گسترش حاشيه نشيني درسنندج
آرمان ملي- فردين کمانگر: سنندج يکي از شهرهاي کشور است که در چند دهه گذشته شاهد رشد قارچگونه سکونتگاههاي غيررسمي بوده و کارشناسان از رشد اين مناطق که يکي از رتبههاي بالا را در کشور به خود اختصاص داده، ابراز نگراني ميکنند. بهعنوان مثال در شهرک نايسر، يکي از مناطق منفصل شهري سنندج، جمعيتي بالغ بر 80هزار نفر سکونت دارند که عمدتا از روستاييان مهاجر و قشر فقير و آسيبپذير جامعه هستند. اين مناطق فاقد زيرساختهاي شهري و خدماتي است و اين امر ميتواند تهديدي براي امنيت در اين مناطق باشد.
قيمت نجومي مسکن در کردستان
براي بررسي پديده سکونتگاههاي غيررسمي به برخي از اين مناطق در شهر سنندج ميرويم و با اهالي اين مناطق گفتوگو ميکنيم. يکي از ساکنين شهرک نايسر سنندج به «آرمان ملي» ميگويد: در حدود 20سال گذشته بهدليل مشکلات مالي و عدم توانايي هزينه خريد مسکن به شهرک نايسر مهاجرت کرديم و با کمترين هزينه صاحب يک واحد مسکوني شديم.محمد فتحي تحصيلات خود را کارشناسي ارشد عنوان ميکند و ميگويد: قيمت مسکن در کردستان نجومي شده و با توجه به شرايط اقتصادي مردم، کسي توانايي خريد آن را ندارد، در نايسر يک واحد 50متري را ميتوان با 200ميليون تومان خريداري کرد. شهرک ننله، نيز يکي ديگر از مناطق منفصل شهري به حساب ميآيد، يکي از ساکنين اين محله ميگويد: بيشتر اهالي اين مناطق از روستاها به شهر مهاجرت کردهاند و دليل اصلي مهاجرت نيز بيکاري و نبود درآمد بوده است، متاسفانه هزينه زندگي در روستاها با شهر برابري ميکند. احمد رحماني ميافزايد: بالارفتن هزينهها از يکسو و از سوي ديگر بيکاري و نبود درآمد سبب شده در اين مناطق مردم اسکان پيدا کنند، چون اجاره بها و رهن منزل در اين مناطق به نسبت هسته شهر پايينتر است، اما دلالان و سودجويان ورود پيدا کردهاند و نرخ خريد واحدهاي مسکوني و زمين را افزايش دادهاند. او نرخ اجارهبها در شهر سنندج را 10ميليون تومان رهن و 500هزار تومان اجاره عنوان کرده و معتقد است که با روند کاهش درآمدهاي مردم، قادر نيستند، اين مبالغ را پرداخت نمايند. وي به ساخت و سازهاي غيرمجاز در اين منطقه نيز اشاره ميکند: هر چند روز، چندين واحد آپارتماني ساخته ميشود که از هيچ اصول ساختمانسازي و ايمني پيروي نميکند و در مقابل حوادث طبيعي مقاومتي ندارند. اين ساختمانها در مقابل حوادث غيرطبيعي مانند بمبهاي ساعتي عمل ميکنند.
عمق شکافهاي طبقاتي
براي بررسي اين موضوع به سراغ ارسطو گويلي کيلانه، عضو شوراي شهر سنندج رفتيم، او سکونتگاههاي غيررسمي را چنين تعريف ميکند: بهوجود آمدن سکونتگاههاي غيررسمي با وضعيت اقتصادي شهروندان و روستانشينان رابطه مستقيمي دارد بهطوري که هرچقدر وضعيت اقتصادي بدتر باشد شمار افرادي که در اين محلها زندگي ميکنند، بهطور قابل توجهي افزايش مييابد. البته نميتوان اثر ساير عوامل مهم مانند تمرکز امکانات و مشاغل در شهرها و همچنين عدم توجه به تامين زيرساختهاي روستاها و شهرهاي کوچک و بسياري عوامل ديگر را نيز ناديده گرفت. وي با اشاره به آمار اسکان مردم در سکونتگاهها و محلات کمتر برخوردار ميگويد: بر اساس آمار محققين دانشگاه کردستان، حدود 50درصد جمعيت شهري سنندج در 20درصد از مساحت اين شهر که سکونتگاهها و محلات کمتر برخوردار شهر است، ساکن هستند.ارسطو گويلي کيلانه در ادامه خاطرنشان ميکند: بر اساس آمار تعداد ساکنين منطقه نايسر، که يکي از بزرگترين سکونتگاههاي غيررسمي کشور با کمترين امکانات اوليه زندگي، بهشمار ميرود نگراني در رابطه با رشد جمعيت در اين منطقه وجود دارد. همچنين روستاهاي نواحي شرقي سنندج به شکل نگران کنندهاي در حال رشد هستند.
سکونتگاههاي خودانگيخته شهري
پيرامون بررسي بيشتر موضوع پاي صحبتهاي کيومرث حبيبي، مدير گروه شهرسازي دانشگاه کردستان نشستيم، او نيز با هشدار از ضرباهنگ تند حاشيهنشيني در استان کردستان و شهر سندج به «آرمان ملي» ميگويد: در نظر گرفتن حد تفکيک قطعات 150 مترمربعي در طرح تفصيلي شهر سنندج در مناطق فرودست شهري منجر به عدم توان تامين مسکن رسمي براي گروههاي کمدرآمد شده است. قرار گرفتن منطقه نايسر در طرح عمران ناحيه در حوزه نفوذ «صلوات آباد» از ديگر برنامهريزيهاي نادرست در اين رابطه بوده که منجر به رشد جمعيت در اين مناطق شده است. وي در تشريح وضع کنوني استان کردستان در پديده سکونتگاههاي غيررسمي عنوان ميکند: امروزه در استان کردستان بيش از سههزار و 300 هکتار بافتهاي ناکارآمد شهري وجود دارد که جمعيت ساکن در اين بافتها 470هزار نفر است. آمارها نشان ميدهد که در حدود 30درصد از جمعيت استان در سکونتگاههاي غيررسمي زندگي ميکنند. در حقيقت ساماندهي ساکنان اين سکونتگاهها جهت بهبود وضعيت معيشت و زندگي امري ضروري است. دکتر حبيبي با اشاره به آمار سکونتگاههاي غيررسمي عنوان ميکند: 454 هکتار در شهر سنندج، 230 هکتار در شهر سقز، 426 هکتار در باته، 199 هکتار در شهر مريوان، 37 هکتار در بيجار، 66 هکتار در شهر قروه و 27 هکتار از شهر کامياران را سکونتگاههاي خودانگيخته شهري به خود اختصاص دادهاند.
رشد حاشيه نشيني در کردستان
مديرکل راه و شهرسازي استان کردستان نيز به رشد شهرنشيني در استان اشاره ميکند و معتقد است که استان کردستان به واسطه فقر روستايي، اقتصاد مبتني بر کشاورزي ديم، کمبود امکانات در روستاها از جمله راه روستايي و در نهايت ميانگين پايين سطح سواد در روستاها در چند سال اخير شاهد کاهش شديد نرخ جمعيت روستايي و در کنار آن نرخ سريع شهرنشيني بوده است. اين شهرنشيني به واسطه فقر مالي مهاجرين عمدتا بهصورت حاشيه نشيني بوده و سبب شده تعادل فضايي در شهرهاي استان دچار مشکل شود. مهندس ثابتي در ادامه به «آرمان ملي» ميگويد: بر اساس آخرين سرشماري رسمي، نرخ رشد جمعيت شهري در استان کردستان جايگاه هشتم کشوري و نرخ رشد جمعيت روستايي در جايگاه نوزدهم قرار داريم. اين نشاندهنده ضرباهنگ خطرناک رشد حاشيهنشيني در استان، مخصوصا در شهرهاي سنندج، سقز، مريوان و بانه است و براساس آخرين پايش در کشور استان به لحاظ بافت ناکارآمد، رتبه هشتم کشور را دارد.وي ميافزايد: اگر صرفا بر اساس سکونتگاه غيررسمي و حاشيهنشيني قضاوت کنيم شهرهاي مريوان، بانه، سنندج و سقز بدترين وضعيت را در استان دارند و اگر بخواهيم سرجمع بافت ناکارآمد بررسي کنيم بايد شهر کامياران را که بهشدت به لحاظ بافت فرسوده دچار مشکل است به اين آمار اضافه کرد. مديرکل راه و شهرسازي استان کردستان ميافزايد: بخشي از مشکل حاشيهنشيني در استان مربوط به نبود سياست روشن و کارآمد در استان اقشار با درآمد کم را ميتوان به موارد فوق اضافه کرد.
