ناصرالدین شاه چگونه در برابر انگلستان ایستاد؟
يک پژوهشگر مسائل تاريخي با اشاره به سابقه ادعاي مالکيت انگليسيها نسبت به جزاير خليج فارس گفت: انگليسيها بر اين پايه از اواسط حکومت ناصرالدين شاه شروع به مطرح کردن ادعاهايي کردند. اين ادعاها بر سه محور بود: آنها ميخواستند ثابت کنند اين جزاير ديگر متعلق به ايران نيست و بر سه محور اظهارنظرهاي عجيبي داشتند. اول اينکه گفته شد ايران از حاکميت خود بر جزاير اعراض کرده است و براي جزاير حاکم مشخص نکرده و بر اين جزاير حاکميتي ندارد. البته که اين ادعا دروغ بود و بحثي مفصل دارد. محمد دروگر اظهارکرد: دوم اينکه گفته شد بر پايه نامههاي رد و بدل شده بين حکام ايران و شيخنشينهاي شارجه، اين جزاير ديگر متعلق به ايران نيستند و خليج فارس از نظر حاکميتي به ايران تعلق ندارد و ما ميتوانيم آنجا را تصرف کنيم. نکته سوم اين بود که حاکميت ايران بر جزاير خليج فارس مشمول مرور زمان شده است و ايران ديگر حاکميتي بر اين منطقه ندارد. مرور زمان باعث ميشود اين حاکميت از دسترفته تلقي شود. در اين بين بحث حاکميت خاندان قاسمي به ميان ميآيد و اين گفتهاي جداگانه است که بحث ديگري دارد. اين نويسنده و پژوهشگر تاريخي در خصوص پيشنهاد انگلستان به شخص شاه بهمنظور تملک جزاير خليج فارس گفت: اما قبل از اين ادعاها دو پيشنهاد براي شخص ناصرالدين شاه قاجار مطرح شد که پيشنهاداتي بسيار مهم است. ابتدا به شاه پيشنهاد شد که در قبال مبلغ بسيار بالايي جزاير ايراني خليج فارس را به انگلستان بفروشد. ولي شاه به هيچوجه زير بار نميرود و ميگويد ما خاک خود را به اجنبي نميفروشيم. خصوصا که انگلستان باشد. در اتفاق بعدي به شاه پيشنهاد ميدهند که جزاير ايراني خليج فارس را به صورت صد ساله اجاره کنند. همان کاري که با هنگکنگ کردند و دولت چين پذيرفت. ولي ناصرالدين شاه قاجار قبول نکرد و لذا ادعا کردند اين جزاير به ايران تعلق ندارد و جزايري کاملا بينالمللي است و ميتوانند آنجا را به تصرف خود در بياورند. ولي شاه تا جايي که ميتواند مقاومت ميکند و انگليسيها با قواي دريايي خود ميآيند و جزاير را اشغال ميکنند و از اينجا به بعد جز اعتراض کار ديگري از دست ايران بر نميآيد.
هديه براي شاه ايران
شاه قاجار تا جايي که زور او ميرسيد مقاومت کرد ولي از جايي به بعد ديگر زور شاه ايران به قواي انگليسي نميرسد. محمد دروگر در خصوص نقش ناصرالدين شاه و توطئه انگليسيها در خصوص مالکيت جزاير خليج فارس اظهارکرد: در اين بين اتفاق جالبي رخ ميدهد. و آن ماجراي يک نقشه بسيار معروف است که در تاريخ ديپلماسي بينالمللي ماجرايي بديع دارد و تقريبا ميتوان گفت نمونهاي از آن رخ ندادهاست. وي گفت: ماجرا به سال 1888 ميلادي برميگردد. زماني که حدودا ده سال از دعواي سياسي بر سر مالکيت جزاير ايراني خليج فارس ميگذشت و براي جلب رضايت ناصرالدين شاه قاجار «سر ادموند ولف» وزير مختار وقت انگليس در تهران، به «لرد ساليسبري» وزير امور خارجه وقت انگلستان پيشنهاد ميدهد براي جلب رضايت شاه هديهاي گرانبها به ايران اهدا شود. طبق مکاتباتي که انجام شده مشخص ميشود که اهداي اين هديه همچون رسمي رايج بودهاست. يک نقشه بزرگ که در شش قطعه مجزا است تهيه ميشود. اين نقشه ايران توسط طراحان انگليسي کشيده شده است. اين کار در آن دوره کاري هنري و بسيار هزينهبر بودهاست. بر اساس منابع تاريخي اين نقشه شش قطعه با ارزش که توسط دولت انگلستان ترسيم شده بود، به شاه ايران هديه داده ميشود. ظاهرا يک کپي از اين کار براي وزير مختار آمريکا نيز فرستاده ميشود. وي در خصوص واکنش شاه قاجار ادامه داد: شاه وقتي نقشه را ميبيند متوجه نکتهاي ميشود که جزاير خليج فارس را با رنگ خاک ايران رنگ کرده بودند. در اصول نقشه نگاري مناطق متعلق به يک کشور به رنگ خاک همان کشور رنگ آميزي ميشود.
توقف اهداي نقشه!
شاه با ديدن نقشه ايران، آن را بر سر لرد ساليسبري و انگليسيها پتک ميکند و ميگويد خود شما با اين نقشه اعتراف کردهايد که تمام اين جزاير متعلق به ايران است. دروگر گفت: با اهداي اين نقشه تمامي آنچه که انگليسيها طي ده سال براي اثبات عدم مالکيت اين جزاير توسط ايران رشته بودند، پنبه ميشود و در نهايت مجبور به اشغال جزاير با نيروي نظامي ميشوند. نکته جالب اين است که اين ناکامي و شکست کار را تا به جايي بالا ميبرد که لرد ساليسبري در مقام وزارت خارجه وقت دستور ميدهد از اين به بعد اهداي نقشه از سوي مقامهاي انگليسي به دولتهاي خارجي متوقف شود. بنابراين ديگر چنين کاري نميکنند و به هيچ حاکمي نقشه هديه نميشود. وي افزود: اين نقشه در سالهاي 1891 و شايد سال 1898 تجديد چاپ شده است. اهميت اين نقشه اين است که توسط دولت انگلستان ترسيم شده و با يادداشت رسمي به دولت وقت ايران تحويل داده شده است و نام خليج فارس با واژه Persian Gulf نوشته شده و به نام خليج فارس توجه کردهاند. وي افزود: نکته تاسف بر انگيز اين است که اين نقشه شش قطعه بود و متاسفانه اين شش قطعه از هم جدا شده بود و در آرشيو وزارت امور خارجه ايران گم شده بود. خوشبختانه امروز نقشه ترميم شده و در مرکز اسناد وزارت امور خارجه نگاهداري ميشود.
