سمتوسوی شاخصهای اقتصادی 2 سال پس از خروج آمریکا از برجام
طي دو سالي که آمريکا از برجام خارج شده، نرخ دلار از 6340 تومان به 15 هزار و 700 تومان رسيده است. اين يعني افت 147 درصدي نرخ برابري ريال ايران. طبق دادههاي مرکز آمار ايران، نرخ تورمي که در ارديبهشت 97، هشت درصد بود، اکنون در بازه 32 درصد قرار گرفته است. همچنين نرخ رشد اقتصادي ايران در اين دو سال افت بيش از 11 درصدي را پشت سر گذاشته و تا منفي 6/7 درصد سقوط کرده است. در بخش توليد و صادرات نفت نيز ما به کمترين ميزان توليد و صادرات خود در چند سال اخير رسيدهايم. گزارشهاي دبيرخانه اوپک نشان از افت 47 درصدي توليد نفت ايران دارد. حجم توليد نفت ايران از 8/3 ميليون بشکه در اوايل سال 97، اکنون به حدود دو ميليون بشکه کاهش يافته و آنطور که مسئولان ميگويند و اعداد و ارقام بودجه نشان ميدهد، صادرات نفت هم در حداقل ميزان خود قرار گرفته است. بررسي گزارشهاي بانک مرکزي نيز نشان ميدهد که ميانگين قيمت مسکن در کل کشور با صعود 156 درصدي مواجه شده؛ طبق آخرين دادههاي اين بانک که به پايان فروردين سال جاري مربوط ميشود، ميانگين قيمت هر مترمربع ملک مسکوني به 15 ميليون و 300 هزار تومان رسيده است. در حالي که در ارديبهشت 97، اين شاخص در محدوده شش ميليون تومان قرار داشت. بهرغم تشديد تحريمها در اين مدت و افت شاخص توليد صنعتي، بهويژه در صنايع خودروسازي و لوازم خانگي، شاهد افت نرخ بيکاري در دو سال اخير بودهايم. در آخرين فصل مورد بررسي مرکز آمار ايران، نرخ بيکاري در ايران 6/10 درصد است که اين رقم به معناي افت 4/1 درصدي نرخ بيکاري از زمان خروج آمريکا از برجام به حساب ميآيد. در اين زمينه شايد بتوان رشد فعاليتهاي استارتاپي را اصليترين عامل افزايش نرخ مشارکت اقتصادي به حساب آورد. البته تغيير معيار سن براي محاسبه نرخ بيکاري و حذف افراد 10 تا 15ساله از مشارکتکنندگان اقتصادي در افت نرخ بيکاري بيتاثير نيست. نکته مثبت ديگري که در اين دو سال در شاخصهاي کلان اقتصاد ايران به چشم ميخورد به رشد 5/10 برابري شاخص کل بورس مربوط ميشود. اکنون شاخص کل بورس ايران در محدوده ورود به کانال يک ميليون واحدي قرار گرفته و پيشبيني ميشود در هفته جاري اين مهم رخ دهد. شايد افزايش نرخ ارز، طلا و سکه حامل پيام گراني، تورم و افت توليد باشد، اما از آنجايي که در بازار سرمايه عمدتا سهام شرکتهاي توليدي عرضه ميشود، رشد آن، طبيعتا بهبود ديگر شاخصها را در پي دارد و ميتوان آن را به فال نيک گرفت. در دو سال اخير هم بورس ايران بدون توجه به تحريمها، قرارگرفتن در ليست سياه FATF، کرونا و ... به پيشتازي خود ادامه داده و امروز به سردمدار بازارهاي ايران تبديل شده است. در اين مدت حتي ترامپ و تحريمهاي او هم حريف بازار سرمايه ايران نشدهاند.
افت تجارت خارجي ايران
مهمترين نکتهاي که در زمينه تحريمها وجود دارد، به حجم تجارت خارجي کشورها مربوط ميشود. با اينکه در اين دو سال تحريمهاي آمريکا يکجانبه بوده و تقريبا دولت هيچ کشوري در مسير تعيينشده کاخ سفيد قرار نگرفته، اما در اين زمينه هم شاهد تحولاتي بودهايم. آمارهاي گمرک ايران نشان ميدهد که ما در سال 98 به 128 کشور دنيا کالا صادر کردهايم و از 112 کشور هم واردات داشتهايم. با اين حال، آمار سازمان توسعه تجارت ايران نشان ميدهد که صادرات غيرنفتي کشور از 47 ميليارد دلار سال 1396 به 4/41 ميليارد دلار در پايان سال 1398 کاهش يافته است. همزمان واردات هم از 54 ميليار دلار به 43 ميليارد دلار رسيده است. ارزش تجارت خارجي ايران نيز در اين مدت از 101 ميليارد دلار به 85 ميليارد دلار تنزل کرده است. البته تمام اين فراز و نشيبها را نميتوان به موضوع تحريم آمريکا ارتباط داد، اما به جرات ميتوان تحريمها اصليترين عامل بروز اين اتفاقات معرفي کرد.
