوارکنندهاي نبوده و ادامه اين روند بيش از پيش مردم را در تنگنا قرار ميدهد. اينجاست که نقش دولت اهميت مييابد از اين جهت که مردم بهويژه آنهايي که درآمد پاييني دارند و امروز نميتوانند سقفي هرچند کوچک براي خود و خانوادهشان تهيه کنند، انتظار دارند تا با ورود به اين بازار به تعديل قيمتها کمک کند و اجازه ندهد که وضعيت از ايني که هست وخيمتر شود. در همين راستا دولت، وزارت راه و شهرسازي با همکاري بانک مرکزي طرح اعطاي تسهيلات وديعه مسکن به مستاجران را پيشنهاد دادند تا براين اساس مستاجران بتوانند مبلغي را براي افزودن به وديعه از ميزان اجارهبها بکاهند. سود اين تسهيلات بالغ بر 18 درصد است و يعني به جاي اينکه هزينهاي از هزينههاي خانوار اجارهنشين بکاهد هزينه ديگري نيز به آن ميافزايد. با اين حال در اين شرايط برخي از خانوادهها چارهاي هم جز دريافت اين کمک نداشته باشند.
مشکل را از ريشه بايد حل کرد
بسياري از کارشناسان بازار مسکن و اقتصادي معتقدند اگر دولت بتواند زمينه ثبات اقتصادي را فراهم کند و از ميزان تنشهاي جامعه بکاهد خيلي سريعتر اوضاع بازار مسکن اسکان مييابد و مشکلات در اين بازار کمتر خواهد شد. منابعي که قرار است به اين شکل هزينه شوند بهتر است در بخشهايي که به رشد مولد اقتصاد کمک ميکنند، تزريق شوند. امروز زندگي کانتينر و فردا با گراني بيشتر همان کانتينر هم براي عدهاي غيرقابل تهيه خواهد شد و اين اتفاقي نيست که بتواند رضايتمندي مردم از دولت را افزايش دهد. اگر دولت بتواند به تعهداتش در قبال ساخت مسکن، واگذاري زمين به انبوهسازان و نوسازي بافت فرسوده و همچنين تقويت پايههاي اقتصادي عمل کند مسلما بسياري از مشکلات در اين زمينه برطرف خواهد شد.
