دورخیز عراق برای کاهش مراودات اقتصادی با ایران
آرمان ملي- محمدحسين لطفالهي: عراق به عنوان يکي از اصليترين شرکاي تجاري ايران، در مقاطع زماني مختلف نقش مهمي را در کاهش آسيب تحريمها و افزايش توان اقتصادي جمهوري اسلامي براي مقاومت در برابر فشارهاي اقتصادي آمريکا بازي کرده است. صادرات انرژي سهم مهمي در افزايش حجم مبادلات تجاري دو کشور دارد و ايران با صادرات گاز طبيعي و برق به عراق توانسته است ارزآوري مطلوبي در شرايط تحريم و فشار اقتصادي داشته باشد، با اين وجود ايالات متحده قصد دارد با فشار به عراق اين منبع درآمدي ايران را نيز قطع کند. روز دوشنبه يک کارشناس عراقي اعلام کرد که آمريکا به دولت عراق پيشنهاد داده است به جاي ايران از سه کشور عربي برق و گاز وارد کند. فاضل الدباس، کارشناس نفت عراقي در گفتوگو با شفقنيوز گفت که آمريکا به عراق پيشنهاد داده است که اين کشور را از بحران انرژي خارج کند و بغداد به جاي ايران از کشورهاي ديگر گاز وارد کند. وي تاکيد کرد: «مدت زمان معافيت عراق از تحريمهاي آمريکا براي واردات گاز و برق از ايران تا آخر ماه جاري به پايان خواهد رسيد، اين درحالي است که عراق تاکنون جايگزيني براي خريد انرژي و خروج از بحران پيدا نکرده است». اين کارشناس عراقي تاکيد کرد: «واشنگتن به دولت عراق اعلام کرد براي خريد انرژي بايد کشور ديگري را به جاي ايران پيدا کنيد و کشورهاي مصر، عربستان و امارات را به دولت عراق پيشنهاد داده است. تا اين لحظه نميدانيم که دولت عراق در اين رابطه چه تصميمي گرفته و قرار است چه تصميمي بگيرد، به خصوص اينکه با رسيدن فصل تابستان کشور عراق با بحران برق مواجه خواهد شد». اين خبر اما تازه يا غيرمنتظره نبود؛ چرا که از بهمن ماه 1398 آمريکا از بغداد خواسته بود به دنبال جايگزيني براي ايران، در خريد انرژي باشد.
تشديد فشار حداکثري
با خروج ايالات متحده از توافق هستهاي در ارديبهشت 97 رئيسجمهور آمريکا اعلام کرده بود که بهزودي تحريمهايي سنگين عليه ايران اعمال ميشود. دونالد ترامپ از ديگر کشورها خواسته بود تا تمهيدات لازم را براي به صفر رساندن تجارت با ايران بينديشند و با آمريکا در تحريمها همکاري کنند. همچنين به اين کشورها هشدار داده شده بود در صورت سرپيچي از تحريمهاي آمريکايي مشمول تحريم و جريمههايي سنگين خواهند شد. آبان 97 که دور جديد تحريمها به اجرا درآمد، کشورهايي که اقدام به واردات نفت و گاز از ايران ميکردند، از آمريکاييها خواستند معافيتهايي به آنان اختصاص داده شود تا بتوانند فروشندگان ديگري را جايگزين ايران کنند. در آن زمان وزارت خزانهداري ايالات متحده به هشت کشور مجوز داد تا که تا 6 ماه بتوانند نهايتاً روزي 300 هزار بشکه نفت از ايران وارد کنند و بعد از 6 ماه اعلام شد اين مجوزها ديگر تمديد نخواهد شد. با اين وجود عراق استثنا بود و اين کشور با توجه به نياز ويژهاش به واردات از ايران توانست آمريکا را راضي به تمديد مجوز و ادامه واردات از ايران کند. مجوز قبلي عراق اواخر بهمن ماه سال گذشته به پايان رسيد و اين کشور تقاضاي تمديد آن را مطرح کرد؛ اما آمريکا مجوز عراق را با طرح شروطي تمديد کرد. وال استريت ژورنال در فوريه 2020 درباره شروط آمريکا براي تمديد معافيت عراق از تحريمها عليه ايران مينويسد: «آمريکا قصد دارد معافيتهاي تحريمي عراق را تمديد کند؛ مشروط بر آنکه بغداد تعهد دهد به مرور زمان نياز خود را در بازار انرژي از کشورهاي ديگري تأمين کند». اين گزارش اشاره ميکند که پايان دادن به اين معافيت ميتواند عراق را در معرض تحريمها قرار دهد و توليد برق اين کشور را مختل کند؛ وضعيتي که بر مشکلات دولت جديد خواهد افزود.
نتيجه چه خواهد بود؟
ايران همواره به دنبال راههايي بوده که با دور زدن تحريمهاي آمريکا و کسب درآمدهاي ارزي، تابآوري اقتصادي خود را در برابر فشارهاي ايالات متحده افزايش دهد. يک منبع آگاه در اين باره به «آرمان ملي» ميگويد: «عراق با توجه به وابستگي شديدي که در حوزه انرژي به ايران دارد، دستکم سه سال طول ميکشد تا بتواند خواسته آمريکاييها را اجابت کند و در تأمين انرژي مورد نياز خود اعم از برق و گاز طبيعي از ايران مستقل شود. اگر اين اتفاق بيفتد، با توجه به اينکه حوزه انرژي سهم مهمي از مبادلات تجاري دو کشور را به خود اختصاص داده، ايران کار سختي را در جبران اين درآمد از دست رفته خواهد داشت». با اين وجود تحولات اخير در عراق و نخستوزيري الکاظمي سبب شده است اميدهايي به مقاومت بغداد در برابر اين درخواست آمريکا ايجاد شود و اين احتمال وجود داشته باشد که دولت عراق بتواند آمريکا را قانع کند تا اجراي اين شروط ناديده گرفته شود.
