تیغ هنوز در دست زنگی مست است

آرمان ملي: ايران و آمريکا در ورطه يک جنگ بي‌پايان مي‌افتند؟ تقابل نظامي تنها راه پايان اين چالش دوجانبه است؟ سياست‌هاي دونالد ترامپ راهي جز جنگ با ايران باقي نمي‌گذارد؟ به رغم آنکه توافق هسته‌اي به منظور دور کردن سايه جنگ از سر ايران در سال 2015 به امضا رسيد، پيروزي دونالد ترامپ در انتخابات رياست جمهوري سال 2016 آمريکا همه چيز را تغيير داد. از زمان خروج ايالات متحده از توافق هسته‌اي و بازگشت تحريم‌ها عليه ايران سطح تنش‌ها ميان دو کشور به گونه‌اي افزايش يافت که ايران و آمريکا در چند مقطع در آستانه آغاز يک جنگ قرار گرفتند؛ از تابستان 98 که ساقط کردن پهپاد آمريکايي صدور دستور مستقيم رئيس جمهور ايالات متحده براي هدف قراردادن 150 نقطه از ايران و بعد منصرف شدن او را در پي داشت تا دي ماه همان سال که سردار سليماني هدف قرار گرفت و در مقابل ايران حمله موشکي به بزرگترين پايگاه آمريکا در خاورميانه را در دستور کار قرار داد، گروه‌هاي سياسي ضد جنگ در دو کشور مي‌کوشيدند تا از تقابل مستقيم ايران و آمريکا جلوگيري به عمل آيد. با اين وجود بامداد پنجشنبه اتفاقي افتاد که مي‌توان گفت يکي از اصلي‌ترين تلاش‌ها براي جلوگيري از آغاز جنگ را ناکام گذاشت. رئيس‌جمهور آمريکا بامداد پنجشنبه مصوبه کنگره اين کشور که خواستار کاهش اختيارات او براي اقدام نظامي عليه ايران بود را وتو کرد. رئيس‌جمهور آمريکا در بيانيه‌اي که با لحني عاميه نگاشته شده نوشته است: «امروز من قطعنامه اس.جي 68 را که قصد داشت مرا به سمت منع استفاده از نيروهاي مسلح ايالات متحده هنگام مخاصمه با ايران سوق دهد، وتو کردم. اين قطعنامه‌اي بسيار توهين‌آميز بود که دموکرات‌ها آن را به عنوان بخشي از راهبرد خود جهت ايجاد تفرقه در حزب جمهوري‌خواه و پيروزي در انتخابات 3 نوامبر تهيه کرده بودند. جمهوري‌خواهان کمي که به اين قطعنامه رأي مثبت دادند بازيچه دست آنها شدند». ترامپ در ادامه بيانيه مدعي شده کشورش از زور نظامي عليه ايران استفاده نکرده است. او نوشته است: «علاوه بر اين، قطعنامه اس.جي 68 بر اساس سوءتعبير از واقعيت‌ها و قانون بنا شده است. بر خلاف ادعاي اين قطعنامه، ايالات متحده وارد مقوله استفاده از زور عليه ايران نشده است». ترامپ در بند پاياني بيانيه خود تأکيد کرده است: «در نهايت اينکه اس‌.جي.68 به توانايي رئيس‌جمهور براي محافظت از ايالات متحده، متحدان و شريکانش لطمه مي‌زد. اين قطعنامه تلويحاً به معناي آن بود که اختيارات قانوني رئيس‌جمهور براي استفاده از زور نظامي صرفاً به دفاع از ايالات متحده و نيروهايش در برابر حملات قريب‌الوقوع محدود خواهد بود. اين صحيح نيست. ما در دنيايي از تهديدهاي رو به رشد زندگي مي‌کنيم و قانون اساسي صراحت دارد که رئيس‌جمهور بايد قادر به پيش‌بيني حرکات بعدي دشمنان و اتخاد تصميم‌هاي سريع و قاطع در پاسخ به آنها باشد. اين کاري است که من کردم».

تلاش سنا براي الغاي وتو

ساعتي بعد از اعلام وتوي قطعنامه کاهش اختيارات جنگي با ايران از سوي رئيس‌جمهور آمريکا رسانه‌ها گزارش دادند مجلس سنا روز پنجشنبه جلسه‌اي براي لغو تصميم ترامپ برگزار خواهد کرد. حساب کاربري رسانه رسمي سناي آمريکا نيز در توئيتر نوشت مجلس سناي آمريکا ساعت 01:30 به وقت محلي قطعنامه‌اي را براي عبور از وتوي ترامپ به رأي خواهد گذاشت. برخي نمايندگان سنا نيز ترامپ را «جنگ طلب» خوانده و خواستار کنترل او شدند. برني سندرز، سناتور ايالات ورمونت در اين باره در حساب کاربري توئيتر خود نوشت: «ترامپ گفت ملت‌هاي بزرگ وارد جنگ‌‌هاي بي‌پايان نمي‌شوند. با اين وجود او دو قطعنامه کاهش اختيارات جنگي را وتو کرده تا ما را داخل اين جنگ‌ها نگاه دارد. کنگره بايد به تلاش خود براي مهار اين رئيس‌جمهور قانون‌گريز ادامه دهد». جلسه سنا در زمان اعلام شده آغاز گشت اما سناتورهاي آمريکايي نتوانستند وتوي دونالد ترامپ، رئيس‌جمهور آمريکا عليه قطعنامه کاهش اختيارات جنگي با ايران را باطل کنند. 49 نماينده مجلس سنا به قطعنامه‌اي که خواستار شکستن وتوي ترامپ بود رأي مثبت و 44 نماينده به آن رأي منفي دادند. اين قطعنامه براي تصويب نيازمند حمايت دو سوم اعضاي مجلس سنا يعني 67 نماينده بود. اين هفتمين بار از زمان به قدرت رسيدن دونالد ترامپ است که از حق وتوي خود استفاده مي‌کند. قطعنامه کنگره آمريکا که به سرپرستي سناتور تيم کين تهيه شده بود در پي آن بود که ترامپ تمام نيروهاي نظامي آمريکا را از هر گونه وضعيت خصومت‌آميز عليه ايران به مدت 30 روز دور نگه دارد تا تاييد کنگره را براي حمله به ايران به دست آورد. عمليات نيروهاي آمريکايي در ترور سردار قاسم سليماني، فرمانده سپاه قدس ايران در عراق، نمايندگان کنگره آمريکا را نگران درگيري ميان ايران و آمريکا کرده بود و قطعنامه محدود کردن اختيارات ترامپ پس از اين حمله در مجلس نمايندگان تهيه شد. چاک شومر، رهبر اقليت دموکرات در سناي آمريکا مي‌گويد «هرچند مجلس سنا نتوانست وتوي رئيس جمهور را باطل کند اما ما پيغام خود را رسانديم و اعلام کرديم که تمايلي به درگير کردن آمريکا در جنگي جديد نداريم».

هدف ترامپ از وتو چه بود؟

هر چند ترامپ مصوبه ضد جنگ کنگره را وتو کرد اما اين اقدام به معناي آن نيست که او خواهان آغاز جنگ با ايران، آن هم در آستانه انتخابات رياست جمهوري آمريکاست. رئيس‌جمهور آمريکا مي‌خواهد گزينه نظامي در مقابل ايران همواره روي ميزش باشد تا بتواند از اين ابزار قدرت در مواقع لزوم براي تهديد طرف مقابل بهره برده و امتيازاتي را دريافت کند. اقدام او به نوعي نمادين بوده و برخي کارشناسان آن را «جنگ‌طلبي» مي‌خوانند و با اشاره به وعده انتخاباتي ترامپ مبني بر «پايان دادن به جنگ‌هاي بي‌پايان در خاورميانه» از او انتقاد کردند. با اين وجود همچنان اين خطر وجود دارد که اطرافيان تندروي رئيس‌جمهور آمريکا نظير مايک پمپئو جرقه آغاز جنگ را بزنند.