در ضرورت «برنامه» مديريت بحران

شواهد و آثار حاکي از آن است که ايران وارد موج دوم کرونا شده است. تقريبا از قريب به 50 کشوري تاکنون بيش از 25 هزار مبتلاي رسمي (ثبت شده در آمار تستهاي مثبت بيمارستاني) ثبت کرده‎اند، 10 کشور از جمله ما، پس از کاستن محدوديت‎هاي ترددي و اجتماعي، با موج دوم بيماري روبه‌رو شده‎اند. اکنون با توجه به 6 ماه بسيج جهاني عليه بيماري و در دسترس‎بودن تجارب متنوع بين‌المللي چه بايد کرد؟ به بيان ديگر در اين 6 ماه اشراف، موقعيت و واکنش ما نسبت به بيماري چه تفاوتي کرده است؟ اکنون مي‎دانيم که با بحراني طولاني‎مدت (دست‌کم تا پايان1400) روبه‌روييم؛ چنين بحراني در شرايط اقتصادي ايران و ذيل تحريم‌هاي ظالمانه ايالات متحده آمريکا، که به ويژه در شرايط امروز مصداق بارز تروريسم اقتصادي است، مديريتي کارآمد و ملي مي‌خواهد. اين بحران، عرصه مجيزگويي و رجزخواني نيست و آثار آن در طولاني مدت انباشت و متصاعد مي‌شود. اکنون مي‎دانيم که حتي اگر ويروس Covid-19 در ادامه نيز جهش‎‎هايي چون اين مدت نداشته باشد، دسترسي به واکسن ايمن و کارآمد دست‌کم در 2020 ميسر نيست و ادعاهاي موجود نيز، عمدتاً غيرشفاف و مبهم است. البته متاسفانه ويروس‎شناسان معتبري از احتمال جهش ويروس در فصل سرد نيمکره شمالي خبر مي‌دهند که در آن صورت دامنه و عمق بحران نيز افزايش مي‌يابد. هنوز نمي‌دانيم مدت زمان ايمني به ويروس چقدر است. شواهدي از ابتلاي مجدد مبتلايان در مدت زمان 2 تا 3 ماه وجود دارد که معني آن سختي پروژه ساخت واکسن در مراحل کشف، توليد و دسترسي است. هنوز نمي‌دانيم بزرگان داروسازي جهان تا پايان سال 2020 موفق به کشف دارويي موثر عليه بيماري مي‌شوند يا خير؛ متاسفانه خوش‎بيني‌هاي اوليه چندان درست نبوده‎اند. حتي مي‎توان از اوضاع و احوال چنين استنباط کرد که اين نااميدي بسيار جدي است که دولت ترامپ را به خريد انبوه انواعي از داروهاي قديمي احتمالاً موثر واداشته است. هنوز نمي‌دانيم عواقب و تبعات ميان‎مدت و دراز مدت اين بيماري چيست. آنچه روشن است اين که متاسفانه در اين مورد بسيار خطرناک‎تر از آنفلوآنزاست. هنوز نمي‎دانيم آيا ايمني جمعي در مورد بيماري ممکن است يا خير. اگر مدت ايمن ماندن مبتلايان محدود باشد، ايمني جمعي بي‌معني است. هنوز نمي‌دانيم کدام مشخصات زيستي، ژنتيکي، محيطي در برابر کدام نوع ويروس مقاوم‎تر يا آسيب‎پذير‎تر است؛ لذا تعيين افراد پرخطر کماکان محدود به مشخصات سني و بيماري‎هاي زمينه‎اي است. هنوز نمي‌دانيم تغيير علائم باليني ويروس ناشي از چه نوع تغييراتي است، مبتلا شدن ژن‌هاي جديدتر انساني يا جهش‌هاي ويروس يا هر دو. هنوز نمي‎دانيم تا چه‌اندازه مي‎توان تضعيف شاخه‎هايي از انواع ويروس را (به گفته پژوهشگران ايتاليايي) به بقيه انواع آن تعميم داد. هنوز نمي‌دانيم کاهش ميزان کشندگي ويروس در ايران ناشي از آمادگي بيشتر جامعه و کادرهاي سلامت است يا تغيير در ويروس يا هر دو. در ماه‎هاي اخير ما در بهترين شرايط محيطي بوده‎ايم، بعد از شوک اوليه بيماري با آگاهي و عمل جامعه و دولت شعله‌هاي ابتلا پايين کشيده شد. به ياد داشته باشيم که اين ويروس بحراني جهاني و ملي است، و براي غلبه بر آن بيش از هر چيز به وفاق اجتماعي و مشارکت گروه‌هاي اجتماعي نيازمنديم.