بازی مرگ و زندگی
چند سالي از جنگ جهاني دوم گذشته است، داگلس مکفادن ميميرد و وصيتنامهاش به جريان ميافتد. تمام پيشبينيها و احتمالاتي که وکيل او هنگام تنظيم وصيتنامهاش مدنظر گرفته بود به واقعيت ميانجامد؛ يعني ثروت عظيم متوفي به خواهرزادهاش جين پاجت ميرسد. از اين پس داستان وارد سفري دور و دراز ميشود؛ سفري که از همين سالهاي اخير بعد از جنگ جهاني شروع ميشود، با سير روايت به سالهاي سخت و سياه جنگ در سرزميني دور بهنام مالايا ميرسد و بعد ادامه مسير خودش را با اتفاقاتي که در سالهاي بعد از جنگ و تا زمان حال ميافتد طي ميکند.
نويل شوت شاهکارش «شهري چون آليس» را تحتتاثير ماجرايي که در سالهاي جنگ رخ داده به نگارش درآورده؛ ماجراي يک راهپيمايي عظيم توسط گروهي از زنان و بچههايي که تحت اسارت نيروهاي ژاپني درآمدهاند، هرچند خود نويسنده در مقدمه داستان اقرار ميکند که با نگارش اين داستان به تحريف تاريخ متهم خواهد شد، اما آنچه پيش روي مخاطب قرار ميگيرد از دل تاريخي حقيقي بيرون آمده است.
روايت اين رمان پيرامون زندگي جين پاجت 27 ساله است؛ دختري که در ابتدا هيچگونه شباهتي به قهرمان داستانها ندارد، اما رفتهرفته با همان شکل و شمايل ساده در رمان نمود پيدا ميکند و نشان ميدهد که با آن سن کم، تجربه و احساس پيرزنهاي 70ساله را يدک ميکشد؛ زني که با قبول سرپرستي گروه اسيرها و طيکردن مسافتي طولاني، تجربه مرگ و تلاش براي زندگي قواعد جامعه را برهم ميزند و برخلاف باورهايي که در آن زمان نسبت به زن، تواناييها و جايگاهش وجود داشته خودش را نشان ميدهد و تلاش ميکند با تمام مصائب شرايط را به نفع خودش و ديگر زنها تغيير دهد.
«شهري چون آليس» توان آن را دارد که پيرامون يک شخصيت خاص قوام يابد؛ شخصيت زني مستقل که اجازه نميدهد آن برداشتهاي کليشهاي از يک زن و ناتوانياش در کارهاي اجتماعي، مقام زن را تنزل بدهد، بل او را همچون الههاي بر فراز زخمها و دردها به پرواز درميآورد، همان زخمهايي که از جنگ بر جانش نشسته در او نيرويي مضاعف رقم ميزند. نويل شوت با رويکرد محترمانهاي که نسبت به شخصيت جين دارد باعث ميشود مردها با تاسي از رفتار انسانياش، همراه با احساس و رفتارش، هماهنگ شوند و به جلو بروند. گذشته از اينها مخاطب نيز در هنگامه رخدادها جين را باور ميکند، اين باور مخاطب برآمده از قدرت روايي نويل شوت است، نويسندهاي که در جايجاي داستان او را تنها نميگذارد و ميداند که بايد تلاش کند تا از درون جين آن چيزي که پنهان مانده، يعني برجستگي خصلتهاي قهرمانانهاش را بيرون بکشد، و درنتيجه در عرصه خلق شخصيت، جين از درون و از بيرون ساخته ميشود.
نويسندگاني که همواره وجوه مختلف شخصيتهايشان را با دورانديشي، کياست و واقعيتنگار اجتماعي دنبال ميکنند، سرانجام مخاطب را واميدارند تا با خصلتهاي شخصيت رمان همذاتپنداري کنند و در مسير درست گام بردارند. درواقع جين پاجت برهمزننده معادلاتي است که مردان و از جمله دايي متوفايش به آنها باور داشته و همين نيروي فوقالعاده است که اسم او را به عنوان يک ناجي بر سر زبانها مياندازد.
نويل شوت در اين روايت، گذشته از وقايع دردناک سالهاي سياه جنگ از عشقهاي ناگزير در پهناي اين روايت غافل نبوده و با زيرکي، درگيري شخصيتها را پيش ميبرد. اما همه اينها باعث نميشود ما با يک رمان سوزناک دستوپنچه نرم کنيم. راوي اين داستان وکيل سالخوردهاي بهنام نوئل است که مسئوليت اجراي وصيتنامه و البته روايت برعهده او گذاشته شده، لحن و بيان او قرابت ويژهاي با شخصيت چنين فرد دنياديدهاي دارد تا تصويري که ارائه ميدهد به دور از هر گونه احساسات پرمايه باشد.
يکي از پيامدهاي هر جنگي پيوند عجيبي است که ميان مليتها و فرهنگهاي مختلف شکل ميگيرد. شوت از اين پيامد به سود داستانش بهره ميبرد تا به تفاوتهاي اجتماعي و فرهنگي بپردازد و نشان دهد جنگ جلوي انسانيت، عشق و همراهي را نخواهد گرفت. بهجز استثناهايي که وجود دارد او در کليت تصويري انساني از نيروهاي ژاپني که در مالايا حضور دارند ارائه ميدهد، سربازهايي که در مسير راهپيمايي زنها تبديل به همراهاني دلسوز ميشوند و تلاش دارند از سختي راه براي آنها بکاهند، و کشيدهشدن پاي يک داستان عاشقانه در اين روند، دو فرهنگ را وارد بازي مرگ و زندگي ميکند.
نام کتاب: شهري چون آليس
نويسنده: نويل شوت
مترجم: علي کهربايي
ناشر: نو
