رکود کرونایی؛ از بازار نوروز تا بازار رمضان
بوي رمضان همواره از تبوتاب بازارها از اواسط شعبان بهاستشمام ميرسد. مردم ايران بنا بهباورهاي ديني خود احترام ويژهاي براي اين ماه قائل هستند و سبک زندگي خود را حدود 30 روز براساس آداب رمضان تغيير ميدهند. آنها با روزهگرفتن بهتزکيه روح خود ميپردازند تا از اين طريق قرب بيشتري بهپروردگار پيدا کنند. تغيير وعدههاي غذايي در اين ماه و روزهداري بيش از 12 ساعت، اقلام مصرفي شهروندان را هم تغيير ميدهد. سفرههاي افطاري در اين ماه با زولبيا، باميه، خرما، شير، چاي، آش، پنير، سبزي و ... تزئين ميشود و معمولا روزهداران پس از اقامه نماز مغرب، با يک ليوان آب جوش روزه خود را باز ميکنند. اين تغيير سبک زندگي، بهويژه در رابطه با برنامه غذايي باعث ميشود تا در اين ماه بازار بعضي از کالاها، بهويژه مواد غذايي رونق بگيرد و بعضي از بازارها نظير خدمات، ارز، طلا، سکه و مسکن از رونق بيفتد. البته با توجه بهفصلهاي تقويم شمسي ممکن است رفتار بازارها در هر سال متغير باشد، اما بهطور کلي نميتوان تاثير ماه رمضان بر بازارها را انکار کرد. بهطور مثال در اين ماه کليه تالارها براي برگزاري مراسمي نظير جشنهاي عروسي تعطيل ميشوند و فقط در برگزاري مراسم ختم بهمردم خدمات ارائه ميدهند. شهروندان نيز بهاحترام اين ماه مبارک برگزاري جشنهاي خود را بهبعد از رمضان محول ميکنند. طبيعتا زماني هم که عروسي و تولدي برگزار نشود تقاضاي کالاهايي نظير طلا و سکه بهحداقل خود ميرسد و اين بازارها دچار رکود ميشوند. بنگاههاي خدماتي نظير هتلها، تفرجگاهها، آژانسهاي فروش بليت هواپيما، قطار و اتوبوس، تورهاي گردشگري و ... ديگر اصنافي هستند که در اين ماه بهدليل کاهش سفرهاي تفريحي از رونق ميافتند. رستورانها، فستفودها، کافهها، کافيشاپها، سراهاي سنتي و ... نيز بهاحترام روزهداران حداقل بين اذان صبح تا اذان مغرب کرکره خود را پايين ميکشند و طبيعتا دخل کمتري نسبت بهباقي ايام سال خواهند داشت. بازار خودرو و مسکن نيز در اين ماه از تکاپو ميافتند و کمتر شخصي در اين ماه اقدام بهمعامله خودرو و مسکن ميکند. البته در سالهايي نظير امسال که رمضان با فصل جابهجاييها مصادف ميشود، ماجرا اندکي متفاوت ميشود، اما بهطور کلي مستاجران و متقاضيان خريد مسکن تلاش ميکنند، جابهجايي خود را بهبعد از رمضان محول کنند. بهطورکلي مشاغلي که به آن اشاره شد از ابتداي راهاندازي کسبوکار اين ماه را در نظر ميگيرند و در حساب و کتابهاي خود آن را دخيل ميکنند. آنها شايد در اين مدت با رکود مواجه شوند، اما حداقل 9 ماه پررونق دارند که سود عقبمانده آنها را در رمضان جبران ميکند.
نرخ مصوب اقلام ضروري رمضان
شايد در يکماههي رمضان بعضي از مشاغل دچار رکود نسبي شوند، اما در اين ماه بسياري از مشاغل هستند که از برکات رمضان بيشترين بهره را ميبرند. بهعنوان مثال رستورانها جزو مشاغل رکودزده در اين ماه محاسبه شدند، اما بيشتر فعالان اين صنف با فروش آش و حليم افطاري رونق را بهفعاليت خود بازميگردانند. همچنين آنها با بازاريابي مناسب ميتوانند ميهمانيهايي که خانوار، ادارات، شرکتها، سازمانها و ... ميگيرند را پوشش دهند و از اين راه سود خوبي بهدست آورند. گذشته از اين اصناف که براي حفظ سود خود نياز بهابتکار و نوآوري دارند، برخي از کسبه هستند که بهطور سنتي از سفره ميهماني خدا بيش از ساير افراد بهره ميبرند. بهويژه کسبوکارهايي که در حوزه فروش مواد غذايي فعاليت دارند، در اين ماه با پيک فروش مواجه ميشوند و سودي گاه بيشتر از شبهاي عيد بهجيب ميزنند. دولت نيز از مدتها قبل سعي ميکند با تامين حداکثري مايحتاج ضروري مردم در رمضان از بروز کمبودهاي احتمالي جلوگيري کند و بدين روش جلو رشد قيمتها را بگيرد. معمولا ستاد تنظيم بازار براي بيشتر اقلام قيمتهايي را مصوب ميکند تا اقلام با سيستم تکنرخي بهدست مصرفکنندگان برسد. نگاهي به قيمتهاي مصوب امسال نشان از رشد 20درصدي قيمت زولبيا و باميه دارد. طبق مصوبه اتحاديه دارندگان قنادي، شيرينيفروشي و کافه قنادي قيمت هر کيلوگرم زولبيا و باميه درجه يک و درجه دو بهترتيب 24 هزار و 20 هزار تومان تعيين شده است. اتحاديه کبابي، حليم و پزندگان غذاي سنتي تهران نيز قيمت هر کيلوگرم آش شله قلمکار و حليم را بدون تغيير نسبت به سال گذشته 25 هزار تومان اعلام کرد. نرخ آش رشته نيز تفاوتي نسبت به سال 98 ندارد و هر کيلوگرم از اين نوع آش هم 22 هزار تومان عرضه ميشود. هر کيلوگرم مرغ نيز در ابتداي رمضان 11 هزار و 500 تومان قيمت دارد. نرخ هر شانه تخممرغ نيز 22 هزار تومان تصويب شده است. همچنين قيمت نان در اين ماه تغييري نميکند. براساس مصوبات اتحاديه نان سنتي قيمت نان لواش و تافتون همچنان 300 تومان دولتي و 450 تومان آزادپز است. نان تنوري دولتي 550 تومان و آزادپز 850 تومان عرضه ميشود. بربري ساده دولتي و آزادپز بهترتيب 1000 و 1500 تومان قيمت دارد. سنگک دولتي و آزاد نيز با نرخ 1200 و 1800 تومان بهدست مشتريان ميرسد. البته براي هررو کنجد 500 تومان بهقيمت نانها اضافه ميشود. خرما که طي ماه رمضان سال گذشته حسابي اوج گرفته بود، در ماه رمضان امسال 24 هزار تومان قيمتگذاري شده است. بدينترتيب هر جعبه خرما که عموما نيم کيلو وزن دارد نبايد بيش از 12 هزار تومان عرضه شود. در اين بين هر ليتر شير پاستوريزه 4900 تومان، «پنير پاستوريزه 450 گرمي» 8800 تومان، برنج وارداتي غيرتايلندي 8300 تومان و هر کيلو برنج داخلي درجه يک 15 هزار و 700 تومان قيمتگذاري شدهاند. نرخ هر يک ليتر روغن مايع به 7500 تومان ميرسد و هر کيلوگرم شکر و قند بهترتيب 4300 تومان و 5400 تومان قيمت دارند. با اينکه دولت قيمت هر کيلوگرم گوشت قرمز منجمد را 42 هزار تومان مصوب کرده، اما همچنان در قصابيها گوشت گرم گاوي بين 85 هزار تا 90 هزار تومان و گوشت گوسفندي بين 130 هزار تا 140 هزار تومان عرضه ميشود. بهگفته قائممقام وزير صنعت تمامي اين کالاها به اندازه کافي ذخيره شدهاند و در ايام مبارک رمضان هيچ يک از اقلام دچار کمبود يا گراني نميشوند.
فروش اينترنتي؛ مقابله با رکود کرونايي
با اينکه دولت تلاش کرده تمامي مايحتاج مردم را بهطور تماموکمال تهيه کند، اما کرونا سال متفاوتي را براي صاحبان اصناف رقم زده است. ويروس کوويد-19 که بازار نوروز را کسبه ايراني گرفت، حالا بهجان بازار رمضان هم افتاده و رکود بازارها بهدرازا کشيده است. چنانکه اکنون نشانهاي از رونق سالهاي قبل بازار رمضان بهچشم نميخورد و رکود بازارها در اين ماه را بايد امري حتمي تلقي کرد. کسبه هم بهخوبي ميدانند که تلاشهايشان در اين ماه افاقه نميکند و همچون عيد نوروز بايد پيک فروش در اين ماه را حداقل در سالجاري فراموش کنند. بهويژه مواد مصرفي و خوراکي بهشکل باز و بدون بستهبندي ارائه ميشود شايد در اين ماه خريدار چنداني نداشته باشد. طي دو ماه اخير هم مشاهده کرديم که فروش گوشت مرغ بهشکل چشمگيري کاهش پيدا کرد و کار را بهجايي رساند که زنده بهگورکردن جوجههاي يکروزه به يکي از ترندهاي شبکههاي اجتماعي تبديل شود. بهنظر ميرسد در اين ميان اصنافي برنده شوند که از زيرساختهاي اينترنتي و سايتها و شبکههاي مجاز بيشترين و بهترين استفاده را کنند. آنها ميتوانند با رعايت اصول بهداشتي و اطمينانبخشي بهمشتريان فروش خود را مشابه سالهاي گذشته ادامه دهند؛ درغير اينصورت چارهاي جز تسليمشدن در برابر کرونا نخواهند داشت. کرونايي که رکود نوروزي خود را حالا بهرمضان کشانده است.
هزينه هر وعده افطار
جدايي از اصناف اکنون بسياري از خانوارها هم تحتتاثير کرونا بهاستقبال ماه مبارک رمضان رفتهاند. بالطبع با افزايش قيمتهايي که در حوزههاي مختلف مشاهده ميشود، شايد ديگر سفرههاي سحر و افطار نقشونگار سالهاي گذشته را نداشته باشد و کوچکتر از هر زمان ديگري شده باشد. طبيعتا کارگران و کارمنداني که بهتبع کرونا شغل خود را از دست دادهاند و يا بهطور موقت بدون حقوق و درآمد ماندهاند، چارهاي ندارند، جز اينکه اقلامي شايد غيرضروري نظير زولبيا، باميه، خرما و ... را از سفره خود حذف و بههمان و چاي و پنير بسنده کنند. بررسيهايي «آرمان ملي» نشان ميدهد اگر هر خانواده چهار نفره بخواهد وعده افطاري را بهشکل حداقلي حذف کند، براي هر سفره افطاري بهطور متوسط بايد حدود 123 هزار تومان هزينه کند که در جدول زير بهجزئيات آن پرداختهايم که اين مبلغ براي يک ماه بهحدود سه ميليون و 681 هزار تومان ميرسد.
