گذر آهسته صادرات از مانع کرونا
وضعيت تجارت جهاني از آن رو مورد توجه ويژه کشورها قرار دارد که در نتيجه بهبود شاخصهاي آن، چرخ توليد به راه افتاده، اشتغال حفظ ميشود و ميتواند زمينه را براي اشتغالزايي بيشتر نيز فراهم کند. در همين حال، ميتواند به ايجاد توازن در بازارهاي مختلف کمک و از افزايش فقر جلوگيري کند. کاهش توليد و تجارت جهاني در ماههاي گذشته، بازار نفت را نيز به شدت تحت تاثير قرار داد و موجب زيان چشمگير توليدکنندگان شد. کشور ما نيز اگرچه از آغاز مجدد تحريمهاي نفتي با کاهش صادرات طلاي سياه مواجه بود اما با اين حال از اين بازار پرزيان آسيب ديد. از سوي ديگر ايران که به دليل همين تحريمهاي بينالمللي در تجارت نفت، اتکاي زيادي به تجارت خارجي غيرنفتي پيدا کرده، از آغاز شيوع کرونا و بستهشدن مرزها، دچار ضربه مضاعفي شد. کاهش 36درصدي صادرات ايران در فروردينماه که به طور طبيعي از ميزان عرضه ارز صادراتي در سامانه نيما هم کاسته بود موجب افزايش بيرويه نرخ دلار و يورو در صرافيهاي بانکي و بازار آزاد نيز شد. تجارت مبتلا به کرونا در اين مدت، خواب صنايع و توليد و در نتيجه تعديل نيروهاي کار و افزايش آمار بيکاري را در اغلب کشورهاي جهان در پي داشته است. با اين حال در مورد ايران، بنابر اظهارات لاهوتي به نظر ميرسد افق تجارت با گشايش تدريجي مرزها و از سرگيري واردات و صادرات، مجددا روشن شده باشد.
پيامهاي افزايش عرضه ارز در نيما
بانک مرکزي بر اساس گزارشهاي ماهانه سامانه نيما، اعلام کرده است که در روزهاي کاري 20 تا 24 ارديبهشتماه سال جاري، ميزان عرضه ارز توسط بانک مرکزي و صادرکنندگان در اين سامانه به حدود 313ميليون يورو رسيده است که نسبت به روزهاي کاري مشابه هفته پيش از آن، يعني 13 تا 17 ارديبهشتماه حدود 48درصد رشد نشان ميدهد. همچنين مقايسه ميزان عرضه و تقاضاي حوالههاي ارزي در سامانه نيما طي دوره مورد بررسي حاکي از رشد مناسب عرضه ارز توسط بانک مرکزي و صادرکنندگان به منظور پوشش تقاضاي بازار است. همچنين تقاضاي بالفعل ارز در سامانه نيما در دوره 20 تا 24 ارديبهشتماه حدود 138ميليون يورو بوده است که نسبت به دوره زماني 13 تا 17 ارديبهشتماه حدود 23درصد افزايش يافته است. اين آمارها که به تازگي انتشار يافتهاند نشان از بهبود وضعيت تجارت خارجي ايران بهويژه در بخش صادرات دارند. در هفتههاي گذشته و با افول موج کرونا در ايران و کشورهاي همسايه، برخي مرزها مجددا گشايش يافته و تجارت از سر گرفته شده بود. رئيس کنفدراسيون صادرات ايران نيز در گفتوگوي خود با ايسنا بر همين مطلب صحه گذاشته و اظهار کرده است: از روزهاي پاياني فروردين و ابتدايي ارديبهشت، گشايش نسبي در ترددها به وجود آمده است. محمد لاهوتي تشريح کرده است: با توجه به طولانيشدن روند شيوع اين ويروس، بسياري از کشورها براي تامين نيازهاي اوليه و حفظ اقتصادشان برخي محدوديتها را کنار زدهاند که همين امر به افزايش صادرات کمک کرد. او افزوده است: از اين رو همچنان زير سايه کرونا، محدوديتهاي صادراتي وجود دارد و آمار قطعا نسبت به روزهاي پيش از اين ويروس پايينتر خواهد بود، اما به نظر ميرسد از ابتداي ارديبهشت بهبود نسبي در اين حوزه رخ داده و آمار کاهش صادرات فروردين، قدري بهبود يافته است. افزايش عرضه ارز در سامانه نيما علاوه بر اينکه نشاندهنده بهبود تجارت خارجيست، ميتواند نرخ ارز در بازار آزاد را نيز تا حد زيادي کنترل و از افزايش قيمت پيدرپي آن، جلوگيري کند که در نهايت به آرامش بازار ارز منجر خواهد شد.
تلاش براي شتابگرفتن تجارت با همسايگان
به گفته رئيس کنفدراسيون صادرات، ايران از ابتداي کرونا در مرزهاي آبي خود محدوديت جدي نداشته و تردد براي جابهجايي کالاهاي ضروري و تجاري ادامه يافته بود. همچنين در هفتههاي گذشته نيز ظرفيت حمل و نقل ريلي به کمک تجارت آمده و در مرزهاي مشترک با کشورهايي مانند ترکيه يا ترکمنستان جابهجايي کالاهاي صادراتي با قطار انجام شده که نشاندهنده لزوم توجه جدي به ظرفيت اين حوزه است. از آنجا که ترکمنستان دروازه ورود به بازار آسياي ميانه و ترکيه نيز کانال تجاري ايران با اروپاست، اين دو کشور براي تجارت ايران اعم از صادرات و واردات بسيار مهم تلقي ميشوند. با اين حال، جديدترين بررسيهاي اتاق بازرگاني تهران نشان ميدهد که براي مثال، ارزش تجارت مشترک ايران و ترکيه در سه ماهه نخست سال 2020 ميلادي، حدود 70درصد کاهش داشته است. بر اين اساس، ايران و ترکيه در فصل نخست سال 2020 حدود 645ميليون دلار تجارت کالايي صادرات و واردات داشتهاند که نسبت به فصل نخست سال 2019 با کاهش 70درصدي مواجه شده است. بررسيها نشان ميدهد صادرات ايران به ترکيه از دومين فصل سال 2019 ميلادي روند کاهشي به خود گرفته و در فصل پاياني سال 2019 به عدد 268ميليون دلار رسيده است. اين عدد با رشدي محدود در نخستين فصل سال جاري ميلادي در عدد 270ميليون دلار توقف کرده است. در همين ارتباط، لاهوتي با تاکيد بر اينکه امروز حفظ صادرات ما به ديپلماسي فعال مقامات و صادرکنندگان در منطقه بستگي زيادي دارد، تصريح کرده است: مذاکره با ترکيه براي بازگشايي مرزهاي زميني بسيار مهم خواهد بود زيرا در کنار بازار اين کشور، راه عبور ما به اروپا نيز از ترکيه ميگذرد. اين فعال بازرگاني همچنين گفته است: کشورهاي عضو اورسيا پروتکلهايي براي حفظ تجارت در ايام کرونا منتشر کردهاند که نشان ميدهد راهکارهاي محلي و منطقهاي در عبور از اين شرايط بسيار مهم خواهد بود و اميدواريم با نتيجهبخش شدن مذاکرات، محدوديتهاي صادراتي ما کمتر شود. به هر روي با افزايش تلاشهاي ديپلماتيک و تاسي به پيمانهاي منطقهاي ميتوان به روند تجارت شتاب بيشتري بخشيد.
