شهريور ماه سال گذشته، عبدالناصر همتي- رئيس کل بانک مرکزي ايران- با انتشار يادداشتي در صفحه اينستاگرام خود به بيان علل افزايش نقدينگي از طريق افزايش پول پرقدرت پرداخت. در اين يادداشت آمده بود که علت بزرگشدن ميزان پول پرقدرت بانک مرکزي، عرضه ذخاير و افزايش بدهي بانکها و دولت به بانک مرکزي است. بنابراين تصميم بر اين شد که اين کانال اثرگذاري از طريق راهاندازي عمليات بازار باز و اجراي کانال نرخ سود در بازار بينبانکي تغيير يابد که لازمه آن انتشار تدريجي اوراق خزانه و کنترل اضافه برداشت بانکهاست. کارشناسان بر اين باورند که اقتصاد ايران قبل از اجراي هر طرحي نيازمند اصلاحات ساختاري است تا مسير توسعه هموار شود. يکي از ابزارهاي بانک مرکزي براي مهار نقدينگي، عمليات بازار باز عنوان شده که در اين زمينه صاحب نظران معتقدند شرط موفقيت آن استقلال بانک مرکزي بهعنوان بزرگترين مرجع پولي و بانکي از تصميمات سياسي کشور است. در ضمن، يکي از مواردي که همواره از سوي کارشناسان و اساتيد دانشگاه براي بهبود اوضاع اقتصادي کشور گوشزد ميشود، هدايت نقدينگي به سمت امور مولد و پربازده است. دولتمردان نيز در سالجاري برنامههايي به اين منظور در دستور کار خود قرار دادهاند که يکي از آنها هدايت پولهاي سرگردان به سمت بازار سرمايه است؛ امري که هرچند مثبت تلقي ميشود اما نيازمند اين است که در ادامه از منابع حاصله براي تکميل طرحهاي نيمهتمام عمراني، توسعهاي و تکميل و توسعه واحدهاي توليدي بهره گرفته شود.
جزئيات نقدينگي
طبق اطلاعات موجود در بخش پولي و بانکي، ميزان نقدينگي در اسفند ماه گذشته بيش از 2400 هزار ميليارد تومان است که با رشد 31 درصدي مواجه شده است. علاوهبراين، سهم پول از اين ميزان نقدينگي 427 هزار ميليارد تومان و سهم شبهپول از ميزان نقدينگي در اسفند سال گذشته معادل 20448 هزار ميليارد تومان بوده که به ترتيب نسبت به سال قبل 8/49 و 28 درصد افزايش يافته است.
رشد داراييهاي خارجي
همچنين، ميزان داراييهاي خارجي سيستم بانکي در اسفند سال گذشته معادل 11686 هزار ميليارد ريال بوده که نسبت به اسفند سال 97 به ميزان 4/27 درصد با رشد مواجه شده است. بدهي بخش دولتي نيز 7/4006 هزار ميليارد ريال و بدهي دولت و شرکتها و موسسات دولتي به ترتيب 7/3622 هزار ميليارد ريال و 384 هزار ميليارد ريال بوده که هر يک از آنها به تريبب در اسفند سال گذشته 20، 19 و 35 درصد نسبت به سال 1397 رشد داشتهاند. طبق اين گزارش، بدهي بخش غيردولتي در اسفند ماه سال گذشته معادل 2/16220 هزار ميليارد ريال بوده که به ميزان 6/23 درصد افزايش داشته است. همچنين، در حالي بدهي بانکها به بانک مرکزي در سال 98 با کاهش 8/19 درصدي همراه بوده که بدهي دولت به بانک مرکزي 4/4 درصد افزايش يافته است. بر همين اساس بدهي بانکها به بانک مرکزي از 7/1381 هزار ميليارد ريال در سال 97 به 5/1107 هزار ميليارد ريال در سال 98 کاهش يافته است.
وضعيت بدهي خارجي
طبق جديدترين گزارش بانک مرکزي در پايان اسفند 1398 ميزان بدهي خارجي کشور به ميزان 9 ميليارد و 31 ميليون دلار رسيده که نسبت به ماههاي گذشته در اين بازده زماني کاهش يافته است. علاوهبراين، ميزان بدهيهاي کوتاهمدت کشور حدود 5/1 ميليارد دلار و بدهيهاي بلندمدت ايران نيز 4/7 ميليارد دلار اعلام شده است. طبق اين گزارش، معادل يورويي بدهي خارجي ايران حدود 1/8 ميليارد يورو است که شش ميليارد و 793 ميليون يورو از اين ميزان، حجم بدهيهاي ميانمدت و بلندمدت بوده و يک ميليارد و 395 ميليون يورو حجم بدهيهاي کوتاهمدت است.