جنجالي به نام شوراي مشهد طالبان!
آيا طالبان و ايران با هم مذاکره ميکنند؟
جنجالي به نام شوراي مشهد طالبان!
آرمان ملي- اميد کاجيان: «شوراي مشهد طالبان موضوعيت ندارد» اين عنواني سوالبرانگيز است که سيدعباس عراقچي در مقابل پرسشي پيرامون آن در تلويزيون افغانستان گفت: ممکن است طالبان براي خود شوراي مشهد درست کرده باشد اما از نظر ما موضوعيت ندارد. اما داستان ادعاها راجع به وجود دفتر طالبان در ايران يا شوراي مشهد به سالها قبل بازميگردد. آن وقتها برخي رسانهها مانند والاستريت ژورنال مدعي بودند که طالبان دستکم از اوايل سال 2014 ميلادي در مشهد حضور داشته است. اين ادعا در حالي مطرح ميشد که پيشتر از آن در تاريخ سيزدهم مرداد 91 خبري مبني بر بازگشايي دفتر طالبان در زاهدان رسانهاي شد. روزنامه روسي «نيزاويسمايا گازتا» در گزارشي تاييدنشده ادعا کرده بود که ايران در واکنش به تهديد حمله به تاسيسات اتمي خود، با طالبان عليه آمريکا ارتباطاتي برقرار کرده است. همزمان برخي منابع هم ادعا کرده بودند که دفتر نمايندگي طالبان در زاهدان گشايش يافته است. همان موقع اين خبر به صورت نقلقول از اين رسانه روسي در برخي از رسانههاي داخلي ايران نيز انتشار يافت. برپايه ادعاي آن روزنامه روسي، تهران به طالبان اجازه داده بود که دفتر نمايندگي خود را در شهر زاهدان تاسيس کنند. آن موقع در اوج تنشهاي دوران احمدينژاد رسانهها ميخواستند چنين القا کنند که ايران و طالبان خود را آماده ميکنند که در صورت حمله رژيمصهيونيستي يا آمريکا به تاسيسات اتمي ايران، به عمليات انتقامي مشترک دست بزنند. اما هيچکس نتوانست وجود دفتر طالبان در ايران را ثابت کند و اکنون هم عراقچي بهصراحت وجود اين دفتر در ايران يا مشهد را تکذيب ميکند، هرچند در مورد وجود خودسرانه چنين شورايي اظهارنظري نميکند. اما سخنان دو روز پيش معاون سياسي وزير امور خارجه ايران بخش ديگري هم داشت، او درباره اينکه تماسهاي ايران با طالبان از چه زماني برقرار شده؟ گفت: مدتي است که آغاز شده و اگر درباره جزييات آن بخواهم توضيح دهم ميشود گفت چند سال. همانطور که با همه گروهها تماس داشتيم با آنها (طالبان) هم تماس داشتيم، نظراتشان را شنيديم و نظرات خودمان را نيز گفتيم. اما دقيقا ارتباطات ايران و طالبان چند سال است که برقرار شده و دليل آن چه بوده است؟
از چه زمان کليد خورد؟
از روزهاي سقوط طالبان پس از حادثه يازدهم سپتامبر، مرتب در شانتاژهاي رسانهاي ادعا ميشد که بخشي از فرماندهان و جنگجويان طالبان به ايران گريختند؛ ادعايي که هميشه تکذيب ميشد. نخستين بار اما خبرگزاري تسنيم در بيستونهم ارديبهشتماه سال 94 بود که خبر از حضور هيات سياسي طالبان افغانستان بهرهبري طيبآغا به ايران داد. اين هيات متشکل از اعضاي دفتر سياسي طالبان افغانستان در قطر بيستوهشتم ارديبهشت آن سال به تهران آمدند. آن موقع گفته شد اين ديدار پيرامون مسائل منطقهاي بهويژه مسائل جهان اسلام و همچنين مسائل مربوط به مهاجرين بوده است.اين خبرگزاري رسمي اعلام کرد که هيات سياسي طالبان افغانستان پيش از اين نيز دو مرتبه بهمنظور ديدار با مقامات امنيتي جمهوري اسلامي ايران و همچنين شرکت در کنفرانس بينالمللي بيداري اسلامي به ايران سفر کرده بودند. سفر طيبآغا و البته اينکه پيشتر نيز هياتهاي طالبان به ايران آمده بودند، رسما موضوع رابطه ايران و طالبان را بر سر زبانها انداخت. پس از شايعات خبر سفر طيبآغا با گروهي از هيات طالبان به ايران، در هفتم تيرماه همان سال، اينبار ملاذبيحا... مجاهد سخنگوي طالبان در گفتوگو با روزنامه الشرق الاوسط از تمايل رابطه طالبان با کشورهاي همسايه از جمله ايران سخن گفت گرچه رابطه ايران و طالبان هيچگاه از سوي مقامات کشورمان تاييد نميشد. خردادماه 95 بود که سايت اصولگراي جهاننيوز ادعايي را مطرح کرد. خبري که البته اندکي بعد قدسآنلاين (روزنامه قدس) نيز منتشر کرد و همچنان نيز روي خروجياش قابل دسترس است. هفدهم خرداد95 قدسآنلاين و جهاننيوز مدعي شدند ملامحمد اختر منصور رهبر طالبان تقريبا يک هفته قبل از کشته شدن به مدت دو ماه در ايران حضور داشته است. از جمله توافقاتي که در ايران انجام شده اين بوده که از پيوستن بدنه طالبان به داعش جلوگيري کند که البته هرگز از سوي مقامات ايراني تاييد نشد. البته که وقتي از عراقچي دو روز پيش درباره ملا اخترمنصور و ادعاي حضورش در سال 2016 در ايران مي پرسند گفت: من اطلاعي ندارم. تا اينکه بيستم آذرماه 95 رسيد. اينبار محمدرضا بهرامي سفير وقت ايران در کابل، ارتباط تهران با طالبان را تاييد کرد و هدف از تماس تهران با طالبان را کنترل و اشراف اطلاعاتي خواند و با تاکيد بر مبارزه جدي کشورهاي منطقه با تروريسم گفت که ايران آماده همکاري در روند صلح حکومت افغانستان با طالبان است. تا دو سال بعد، پنجم ديماه 97 که دريابان علي شمخاني دبير شورايعالي امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران که به کابل سفر کرده بود در ديدارش با حمدا... محب همتاي افغانستاني خود با صراحت از ديدار و گفتوگوي مقامات ايران طي سالهاي گذشته با طالبان سخن گفت. شمخاني اظهار کرده بود: «مجموعه ارتباطات و گفتوگوهاي انجامشده با طالبان با اطلاع دولت افغانستان بوده و اين روند همچنان ادامه خواهد يافت.»
چه شد که کار به تعديل کشيد
با ظهور پديده داعش و همينطور تلاش براي رايزنيهاي آمريکا با طالبان به نظر ميآمد رابطه ايران و طالبان ممکن است شکل جديدي به خود بگيرد. داعش به عنوان دشمن مشترک ميتوانست اين دو را به يکديگر نزديک کند. ظهور و بروز داعش در پاکستان و افغانستان اتفاق بسيار ناخوشايندي بود بهويژه آنکه ابزارهاي مالي و نظامي آنها به مراتب بيشتر از طالبان بود و خوي تندخوييشان هم. آنقدر که طالبان به آنها افراطي ميگفتند. سياست تعديل رابطه با طالبان، دليل ديگري هم ميتوانست داشته باشد، چرا که اگر طالبان در آينده بخواهد با دولت مرکزي وارد معامله شود و خود را بر ايالتهاي پشتونشين شرق و جنوب افغانستان حاکم کند ايران در مناطق مرزي جنوب خراسان و سيستانوبلوچستان با طالبان هممرز خواهد شد بنابراين ايرانيها بايد از همين الان اين هوشياري را نشان دهند تا از نفوذ اين گروه جلوگيري کنند. بيترديد يکي از دلايل ديگر اين همکاري، تسهيل در روند صلح در افغانستان و باز کردن راه گفتمان و مذاکره ميان دولت مرکزي افغانستان و طالبان است. ايران برخلاف آمريکا ميتواند نقش موثرتري در ميانجيگري ميان اين گروه و دولت مرکزي داشته و از اين طريق به صلح در اين کشور و منطقه کمک کند چرا که بيثباتي در افغانستان زيانهايش مستقيما نصيب ايران ميشود و کشورمان يک افغانستان باثبات را به هر چيز ديگري ترجيح ميدهد.
