افزایش مصرف و قوتگرفتن خاموشی
تابستان1397 يکي از سرد و تاريکترين فصلهاي صنعت برق کشور بود که کمتر کسي ميتواند آن را فراموش کند. سوءمديريت چندين دههاي با سابقه ناموفق در صنعت برق باعث شد تامين برق کشور از حالت پايدار خارج شود و بسيارى از مشترکان بخش خانگى، تجارى و صنعتى را در تاريکي و زيان مالى فرو برد. هرچند که نميتوان بالابودن شدت مصرف برق و لزوم مديريت مصرف در ايران را ناديده گرفت، اما علت خاموشيها در آينده صرفا چگونگى مصرف مشترکان نخواهد بود. اگرچه دولت هراز چندگاهى بروز اين معضل را به مباحث مديريت عرضه و تقاضا ربط ميدهد، ولي بايد در نظر داشت که مردم نياز به برق آن هم بهصورت دائمي دارند و قطعي برق زيانهايي بعضا جبرانناپذيري به آنها ميتواند وارد کند.
رابطه افزايش مصرف و خاموشي
براساس اعلام کارشناسان افزايش دما رابطه مستقيم با مصرف برق در فصل گرما دارد و به ازاي هر درجه افزايش دماي هوا در کشور حدود 500 تا 800 مگاوات به بار سراسري شبکه توزيع افزوده ميشود. همين موضوع باعثشده مصرف برق در کشور افزايش يابد. البته اين را هم بايد گفت که تجهيزات برقي در بخش صنعت و اداري بهينهسازي نشدهاند و سهم 36 تا 38 درصدي مصرف برق را به خود اختصاص دادهاند که اين رقم تقريبا با ميزان مصرف خانگي برابري ميکند. براساس اعلام سازمان توانير ميزان مصرف برق کشور روز شنبه (31خردادماه) از مرز 57هزارمگاوات گذشت که اين ميزان مصرف نسب به مدت مشابه پارسال نزديک به 10هزار مگاوات بيشتر شده که رکورد مصرف را پشتسر گذاشت. اکنون و با گذشت مصرف برق کشور از مرز 57هزارمگاوات اين نگراني که امکان توليد برق با مشکلاتي روبهرو شود بين متوليان صنعت برق بيشتر شده است و اگر اين ميزان مصرف ادامه يابد امکان اعمال خاموشيهاي برنامهريزي شده قوت خواهد گرفت. پيشتر، مصطفي رجبيمشهدي، سخنگوي صنعت برق، گفته بود: «رشد متعارف مصرف مشکلي در تامين برق ايجاد نخواهد کرد اما تداوم رشد فزاينده فعلي شرايط سختي را اعمال خواهد کرد. به گفته او، تداوم افزايش دما احتمال عبور پيک مصرف از مرز 57هزارمگاوات در هفته آينده (اين هفته) را جديتر ميکند. روند افزايشي مصرف برق در حالي تداوم يافته که از روز گذشته هفته صرفهجويي در مصرف آب و برق آغاز شده است و ميزان مصرف برق در بخش صنايع روز شنبه به رقم چهار هزار و 689مگاوات رسيد. عبور مصرف برق از مرز 57هزار مگاوات در شرايطي اتفاق افتاده که ميزان ذخيره نيروگاهها روز شنبه فقط 73مگاوات بود.
مشترکان جديد و نياز بيشتر
نگرانيها از افزايش مصرف برق زماني بيشتر ميشود که بدانيم سالانه بيش از يک ميليون مشترک جديد اضافه ميشود و اين يعني بايد ميزان توليد برق نيز افزايش يابد. از آنجايي که بيشترين حجم توليدي برق مربوط به بخش نيروگاههاي برقآبي است و ايران هم سرزميني تقريبا خشک از نظر ميزان بارش محسوب ميشود، نگرانيها منطقي بهنظر ميرسد. با اين وجود در سالهاي اخير اقدامات زيادي براي ساخت نيروگاههاي مختلف صورت گرفته ولي با اين وجود کمبود برق کشور هر سال بيشتر بهچشم ميآيد. محمدحسن متوليزاده، مديرعامل توانير، با اشاره به اينکه سالانه بيش از يک ميليون مشترک جديد به شبکه اضافه ميشود، گفته است: «بيش از هزار مگاوات سالانه به مصرف صنعتي کشور اضافه ميشود. از طرفي بخش عمدهاي از شبکهها بهويژه در روستاها فرسوده است.»
جدال پيک مصرف و توان توليد
افزايش ميزان مشترکان صنعت برق، افزايش دماي هوا و بهتبع استفاده از وسايل سرمايشي، کمبود نيروگاه غير آبي براي توليد برق و کاهش بارندگيها در کشور و پرت انرژي بهدليل فرسودهبودن تجهيزات توليد تا توزيع برق، همه و همه عواملي هستند که دستبهدست هم ميدهند تا مصرف برق به شکل جنونآميزي در کشور افزايش يابد. با اين وضعيت ارائه برنامه خاموشي در تابستان از سوي توانير دور از انتظار نيست و بايد منتظر اين اتفاق باشيم. همايون حائري، معاون برق و انرژي وزير نيرو، گفت: «پيشبيني ميشود که پيک مصرف سال 99 با در نظر گرفتن مديريت مصرف به 60هزارمگاوات برسد.» او با بيان اينکه سالانه حدود پنج هزار مگاوات به ظرفيت تعميرات اضافه ميشود، اضافه کرد: «عمر بيش از 30 درصد واحدهاي نيروگاهي بيش از 20 سال است.» معاون برق و انرژي وزير نيرو از انجام تعميرات سالانه بهعنوان يکي از اقدامهاي وزارت نيرو در چارچوب برنامه خاموشي صفر نام برد و افزود: «از تابستان سال گذشته تاکنون يک هزار و 433 مگاوات ظرفيت ناميو 900 مگاوات ظرفيت عملي وارد مدار شده است. در حالي که در سال گذشته پيک مصرف يک درصد رشد کرد، بخش صنعت شش درصد و ساير بخشها چهار درصد رشد مصرف داشتند.» احتمال خاموشي در تابستان براثر افزايش مصرف هر سال به يک موضوع جدي تبديل ميشود. مشکلي که هر سال مسئولان درباره آن در بازه زماني کوتاهي صحبت ميکنند و ممکن است خاموشيهايي هم رخ دهد اما هيچگاه راهحلي براي حل اين مشکل ارائه نشده است. درست است که مردم بايد در مصرف صرفهجويي کنند اما بايد اين سوال را پرسيد که براي نوسازي تجهيزات توليد، توزيع و انتقال برق چه اقداماتي صورت گرفته است؟ براي نوسازي صنعت و مجابکردن آنها در ساخت وسايل کممصرف چه برنامههايي داشتهاند؟ با خاموشي هر ساله مشکل تامين برق حل نخواهد شد و نيازمند راهکار دائمي براي رفع آن هستيم.
