اما و اگرها درباره نمايشگاه کتاب تهران
در روزهايي که شيوع کرونا، رويدادهاي فرهنگي را بيش از پيش به طرف فضاي مجازي ميبرد، برخي از مسئولان از برگزاري مجازي رويدادي جايگزين براي نمايشگاه بينالمللي کتاب تهران خبر ميدهند؛ موضوعي که البته محل بحث است. از حوالي فروردينماه امسال، پس از اعلام خبر برگزارنشدن نمايشگاه کتاب تهران در موعدي که پيشتر تعيين شده بود، درحالي که برخي از رويدادهاي فرهنگي در ايران و جهان به سوي برگزاري در فضاي مجازي رفتند، زمزمههايي درباره برگزاري اين نمايشگاه بهصورت مجازي بهگوش رسيد. البته عدهاي آن را صرفا يک ايده و پيشنهاد ميدانستند و رئيس اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران که ميگفت موضوع نمايشگاه کتاب مجازي اصلا در شوراي سياستگذاري مطرح نشده است، معتقد بود «اگر توانستند المپيک را اينترنتي برگزار کنند، ميتوانند نمايشگاه کتاب را هم بهطور عادلانه اينترنتي برگزار کنند». در ميان استقبالها و مخالفتهاي ناشران مختلف براي برگزاري اين رويداد بهصورت مجازي و انتظار آنان براي برگزاري نمايشگاه کتاب به شيوه هرساله، در روزهاي اخير خبرهايي مبني بر اينکه نمايشگاه بينالمللي کتاب تهران بهصورت مجازي برگزار خواهد شد، منتشر شد. انتشار اين خبر به گفتوگوي راديويي ايوب دهقانکار، مديرعامل موسسه تجميعي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي برميگردد؛ او در اين گفتوگو بيان کرد: تلاش داريم نمايشگاه مجازي برپا شود و از تجربيات تيم فني براي شکلگيري اين رويداد مجازي بهره بردهايم. دهقانکار همچنين گفت که «در سال 99 حتما يک نمايشگاه مجازي خواهيم داشت اما اين رويداد جايگزين نمايشگاه کتاب تهران نخواهد بود». علاوهبر اين، محسن جوادي، معاون فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي نيز با تاکيد بر اينکه «نمايشگاه کتاب امسال به شيوهاي که شامل همه بخشها باشد و ناشران دورهم جمع شوند و مخاطبان از آن بازديد داشته باشند، برگزار نخواهد شد»، از اينکه برنامههاي ديگري جايگزين اين رويداد خواهند شد خبر داد. اين درحالي بود که در واکنش به اين خبر از اينکه «برگزارنشدن نمايشگاه کتاب منوط به تصميم شوراي سياستگذاري است نه معاون وزير» نوشتند. البته پس از اين موضوع، جوادي اعلام کرد که «برگزارنشدن نمايشگاه کتاب تهران تصميم دولت و ستاد مقابله با کرونا است».
چارهاي جز برگزاري آنلاين نيست
در اين بين و در روزهايي که براي مقابله با کرونا حرکت فعاليتهاي فرهنگي به سوي فضاي مجازي شتاب بيشتري گرفته است، تحليلگران فضاي مجازي از لزوم برگزاري اين رويدادها بهصورت مجازي ميگويند. نويد آقايي، تحليلگر فضاي مجازي ميگويد: با توجه به مختصات و عادات فرهنگي در کشور، برپايي نمايشگاه کتاب از مهمترين اولويتهاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است، اما با شيوع کرونا مسجل بود امکان برگزاري آن وجود ندارد. با اين همه کماکان برخي از دستاندرکاران بر برگزاري آن اصرار دارند.او ميافزايد: برخي از اعضاي شوراي سياستگذاري اين نمايشگاه معتقدند ميتوان با رعايت فاصلهگذاري اجتماعي اين رخداد فرهنگي را برگزار کرد. احساس ميکنم شوخي ميکنند. در شرايطي که مسئولان ستاد کرونا ميگويند تجمع بيش از 10نفر در يک مکان بايد محدود شود بيان اين نکات مزاح خطرناکي است. آقايي همچنين ميگويد: ماهها پيش بسياري از کارشناسان خواستار برگزاري اين نمايشگاه در فضاي مجازي شدند، ولي مسؤلان فرهنگي کشور بهتازگي از بررسي امکان آن صحبت ميکنند. اين در شرايطي است که فعالان ديگر صنوف فرهنگي نه تنها در جهان بلکه در کشور خودمان، خودشان را با اين شرايط همگام کردهاند. توجه فعالان سينمايي بر حوزه «وياودي» نشانگر همين نکته است. اين تحليلگر فضاي مجازي در پايان بيان ميکند: مديران فرهنگي کشور چارهاي جز برگزاري رويدادها در فضاي مجازي ندارند و بهتر است از همين حالا به فکر برگزاري آنها در فضاي مجازي باشند. در عين حال اگر به اقتصاد فرهنگ اهميت ميدهند با ايجاد فضايي براي صاحبان آثار فرهنگي در اين فضا و تشويق عموم به مراجعه به آن فعالان حوزههايي مانند تئاتر و موسيقي را از فروپاشي نجات دهند. اين درحالي است که بنا بر خواسته ناشران، بهتر است اگر قرار بر برگزاري نمايشگاه کتاب بهصورت مجازي است، جزئيات آن شفافتر شود چرا که به عقيده برخي از آنان، «بدون اطلاعرساني، اين کار يکجور کودتا عليه همايش فرهنگي عظيمي است که هر سال انجام ميگرفت».
