آزمون سخت «نیما» برای بانک مرکزی

آرمان ملي- امير داداشي: بررسي آخرين آمارهاي اعلامي سامانه نيما حکايت از آن دارد که به‌رغم تشديد تحريم‌ها معاملات ارز در اين سامانه افزايش پيدا کرده و از ابتداي سال تا 23 خرداد به دو ميليارد و 539 ميليون يورو رسيده است. با اين حال طي چند روز اخير به دليل افزايش نوسانات ارزي، شاهد حذف قيمت ارز از اين سامانه هستيم. از سوي ديگر، برخي از واردکنندگان هم با حضور در مقابل ساختمان بانک مرکزي انتقاداتي را نسبت به عملکرد برخي از صادرکنندگان و صرافان مطرح کرده‌اند. گويا اين افراد پس از واريز وجه ريالي هنوز موفق به دريافت ارز نشده‌اند. به گفته معترضان تعداد واردکنندگاني که موفق به دريافت ارز نشده‌اند به بيش از 700 نفر مي‌رسد که حداقل 400 نفر آنها توليدکنده هم هستند. فريال مستوفي، رئيس کميسيون بازار پول و سرمايه اتاق بازرگاني تهران، نيز در همين زمينه به ايلنا گفته است که برخي توليدکنندگان مدعي هستند 6 ماه است که پول به ريال پرداخت کرده‌اند، اما ارزي نگرفته‌اند. اما بانک مرکزي هم در اين زمينه توضيحاتي ارائه داده و آن‌طور که از متن بيانيه برمي‌آيد، اين بانک بيشتر درصدد تبرئه‌کردن خود است تا اينکه خيال واردکنندگان را راحت کند. حتي در بخش از اين اطلاعيه تناقض‌هايي مشاهده مي‌شود. آن‌طور که بانک مرکزي اعلام کرده امنيت سامانه نيما «مشروط به ‌سلامت طرفين معاملات»، کماکان پابرجاست و کوچک‌ترين ريسکي از اين محل متوجه مشتريان و مراجعان نخواهد بود. اين بانک اما در بخش ديگري از توضيحات خود اعلام کرده که عدم ايفاي تعهد توسط يکي از طرفين قرارداد، ريسکي محتمل در تمام معاملات بوده و ارتباطي با بستر انجام معامله که در اينجا «نيما»ست، ندارد تا سرانجام فعالان نيمايي متوجه اندازه ريسک اين سامانه نشوند.در ميانه سال 97 و پس از شکست سياست پرداخت ارز 4200 توماني براي کليه فعاليت‌هاي وارداتي بود که دولت از نوآوري جديد خود، يعني سامانه نيما رونمايي کرد. سامانه‌اي که به‌رغم تازگي و بديع‌بودن خود تا حد زيادي به کمک دولت، بانک مرکزي و فعالان تجاري و اقتصادي کشور آمد و در التيام نسبي بازار ارز نقش موثري را ايفا کرد. امسال نيز به‌رغم تشديد تحريم و شيوع جهاني کرونا تا امروز بيش از 5/2 ميليارد يورو ارز از سوي صادرکنندگان به سامانه تزريق شده که واردکنندگان يک ميليارد و 546 ميليون يورو آن را خريداري کرده‌اند. با اينکه اين سامانه در حدود فعاليت دوساله خود باعث ساماندهي فعاليت صادرکنندگان، واردکنندگان و صرافان شد، اما اخيرا بروز مشکلاتي در اين سامانه باعث نگراني گسترده تجار و فعالان اقتصادي به‌ويژه واردکنندگان و توليدکنندگان شده است. نحوه کار با اين سامانه به‌نوعي است که واردکنندگان با توجه به نوع و ميزان ارزي که نياز دارند صراف و صادرکننده مورد توجه خود را انتخاب مي‌کنند و پس از نهايي‌شدن طرفين معامله معامله را انجام مي‌دهند. با اين حال در چند روز اخير شاهد تجمع برخي از متقاضيان ارز نيمايي مقابل بانک مرکزي هستيم. گويا ماجرا از آن قرار است که برخي از واردکنندگان و توليدکنندگان پس از انتخاب واسط و طرف ديگر معامله اقدام به واريز وجه ريالي کرده‌اند، اما هنوز به ارز مورد تقاضاي خود دست پيدا نکرده‌اند. به گفته معترضان تعداد اين افراد به 700 نفر مي‌رسد که 400 نفر آنها فعاليت توليدي هم دارند. با اينکه بانک مرکزي سعي دارد از زيربار پاسخ‌گويي نسبت به اين رفتار برخي از صادرکنندگان و صرافان شانه خالي کند، اما بايد توجه داشت وقتي اين بانک در شرايط تحريم ارزي براي تخصيص به واردکنندگان و توليدکنندگان ندارد. حداقل انتظار مي‌رود نظارت درستي بر عملکرد سامانه‌اي داشته باشد که تبليغات گسترده‌اي براي آن انجام داده است. شايد در آينده‌اي نزديک اين مشکل حل شود و به گفته بانک مرکزي مراجع قضائي پاي به ماجرا بگذارند، اما در شرايط امروز توليدکنندگان نياز مبرمي به ارز دارند و تاخير شش‌ماهه در تامين ارز آنها در شرايط که وجه ريالي هم پرداخت کرده‌اند مي‌تواند پايه‌هاي اقتصاد را متزلزل کند و درنهايت اعتماد بين سرمايه‌گذاران را هم بيش از پيش خدشه‌دار کند.