ساخت واکسن پايان کرونا است؟
جهان بدون اينکه واکسني براي مقابله با کرونا در اختيار داشته باشد به سمت راهحلهايي جايگزين رفته است؛ راهحلهايي از مانند فاصله اجتماعي، تعطيلي، دورکاري و کارهايي شبيه به اين. اما واقعيت اين است که شرايط جهاني در اين مورد بحراني است؛ اگرچه فرايند بازگشايي زندگيِ اقتصادي-اجتماعي در کل دنيا به تدريج آغاز شده است. کشورهاي مختلف دنيا در حال رقابت با يکديگر براي توليد واکسن هستند و تا امروز بيش از 90 واکسن از طرف دولتها، شرکتها و بخش خصوصي در حال توليد و آزمايش است. چندين مورد واکسنسازي هم به سمت آزمايش روي انسان حرکت کردهاند و خبرهاي اميدبخشي براي توليد واکسن به ما ميدهند. ايرنا نوشت، اما واقعيت اين است که ما هنوز به درستي نميدانيم آيا واکسن اثرگذار خواهد بود يا نه. ما نميدانيم که آيا واکسن ميتواند ما را در برابر اين ويروس براي هميشه ايمن کند يا نه و البته اين خبر اميدوارکنندهاي نيست. براي اينکه يک واکسن به خوبي عمل کند حداقل چهار عامل را بايد در نظر گرفت: چقدر يک واکسن مؤثر است؟ کي آماده خواهد شد؟ چقدر در دسترس خواهد بود؟ و نهايتا جهان چه کاري در قبال اين واکسن و اين ويروس انجام خواهد داد؟ در اين گزارش اين 4 پرسش را بررسي ميکنيم.
توليد واکسن کرونا مؤثر است؟
احتمالاً بيش از يک واکسن براي بيماري کوويد 19 توليد شود. اما ميزان اثر آنها قطعا متفاوت خواهد بود و همه چيز به رفتار بدن و ويروس وابسته است. بهترين حالت اين است که بدن با دريافت واکسن براي هميشه در برابر ويروس ايمن شود. اين حالت را در قبال واکسنهايي مثل آبله مرغان تجربه کردهايم. حالت دوم وقتي است که واکسن سيستم ايمني بدن را راهنمايي ميکند تا قبل از اينکه ويروس بتواند به بدن آسيب برساند بدن به آن واکنش نشان دهد و آن را از بين ببرد. در اين حالت بدن علائم خفيفي از بيماري را تجربه ميکند و سپس ايمن ميشود. بعضي از واکسنهاي آنفولانزا اين تأثير را دارند. اما اين شرايط براي وقتي است که ويروس جهش جدي نداشته باشد. بعضي ويروسها جهشهاي جدي دارند و در عمل واکسن را از کار مياندازند؛ چون بدن با ويروس کاملاً جديدي مواجه ميشود که براي مقابله با آن آماده نيست. شواهد نشان مي دهند که ويروس کرونا از جمله ويروسهايي است که جهشهاي عجيبي نخواهد داشت. اين يعني واکسني که ساخته ميشود احتمالاً چند سال ميتواند بدن را در مقابل ويروس ايمن کند اما نميتواند براي سالهاي طولاني و تا آخر عمر فرد را ايمن کند. همچنين اين واکسن احتمالاً در گروههاي سني مختلف شکلهاي مختلفي داشته باشد. ممکن است سيستم ايمني برخي افراد کلاً به واکسن واکنش مثبتي نشان ندهد.
انتظاري تقريبا طولاني
هيچ زمان دقيقي براي توليد واکسن کرونا نميتوان اعلام کرد. ممکن است در ماههاي آينده اين واکسن کشف شود و يا چند سال طول بکشد و موفقيتي حاصل نشود. اين مساله اثرات عميقي بر تصميمات ما براي سلامت عمومي خواهد داشت. تاريخچه واکسنها کمي ما را نااميد ميکند چون زمان زيادي طول کشيده است تا واکسنها ساخته شوند براي مثال واکسن اوريون که رکورد سريعترين زمانِ توليد را در اختيار دارد چهار سال طول کشيده است و توليد برخي ديگر از واکسنها دهها سال طول کشيده است. زمان توليد واکسن کرونا بسيار اهميت دارد. اين ويروس همچنان در حال گسترش است اما بايد توجه کرد که طي دو سال آينده هم هنوز بخش بزرگي از جمعيت جهان خواهند بود که به ويروس مبتلا نشدهاند و در برابر اين بيماري آسيبپذير خواهند بود.توليد يک واکسن کارآمد نياز به هزينههاي فراوان و آزمايشهاي گسترده دارد و اين چيزي نيست که در زمان کوتاه ممکن باشد. تا زماني که يک واکسن نتواند اثربخشي خود را اثبات کند به توليد انبوه نميرسد. همين باعث ميشود که هزينه و زمان زيادي صرف توليد واکسن شود بدون آنکه لزوماً نتيجهاي به دست بيايد. به همين خاطر بسياري از شرکتهاي بزرگ داروسازي چندان تمايلي به سرمايهگذاري روي توليد واکسن ندارند.
واکسن کرونا؛ دور و کمياب
يکي از عمدهترين موانع اثربخشي واکسن مسئلة توزيع است. براي رسيدن به ايمني وسيع موسوم به ايمني جمعي، بين 60 تا 90 درصد افراد بايد به بيماري (از نوع خفيف تا شديد) مبتلا شوند تا امکان ابتلاي باقي جمعيت پايين بيايد. به اين ترتيب بايد واکسن بخش بزرگي از جمعيت جهان را در بر بگيرد و مشخص نيست که چنين اتفاقي در تمام جهان بيفتد. ميلياردها دوز واکسن بايد توزيع شوند و واقعيت اين است که زيرساختهاي موجود نمي توانند چنين حجمي از واکسن را توليد و توزيع کنند. با توجه به جنس ويروس نميتوان يک خط توليد و خط مونتاژ را راه انداخت و واکسن را توليد کرد. انواع مختلف واکسنها که روي قطعات ويروسي، ويروسهاي غيرفعال و... کار ميکنند نياز به شيوه توليد بهخصوصي دارد و با توجه به الگوي عمل ويروس انواع مختلفي از واکسن را براي اقشار مختلف نياز داريم.
