موج دوم داعش در عراق و جای خالی سردار سلیمانی
از ابتداي هفته جاري شاهد سلسله عمليات و اقداماتي از جانب داعش بوديم که اين ظن و گمان را تقويت ميکند تلاشهاي جدي به منظور احياي تروريسم در عراق در حال پيگيري است. اين در حالي است که عراق اکنون با چالشها و مشکلات متعدد سياسي، اقتصادي، بهداشتي و امنيتي دست و پنجه نرم ميکند. ديپلماسي ايراني براي بررسي اوضاع عراق در سايه احياي مجدد داعش، با محمد صالح صدقيان، رئيس مرکز عربي مطالعات ايران، گفتوگو کرده است که بخشهايي را در ادامه ميخوانيد.
از نگاه شما تلاش براي احياي مجدد داعش در عراق با چه هدف يا اهدافي در حال پيگيري است؟
اکنون به طور واضح و آشکار شاهد تلاشهاي جدي به منظور احياي داعش در عراق و حتي در منطقه خاورميانه هستيم. پيرو اين نکته ديگر براي تمامي ناظران و کارشناسان تحولات خاورميانه اين يک واقعيت و اصل انکار ناپذير است که داعش و تروريسم يکي از برگههاي بازي ايالات متحده آمريکا در منطقه غرب آسيا براي رسيدن به اهداف و منافع واشنگتن به شمار ميرود. لذا هر زمان که کاخ سفيد احساس کند از طريق تقويت تروريسم ميتواند اهداف خود را در خاورميانه محقق کند تلاشهاي جدي براي احياي داعش و گروههاي مشابه را در دستور کار قرار ميدهد. اکنون هم به واسطه همين احساس نياز ايالات متحده به تروريسم ما به وضوح ميبينيم که طي روزهاي اخير تلاش جدي از جانب آمريکا البته با همراهي و پشتيباني برخي از کشورهاي منطقه براي احياي داعش در عراق در دستور کار اين کشورها قرار گرفته است. اما در پاسخ دقيق به سوال شما من معتقدم احياي مجدد داعش در عراق يک سناريوي جديد از طرف کاخ سفيد متناسب با شرايط سياسي دونالد ترامپ در داخل خاک ايالات متحده آمريکا، آن هم در ماههاي منتهي به انتخابات رياست جمهوري است. به هر حال با تداوم و تشديد شيوع کرونا در آمريکا موج انتقادات و هجمههاي سياسي و رسانهاي عليه دونالد ترامپ به شدت افزايش پيدا کرده است. بنابراين سناريوي احياي مجدد داعش تلاشي است براي ايجاد انحراف در افکار عمومي داخلي و بينالمللي و نيز کوششي از جانب دونالد ترامپ براي دست يافتن به برخي اهداف و منافعي است که تاکنون در منطقه خاورميانه براي وي محقق نشده تا حداقل بتواند در انتخابات رياست جمهوري آمريکا برگههاي برندهاي به منظور تقابل با جوبايدن داشته باشد.
تا چهاندازه تلاشها براي احياي داعش در عراق موثر بوده است؟
به نظر من اگرچه مجموعه چالشها و معضلات در پيگيري تلاش براي تحقق سناريوي احياي داعش در عراق موثر بوده، اما در عين حال من معتقدم ايالات متحده آمريکا بهعنوان برنامهريز اين سناريو، شرايطي را پيش نخواهد آورد که ما با احياي کامل داعش، مشابه با وضعيت سال 2014 مواجه باشيم. اما چون ترامپ با وضعيت نامناسب سياسي در آمريکا، آن هم در ماههاي منتهي به انتخابات رياستجمهوري مواجه شده، تلاش براي «احياي نسبي و موقت داعش در عراق» در دستور کار است. تنها ساعاتي بعد از تشکيل کابينه آقاي کاظمي کاخ سفيد، هم معافيتهاي تحريم واردات برق از ايران را به مدت 120 روز تمديد کرد و هم حمايت رسمي خود از دولت و نخست وزير جديد عراق را اعلام کرد. اگر به سلسله حوات و اتفاقات عراق از همان چهار هفته پيش و از زماني که آقاي مصطفي کاظمي بهعنوان جانشين نخست وزير عراق معرفي شد، دقت کنيم، ميبينيم که در طول اين مدت اتفاقات معناداري در عراق روي داد. در اين راستا ما با مجموعه عملياتي از جانب داعش در مناطق مختلف و استانهاي متعدد در عراق مواجه بوديم. بنابراين احتمال وجود دارد که ارتباط جدي ميان تلاش براي تقويت داعش و انجام اين سلسله عمليات در هفتههاي اخير پس از معرفي شدن آقاي کاظمي بهعنوان جانشين نخست وزير و فشار به جريانهاي سياسي براي تاييد کابينه وي و راي اعتماد به دولت مصطفي کاظمي وجود داشته باشد. دولت آقاي کاظمي که قطعا در سايه شرايط کنوني بايد آن را «دولت بحرانها» ناميد، نميتواند دولتي باشد که از پس مديريت چالشها و حل معضلات اقتصادي، امنيتي، اجتماعي و بهداشتي و درماني عراق برآيد. يعني در بهترين حالت دولت مصطفي الکاظمي چندان بهتر از کابينه عادل عبدالمهدي عمل نخواهد کرد!
در سايه تلاش براي احياي مجدد داعش در خاک عراق از نگاه شما فقدان فردي مانند سردار سليماني تا چهاندازه بستر را براي پيگيري تلاشها به منظور احياي داعش در عراق فراهم کرده است؟
قطعا نبود سردار سليماني در عراق و منطقه خاورميانه چالشهاي امنيتي، سياسي و ديپلماتيک جدي را شکل خواهد داد، به گونهاي که حتي اهداف و منافع آمريکا در خاورميانه را به خطر خواهد انداخت. چون اگرچه در نگاه اول داعش بهعنوان برگ بازي سياسي و امنيتي آمريکا عمل ميکند، اما قطعا داعش همواره در مسير ريل گذاري شده کاخ سفيد عمل نخواهد کرد و در مواقعي ميتواند منافع و برنامههاي واشنگتن را نيز به خطر بيندازد. بنابراين من اکنون معتقدم که خود آمريکاييها نيز در رابطه با ترور سردار سليماني بيش از گذشته پشيمان شدهاند.
