مقصود ظریف از دستاورد برجام چیست؟
آرمان ملي- اميد کاجيان: وزير امور خارجه ايران در جلسه نشست مجازي گفتوگوي مديترانهاي ISPI گفت: «بزرگترين دستاورد من برجام بود: ما توانستيم با ديپلماسي مسالهاي را حل کنيم که ميتوانست به جنگ منجر شود.» اين در حالي است که وزير خارجه ايران چند روز پيش در زمان حضور پرحاشيهاش در مجلس شوراي اسلامي نيز همينطور بود، وي تمامقد از برجام دفاع کرد و آن را بينظير دانست. او در اوج شرايط بحراني اين روزها از چيزي دفاع ميکند که به عقيده بسياري، جز يک پوسته از آن باقي نمانده است، شوراي حکام عليه ايران قطعنامه صادر کرده، اروپاييها بيش از هميشه از ايران فاصله گرفته و در حوزه برجام به آمريکاييها نزديک شدهاند، ايالاتمتحده در سازمان ملل به دنبال قطعنامهاي براي اين ميگردد تا از آن طريق بتواند مانع رفع تحريمهاي تسليحاتي ايران تا زمان نامحدود شود، تحريمهايي که بنا بود با استناد به مفاد برجام تا زمان اکتبر يعني مهرماه از بين برود. حال آنکه در کنار آمريکا، اروپا به نوعي به اين موضوع اشاره داشته که تا سال 2023 امکان رفع اين تحريمها نيست. دونالد ترامپ، رئيسجمهور آمريکا، اعلام کرده است که ايران نبايد منتظر انتخابات 2020 و آمدن جو بايدن- رقيب او- باشد چرا که خود وي بازهم رئيسجمهور خواهد شد و آن وقت کار ايران براي مذاکرات مجدد خارج از برجام، دشوارتر ميشود. از طرف ديگر، جو بايدن نامزد دموکراتها نيز بهصراحت اعلام کرده که به دنبال مذاکره و توافقي فراتر از برجام است، اين بدان معناست که چه در 2020 ترامپ بر سرکار بيايد چه بايدن، تغييرات در برجام گريزناپذير خواهد بود. مقامات غربي هم به اين دليل ميگويند که وقت مذاکرات موشکي رسيده است، از سويي خود ظريف در نامهاي اعتراضي خطاب به اروپا خواستار اين شده تا اروپا مکانيسم ماشه را فعال کند، چرا که اروپاييها در هيچ يک از وعدههايي که دادهاند صادق نبودند و از همين رو ايران بهدنبال طرح شکايت خود از اروپا خواستار اين است که اين مکانيسم سريعتر به کار افتد؛ مکانيسمي که ميتواند چون شمشيري دولبه عليه ايران تمام شود. هماکنون نيز عباس عراقچي از احتمال ارجاع پرونده ايران به شوراي امنيت سخن به ميان آورده است که اين ميتواند به معناي پايان کار برجام و بازگشت تحريمها باشد، اين اتفاقات از نگاه بسياري به معناي مقدمات خروج همه طرفين از برجام است. پس چرا ظريفي که از سويي در نامهاي به مسئول سياستهاي اتحاديه اروپا نامه مينويسد که مکانيسم ماشه را فعال کنيد، از طرفي تمامقد از برجام دفاع ميکند؟ اينچنين تناقضي در اين سطح چگونه قابل توجيه خواهد بود؟
تحمل بيشترين فشارها
کسي که به دليل همين برجام در سالهاي 94 به بعد به عنوان يکي از گزينههاي رياستجمهوري که با آراي بالا اجراي کشور را به دست خواهد گرفت، معرفي ميشد، اکنون به واسطه همان برجام از چشم مردم افتاده است. وزير خارجه ايران البته که از سوي همان مخالفان هميشگي خود نيز اکنون بيشترين فشارها را متحمل و اقدامش خلاف منافع ملي تلقي ميشود. وطنفروش و مرگ بر منافق شايد از سادهترين فحاشيهايي است که امروز برخي تندروها به او نسبت ميدهند. علتش نيز همان برجام است. اما چرا ظريف اصرار دارد تا همچنان به توافق هستهاي که ثمرهاش به چشم چپ و راست، اصلاحطلب و اصولگرا ميرود چنگ بزند و از آن دفاع کند و آن را بزرگترين دستاوردهاي خود بداند، مگر ديگر چيزي هم باقي مانده است؟
درک اظهارات
علي بيگدلي، کارشناس مسائل بينالملل با بيان اينکه بهطور کلي دولت و ظريف در حالت بلاتکليفي قرار گرفتهاند به «آرمان ملي» ميگويد: از يک طرف فشارهاي داخلي، رفتارهاي توهينآميزي که به ظريف ميشود مثل آنچه در مجلس شاهد بوديم را مشاهده ميکنيم، از سويي آنچه در شوراي حکام عليه ايران گذشت و از طرفي هم بيعملي اتحاديه اروپا. اينها امثال ظريف را بر سر يک دوراهي سخت قرار داده است. ظريف از سويي ناچار است از آنچه در سال 92 کليد آن را زد دفاع کند و از همينرو در اوج آشوبها همچنان برجام را اقدامي بينظير يا بزرگترين دستاورد به داخل معرفي کند و از طرفي با توجه به بينتيجه بودن آن در حرکتي تهديدآميز به اروپا نامه بزند که مکانيسم ماشه را فعال کنيد تا ما از شما شکايت کنيم. وي ادامه ميدهد: اما دفاعيات امروز ظريف از برجام به غير از اين بلاتکليفي يک دليل ديگر هم دارد و آن اينکه ايران در شرايط مذاکرات هستهاي، راهحل بهتري از برجام نداشت، فراموش نکنيم در آن هنگام ما با تحريمهاي چهارگانه بينالمللي روبهرو بوديم و مهمتر اينکه در آستانه جنگ قرار داشتيم. هرچند چون آن موقع قيمت نفت بالا بود و صدور آن به دليل اينکه راههاي دورزدن تحريمها را کسي نميدانست راحتتر بود، باعث شد که فشارهاي امروز را که به ملت آمده است متوجه نشويم اما در واقعيت وضعيت آن موقع خطرناکتر از امروز بود، شايد در اقتصاد کمتر به چشم آمد اما در بقيه زمينهها بهخصوص مسائل سياسي و آينده کشور وضعيتمان به مراتب بدتر بود. بيگدلي ميگويد: اين درست که ظريف امروز خواستار فعال شدن مکانيسم ماشه نيز شده است اما دليل اصلي آن نه نابودي برجام بلکه تنها راهحل بقاي برجام در شرايط امروزي از ديد ظريف است. البته که نوعي لج و لجبازي سياسي هم در اين نامه ديده ميشود.اين کارشناس مسائل بينالملل اظهار کرد: ظريف از برجام به عنوان دستاورد ياد ميکند چون آن را ناشي از يک مذاکره و ديپلماسي ميداند. به عبارتي فارغ از نتايجي که برجام به دست آورده، وزير خارجه ايران، به اين نکته اشاره دارد که حتي امروز هم بايد مذاکره و ديپلماسي را تنها راه پيش روي خود بدانيم نه تقابل را. چرا که هر راهي بهجز مذاکره ما را با شرايط به مراتب بدتري در آينده روبهرو خواهد ساخت. وي اضافه ميکند: وزير خارجه ايران خود نيز ميداند که در شرايط امروز ديگر فرقي ميان ترامپ و بايدن در مورد برجام نيست ولي راهکار نهايي، هماني است که قبلا در مورد برجام طي شده است. از همينرو امروز بايد اظهارات وي را در مورد برجام حتي در شرايط کنوني درک کنيم .
