آمریکا و واپسین امیدها به جنگ قطعنامه‌ها

دولت «دونالد ترامپ» پس از راه‌انداختن جنگ يا به عبارت بهتر تروريسم اقتصادي عليه ملت ايران، تهديد به اقدام نظامي، جنگ نفتکش‌ها و ... مي‌کوشد شوراي امنيت را عليه جمهوري اسلامي ايران برانگيزد. کاخ سفيد پس از آزمودن راه‌هاي مختلف براي به فرجام رساندن «فشار حداکثري» بر جمهوري اسلامي، از ماه‌ها پيش براي استفاده ابزاري از نهادهاي بين‌المللي دست به کار شده است. از نخستين اقدامات دولت ترامپ در اين زمينه فشار بر صندوق بين‌المللي پول براي خودداري از پرداخت از وامي بود که تهران براي مبارزه با کرونا از اين صندوق درخواست کرده بود. طي چند ماه گذشته زمزمه‌هايي هم مبني بر احتمال بازگشت آمريکا به توافق ايران و 1+5 شنيده شد تا از طريق آن بتواند اين بار از درون، اين توافق را به سوي فروپاشي سوق دهد. البته واکنش اعضاي باقي‌مانده در برجام به گونه‌اي بود که آمريکايي‌ها را به تکذيب اين احتمال واداشت.

سياست فشار حداکثري

نگراني ترامپ و کارگزاران سياست خارجي دولت او از پايان محدوديت و تحريم‌هاي تسليحاتي ايران که بر اساس برجام و قطعنامه 2231 شوراي امنيت مهرماه به انجام مي‌رسد، اصلي‌ترين انگيزه‌اي است که طي چند ماه گذشته و در حال حاضر واشنگتن را به سوي تشديد سياست‌هاي ضدايراني سوق مي‌دهد. در آخرين اقدام کاخ سفيد در راستاي سياست فشار حداکثري، پيش‌نويس قطعنامه‌اي ضدايراني به شوراي امنيت ارائه شد تا موضوع نشست اين شورا قرار گيرد؛ نشستي که به‌طور مجازي سه‌شنبه هفته‌گذشته به وقت نيويورک (چهارشنبه يازدهم تيرماه به وقت تهران) برگزار شد ولي در نهايت به ناکامي دستگاه ديپلماسي ترامپ انجاميد. به‌رغم اصرار «مايک پمپئو» بر «مسئوليت» شوراي امنيت جهت جلوگيري از آنچه «تهديدزايي» جمهوري اسلامي براي منطقه و جهان مي‌خواند و ضرورت «دائمي» کردن تحريم‌هاي تسليحاتي، نشست مجازي شوراي امنيت بيشتر به محلي براي محکوميت اقدام غيرقانوني واشنگتن در نقض قطعنامه 2231 و سياست‌هاي يکجانبه‌گرايانه ترامپ تبديل شد.

گزينه نظامي روي ميز

با وجود واکنش تند نمايندگان کشورهايي چون آلمان و چين به خواسته آمريکا براي نقض صريح قطعنامه شوراي امنيت، پمپئو از تداوم تلاش‌هاي واشنگتن در اين مسير خبر داد. يک روز پس از نشست شوراي امنيت سازمان ملل متحد درباره برجام، مقامات کاخ سفيد اعلام کردند همچنان در پي تمديد تحريم‌هاي تسليحاتي به مدت نامحدودند و تمديد مدت‌دار را هم نمي‌پذيرند. همچنين «برايان هوک» نماينده وزارت خارجه آمريکا در امور ايران تهديد کرد که همچنان گزينه نظامي عليه تهران روي ميز قرار دارد.

هشدار حسن روحاني

در مقابل، «حسن روحاني» هشدار داد که که اگر آمريکا در تلاش‌هاي ضدايراني خود در شوراي امنيت بخواهد «ضربه سياسي» وارد کند با «اقدام قاطع» جمهوري اسلامي مواجه خواهد شد. نگاهي به ماوقع روزهاي گذشته نشان مي‌دهد که مقامات کاخ سفيد بهره‌گيري از همه ابزارهاي ممکن براي وارد آوردن ضربات مستقيم و غيرمستقيم به جمهوري اسلامي ايران را طي روزهاي منتهي به انتخابات رياست‌جمهوري آمريکا در دستورکار ويژه خود قرار داده‌اند. اصرار واشنگتن براي رسيدن به نتيجه در شوراي امنيت و از کارانداختن فرايند مربوط به قطعنامه 2231 شوراي امنيت به‌طور مشخص دو هدف عمده را دنبال مي‌کند. از نگاه ترامپ و ديپلمات‌هايش، تمديد تحريم تسليحاتي جمهوري اسلامي ايران به معناي فروپاشي برجام خواهد بود. از اين منظر، در شرايطي که مزيت‌هاي اقتصادي توافق هسته‌اي براي ايران بر اثر تحريم‌هاي بي‌سابقه از ميان رفته، تمديد تحريم‌هاي تسليحاتي آخرين دلايل تهران براي ماندن در برجام را از ميان خواهد برد و به اين ترتيب، فروپاشي کامل توافق هسته‌اي به عنوان يکي از مهم‌ترين وعده‌هاي رئيس‌جمهوري آمريکا محقق خواهد شد تا شايد در کازار انتخاباتي اين کشور به کمک ترامپ بيايد.

کشاندن تهران پاي ميز مذاکره

و اما هدف مهم‌تر و ارزشمندتر براي دولت ترامپ، کشاندن تهران پاي ميز مذاکره است. موفقيت آمريکا در شوراي امنيت از نگاه ترامپ اين پيام را به تهران مخابره خواهد کرد که در صورت تداوم رياست‌جمهوري وي، حتي شرکاي شرقي نظير چين و روسيه قدمي در حمايت از ايران برنخواهند داشت و اين به معناي افزايش ريسک خودداري جمهوري اسلامي از مذاکره است. ضمن اينکه برخي تحليلگران مي‌گويند کاخ سفيد مي‌کوشد شرايط را به گونه‌اي رقم بزند که حتي چشم‌انداز يک توافق با دولتي از جنس دموکرات هم ناممکن به نظر آيد. به عبارتي ديگر و از منظر رهبران کنوني واشنگتن، نقض قطعنامه 2231 حتي کار را براي پايان تنش ميان تهران با دولتي غيرترامپي دشوار خواهد ساخت و روند واگرايي، بي‌اعتمادي محض و در نهايت تقابل جمهوري اسلامي با نهادهاي بين‌المللي به‌خصوص شوراي امنيت را به راه خواهد انداخت. از همين رو وزير امور خارجه در نشست مجازي شوراي امنيت بهترين پاسخ به اين دسيسه را اتخاذ مواضع قاطعانه دانسته و اظهار داشت هرگونه محدوديت جديد از سوي شوراي امنيت، برخلاف تعهدات اساسي است که به ملت ايران داده شده است. در چنين سناريويي، گزينه‌هاي ايران، همانطور که قبلا به بقيه طرف‌هاي برجام اطلاع داده شده، قاطع خواهد بود. با اين حال، به نظر مي‌رسد آمريکايي‌ها همچنان بخواهند آخرين تيرهاي در ترکش خود براي استفاده ابزاري از شوراي امنيت را در فرصت باقي‌مانده بيازمايند.