جراحی زیبایی اقتصاد با حذف 4 صفر از پول ملی
آرمان ملي- امير داداشي : اواخر دهه 80 بود که به دليل بروز تورم بالا در اقتصاد ايران، زمزمههاي حذف چهار صفر از واحد پول ايران به گوش رسيد. طرحي که با تغيير دولت به نظر ميرسيد پرونده آن بسته و به باد فراموشي سپرده شده است، اما پس از سالها و با روي کارآمدن عبدالناصر همتي در راس بانک مرکزي دوباره احيا شد. چنانکه پس از جهش نرخ دلار و افت ارزش پول ملي ايران، بانک مرکزي پيشنهادي مبني بر تغيير واحد پول ملي از ريال به تومان و حذف چهار صفر را پيشنهاد داد و هيات دولت نهم مرداد سال گذشته با آن موافقت کرد. روز گذشته مجلس شوراي اسلامي نيز اين لايحه دولت را به تصويب رساند تا اصلاح قانون پولي و بانکي کشور رنگ و بوي جديتري به خود بگيرد. بهبود ارزش پول ملي، هماهنگي آن با عرف مبادلات مردم و همچنين کاهش هزينههاي چاپ اسکناس از عمده دلايل موافقان اين لايحه است. مخالفان نيز عدمفوريت اين اصلاح در شرايط کنوني کشور، بيتاثيري آن در کاهش تورم، هزينههاي بالاي امحاي اسکناسهاي موجود، گراني سازوکارهاي راهاندازي و ابهام در جريان واحد پولي جديد را از دلايل مخالفت خود بيان ميکنند. در اين زمينه هادي حقشناس، اقتصاددان، اين لايحه دولت را شبيه به يک جراحي زيبايي براي بيماري ميداند که نياز به جراحيهاي درماني دارد. در ادامه گفتوگوي «آرمان ملي» با او را ميخوانيد.
روز گذشته مجلس با لايحه حذف چهار صفر از پول ملي و تغيير واحد آن از ريال به تومان موافقت کرد. مزايا و معايب اجراي اين سياست چيست؟
براي اينکه بدانيم حذف چهار صفر از واحد پولي ايران چه تاثيراتي بر بعد کلان اقتصاد ميگذارد کافي است يک نيمنگاهي به تجربه کشورهايي بيندازيم که پيش از اين اقدام به اجراي اين سياست کردهاند. ترکيه که در همسايگي ما قرار دارد و شريک تجاري ما هم به حساب ميآيد، ميتواند مثال بارزي در اين زمينه باشد. آرژانتين، زيمبابوه، آلمان بعد از جنگ دوم جهاني و ... هم ديگر کشورهايي هستند که چنين تجربهاي را از سر گذراندهاند. تجربه جهاني نشان ميدهد عمدتا کشورهايي از واحد پول خود تعدادي صفر حذف کردهاند که تورمهاي بلندمدت سهرقمي داشتهاند. نقطه اشتراک ديگر اين کشورها به حجم مبادله پول بازميگردد. اصولا در اين کشورها مردم براي مبادلات روزانه خود بايد حجم بالايي از اسکناس را جابهجا کنند. در فضاي مجازي نيز بارها کاريکاتورهايي را از اين کشورها مشاهده کردهايم براي خريد يک قرص نان با خود گوني پول حمل ميکنند. نکته سومي که در اين باره ميتوان به آن اشاره کرد نبود کارتهاي بانکي است. در مقاطعي که کشورهاي مختلف اقدام به حذف صفر از پول خود کردند، اين کارتها فراگير نشده بود. يعني جايگزيني براي اسکناس در دست مردم وجود نداشت که حداقل حمل آن بهراحتي امکانپذير باشد. اين موارد مقدمات اين را به وجود آورد که تعدادي از دولتها حتي تا 12 صفر از واحد پولي حذف کنند.
بهرغم تمام مشکلاتي که امروز در اقتصاد ايران، بهويژه در حوزه پولي مشاهده ميشود، ما درگير هيچ يک از مشکلاتي که به آن اشاره کرديد نيستيم. پس دليل عجله دولت و مجلس براي حذف چهار صفر از واحد پول کشور چيست؟
بله؛ طبيعتا در اقتصاد امروز ايران چنين مشکلاتي وجود ندارد. ما در طول بيش از 40 سال گذشته هيچگاه تورم سهرقمي را تجربه نکردهايم. همچنين قيمت کالاها هنوز آنقدري بالا نرفته که مردم براي خريد کالاهاي کوچک نظير نان نياز به حمل حجم بالايي از پول داشته باشند. کارتهاي بانکي و اعتباري نيز چنان ضريب نفوذي پيدا کردهاند که ديگر کمتر کسي را ميتوان يافت که پول نقد در جيب خود بگذارد. آخرين آمار نشان ميدهد که بانکهاي کشور بيش از 333 ميليون کارت بانکي صادر کردهاند که تا پايان اسفند سال گذشته حدود 110 ميليون کارت در شبکه شتاب تراکنش داشتهاند. اين آمار نشان ميدهد که بهطور ميانگين بهازاي هر ايراني چهار کارت بانکي صادر شده است. بهويژه اکنون که در اپيدمي کرونا قرار گرفتهايم، بيشتر مردم ترجيح ميدهند بهجاي حمل پول نقد، در هر خريدي از اين کارتها استفاده کنند. درنتيجه به نظر ميرسد حذف چهار صفر از پول ملي ايران بيشتر شکل جراحي زيبايي داشته باشد تا درماني.
در صورت بحقبودن گفتههاي موافقان اين طرح، آيا در شرايط امروز اقتصاد ايران حذف چهار صفر از پول بر ساير برنامههاي اولويت دارد؟
اگر ما بخواهيم يک تحليل واقعبينانه از اقتصاد کلان ايران داشته باشيم، طبيعتا پشتسرگذاشتن رکود و حل معضل رشد منفي اقتصادي، بايد به اصليترين اولويت تيم اقتصادي دولت تبديل شود. رشد بيش از 20 درصدي حجم نقدينگي، تورم سالانه 41 درصدي و بهطور کلي متغيرهاي کلان اقتصادي از مشکلات اولويتداري هستند که حل هر يک از آنها به ماهها و چه بسا سالها زمان احتياج دارد. حال در چنين شرايطي حذف صفر از واحد پول صرفا يک برنامه ظاهري است. بله مردم امروز از عنوان ريال در مبادلات خود استفاده نميکنند و در عرف و جامعه واژه تومان جايگاه بالاتري دارد.
دولت يکي از اهداف خود از اجراي اين طرح را افزايش ارزش پول ملي عنوان کرده است. آيا اصولا اين اقدام تاثيري بر بالارفتن ارزش پول ميگذارد؟
خير به هيچ عنوان تغييري در ارزش پول کشورها با اين اقدام به وجود نميآيد. فقط اگر امروز مردم براي خريد يک نان 10 هزار ريال پول ميپردازند، بعد از اجراي اين طرح همان پول را فقط با عنوان يک تومان پرداخت خواهند کرد. فقط در لفظ عدد کمتري به زبان ميآيد.
البته مخالفان اين طرح بروز يک تورم را پس از اجراي اين طرح پيشبيني ميکنند. به نظر ميرسد همان اندازه دولت به اين طرح خوشبين است، اين افراد هم به موضوع بدبين شدهاند.
تاثير اين اقدام بر ارزش پول ملي خنثي است. همانطور ارزش آن را بالا نميبرد، تاثيري بر کاهش ارزش پول هم ندارد.
با توجه به هزينههاي امحاي اسکناسهاي موجود و منابع مورد نياز براي چاپ اسکناس جديد، آيا ميتوان حذف چهار صفر از پول ملي را لايحهاي پرخرج دانست؟
قرار نيست که اين طرح به يکباره انجام شود. يعني اينطور نيست که دولت امروز تصميم بگيرد و فردا تمام اسکناسهاي موجود جمعآوري شده و پولهاي جديد جايگزين شوند. از طرف ديگر، همواره پول در ايران بد نگهداري ميشود و چاپ اسکناس موضوع جديدي نيست. از اين رو، هزينههاي اين طرح هم آنچنان که گفته ميشود بالا نيست.
