پیشنهاداتی برای سازگاری کودکان با شرایط بحران
يک روانشناس حوزه کودک و نوجوان با اشاره به راهکارها و پيشنهاداتي بري سازگاري کودکان با شرايط بحراني ايجاد شده، بيان اينکه توانمندي کودکان در سايه خلاقيتها و واگذاري مسئوليتها تقويت ميشود، اظهار کرد: در سايه اين بحران ميتوان چندين مهارت مهم از جمله پذيرش، توانمندي حل مساله، مهارت انتخاب و تصميمگيري و مهارت شناخت احساسات و ابراز آنها را به کودکان آموزش داد. آزيتا محمدکريمي روانشناس کودک و نوجوان در گفتوگو با ايسنا با بيان اينکه هماکنون در يک بحران جهاني قرار داريم، اظهار کرد: اين شرايط تنها مختص کشور ما نيست و بسياري از کشورها را درگير و به دنبال خود يک تغيير اساسي در سبک زندگي افراد ايجاد کرده که به نظر ميرسد برنامهريزي مناسبي براي آن صورت نگرفته است. وي ذات انسان را دوستدار ثبات و پايداري دانست و گفت: در زمان مواجهه با بحران شوک بزرگي به انسان وارد شده که طي آن بسياري از تغييرات در سبک زندگي ناگزير ميشود، به عنوان نمونه خانه نشيني و سرکار نرفتن، عدم حضور کودکان در مدرسه، محدوديت و يا توقف رفتوآمدهاي خانوادگي، عدم ديدار دوستان و خانوادهها و بسياري ديگر از مسايل همگي در اين شرايط ناگزير بوده و براي ذهن ما دور از انتظار بوده و بخش اعظم آن را پيش از اين تجربه نکردهايم. وي پذيرش جسمي و رواني بحران ايجاد شده را اولين قدم براي سازگاري با شرايط جديد عنوان کرد و گفت: متاسفانه بخشي از جامعه اين واقعيت را نپذيرفته و انکار ميکند، انگار نميخواهد واقعيت قضيه يعني شيوع جهاني کروناويروس و احتمال ابتلا به آن را باورکند. به گفته وي، با پذيرش قضيه بايد بررسي کنيم که اين بحران چه چيزهايي را از ما گرفته و چگونه سبک زندگي ما را تغيير داده، پذيرش واقعيت اولين گام براي سازگاري با شرايط جديد بوده و در همين راستا والدين اولين افرادي هستند که بايد با پذيرش اين واقعيت شرايط سازگاري با آن را در خانه و خانواده فراهم کنند.
ترس در شرايط بحران طبيعي است
وي با بيان اينکه با پذيرش واقعيت احساساتي مانند خشم، غم و دلتنگي و ترس بروز ميکند، عنوان کرد: با بازشناسي مجدد موضوع بايد بپذيريم که اين احساسات طبيعي بوده و اتفاقا براي کمک به ما و شناخت و درک شرايط جديد بروز يافتهاند. ما ميترسيم چون حق داريم، چون شرايط عادي نيست، البته اين ترس مراقبتکننده بوده و فرد را به رعايت اصول بهداشتي ترغيب ميکند. درحاليکه بايد قدردان اين ترس مراقبت کننده باشيم، بايد بدانيم که زندگي ادامه دارد و خود را با شرايط جديد سازگار کنيم. وي با اشاره به انتشار گسترده اخبار، تجربهها و توصيههاي پزشکي در رابطه با کروناويروس، اظهار کرد: آسيبهاي رواني، افسردگي و استرس و اضطراب بالا از ديگر آسيبهاي ناشي از عدم پذيرش و عدم سازگاري با شرايط است، احساساتي که از سوي والدين تجربه شده و گاها به کودکان نيز منتقل ميشود.
اين روانشناس با تاکيد بر اينکه بروز احساساتي همچون ترس و اضطراب تا جايي طبيعي است که مانع زندگي فرد نشود، گفت: ترس و استرس بايد مراقبت کننده باشد نه نابود کننده و مخرب، به عبارتي بايد مراقب طيف سالم و غيرسالم احساسات خود باشيم. محمدکريمي با بيان اينکه براي سازگاري با شرايط بايد نيازهايي که در اين دوره برآورده نميشود را شناسايي و براي آنها جايگزين پيدا کنيم، اظهار کرد: برخي نيازهاي سادهاي مانند رفتن بچهها به مدرسه و دانشگاه، تامين معاش و سرکار رفتن و يا ديدار با خانواده و دوستان در اين روزها برآورده نميشود؛ شناسايي اين نيازها و پيدا کردن راهکارهاي جايگزين به ما کمک ميکند تا ضمن واقع بيني با شرايط سازگار شويم. اين مشاور توصيه کرد: بايد در نظر داشته باشيم که بسياري از اين مسايل دست ما نبوده و همگاني است، به همين دليل نبايد بابت آن مضطرب شده و خود را سرزنش کنيم. بايد بدانيم که اين حل مساله و بازنگريها به خانوادهها کمک ميکند تا اين دوران بحراني را با آرامش بيشتري طي کنند. بنابراين بايد تمام راه حلهاي موجود را بررسي کنيم و در مقابل اين تغييرات مقاومت نکنيم. اين متخصص روانشناسي کودک و نوجوان با بيان اينکه شرايط براي کودکان نيز تغيير کرده، اظهار کرد: کودکان تا همين چند هفته پيش به مدرسه ميرفتند و دوستان و معلمهاي خود را مي ديدند ولي بحران کرونا مانع ديدارها و سرگرميهاي روزانه آنان شده، البته سازگاري با شرايط براي کودکان آسانتر از بزرگسالان است، چراکه با متغيرهاي کمتري سر و کار داشته و ذهنشان کمتر قضاوت ميکند، با اين حال والدين بايد در اين پروسه به کودکان کمک کنند، چراکه آنان نيز در معرض اخبار ضد و نقيضي قرار گرفته و علاوه بر ناتواني در تحليل شرايط، استرس و اضطراب والدين نيز به آنان منتقل شده و فرصت کمتري براي سازگاري با شرايط پيدا ميکنند. وي با توصيه اينکه شرايط با زبان قابلفهم و کودکانه براي بچهها توضيح داده شود، عنوان کرد: برخي والدين تصور ميکنند که کودکان با شنيدن اخبار و گفتوگوهاي والدين خود به خود در جريان امور قرار گرفته و خود را با شرايط جديد سازگار ميکنند، اين درحالي است که ما از ذهن کودکانه آنان خبر نداريم. اين روانشناس برگزاري جلسات خانوادگي با حضور همه اعضاي خانواده و کودکان را براي کمک به فهم و سازگاري با شرايط جديد بسيار کمککننده دانست و ادامه داد: شرايط را بايد ساده و منطقي و نه اغراقآميز و ترسناک، براي کودکان تشريح کنيم. براي آنها توضيح دهيم که بايد براي مدتي در خانه بمانيم و در اين مدت نميتوانيم دوستان و اقوام را ببينيم، البته بگوييم اين شرايط موقتي بوده و به زودي زندگي به روال عادي برميگردد. به کودکان حق بدهيم که ناراحت، دلتنگ و يا عصباني شده و اجازه دهيم از احساسات خود صحبت کرده و خود را تخليه کنند. سپس احوالات آنان را پذيرفته و از آنان حمايت کنيم.
احساسات کودک را حمايت کنيم
وي با بيان اينکه در جلسات خانوادگي کودکان سهم خود را در اين بحران پيدا ميکنند، ادامه داد: اگر کودکان را کنار گذاشته با اين تصور که خود شرايط را درک ميکنند، آن وسطها ميمانند و سهم و مسئوليت خود را در اين شرايط پيدا نميکنند. محمدکريمي با اشاره به کودکاني که بستري در بيمارستان و يا مرگ بر اثر کرونا در خانودههايشان رخ داده است، اظهار کرد: اين موضوع حتما بايد با فهم کودکانه براي آنان توضيح داده شود. بايد به آنها بگوييم که اين بيماري براي برخي از گروهها و افراد قابلتحمل نيست، ولي قرار نيست که اتفاقات بد براي همه رخ دهد. ما بايد تلاش کنيم با رعايت اصول بهداشتي و در خانه ماندن از خودمان بيشتر مراقبت کنيم. هرچند که کروناويروس تا به امروز براي کودکان خطرناک نبوده ولي به هر حال کودکان نيز از اينکه والدين يا اطرافيان خود را از دست بدهند، ميترسند. وي با بيان اينکه بچهها حق دارند بترسند، گفت: ترس بچهها به معناي اين نيست که ما پدر و مادر بدي بوديم و نتوانستيم جاي امني براي آنها ايجاد کنيم، بلکه احساس ترس، دلتنگي و غم در اين شرايط طبيعي بوده و تجربه اين احساسات در کودکان نشان دهنده آن است که در حال بزرگ شدن بوده و مراحل رشد طبيعي خود را طي ميکنند. اين مشاور با بيان اينکه در تشريح شرايط نبايد مسايل و احساسات را با بزرگنمايي و به صورت اغراقآميز مطرح کنيم، گفت: عدممديريت شرايط و بحرانيتر جلوه دادن اين بحران بسيار آسيبزننده بوده و هيچ کمکي به ما نميکند. والدين بايد بتوانند استرس و اضطراب خود را مديريت و کنترل کنند و با رفتارهاي وسواس گونه بچه ها را در تنگنا قرار ندهند.
والدين استرس خود را مديريت کنند
وي خاطرنشان کرد: والديني که در مديريت شرايط دچار مشکل شدهاند بايد از متخصصان و روانشناسان کمک بگيرند. خوشبختانه اين روزها بسياري از مراکز مشاوره خدمات خود را به صورت غيرحضوري ارايه ميکنند و ميتوان به راحتي با اين مراکز ارتباط برقرار کرد. محمدکريمي با بيان اينکه اپيدمي کرونا نشان داده که امنترين جاي ممکن خانه است، عنوان کرد: در اين شرايط هرچقدر بيرون نا امن و غير قابل کنترل باشد، در مقابل خانه يک پناهگاه امن است که بايد با تعامل وارتباطات سالم آن را تقويت کنيم. بدانيم که خانواده مهمترين بخش زندگي ماست و اگر تا قبل از اين بحران برروي آن سرمايهگذاري نکردهايم، الان وقت آن است، چراکه نميدانيم بحران بعدي چه زماني و با چه شرايطي بروز ميکند. اين متخصص روانشناسي کودک و نوجوان با بيان اينکه در جلسات گفتوگوي خانوادگي بايد براي چالشهاي ايجاد شده در پي وقوع اين بحران چارهانديشي کنيم، اظهار کرد: به عنوان نمونه براي رفع دلتنگي کودکان و جبران نديدن دوستان و اقوام ميتوان در شبکههاي مجازي گروههاي خانوادگي تشکيل داد و با برقراي ارتباط تصويري، دلتنگيها را مرتفع کرد. وي با بيان اينکه ميتوان ليستي از راهکارهاي جايگزين تهيه کرد، ادامه داد: کشيدن نقاشي و يا نوشتن نامه براي معلم و دوستان و ارسال از طريق فضاي مجازي، انجام کارهاي مشابه مدرسه در خانه و در کنار والدين، استفاده از سرگرميها و بازيهاي مشارکتي موجود در شبکههاي مجازي و کمک به بروز خلاقيت و توانمندي کودکان برخي از اين راهکارهاي پيشنهاديست که به حال خوب کودکان و خانواده کمک ميکند. وي با اشاره به نزديک شدن ايام نوروز و با بيان اينکه امسال مطمئنا نوروز متفاوتي خواهيم داشت، گفت: با توجه به شرايط موجود بايد رفت و آمدها و ديد و بازديدهاي مرسوم نوروزي را متوقف کنيم که اگرچه غم زيادي به همراه دارد ولي ميتوان از اين فرصت نيز براي توانمندسازي کودکان استفاده کرده و با شرکت دادن آنان در پروسه آمادهسازي سفره هفت سين، اجازه دهيم تاثيرگذار بوده و به انتخابهاي آنان نيز احترام بگذاريم. محمدکريمي با بيان اينکه عدمکنترل شرايط احساس نا امني ايجاد ميکند، گفت: با بهکارگيري راهکارهاي جايگزين، ميتوان محيط خانه را قابل کنترل و انعطافپذير کرده و با برگزاري جلسات خانوادگي و گفتوگو احساس تعادل، آرامش و امنيت را درون خانه براي کودکان و ساير اعضاي خانواده فراهم کنيم. در سايه امنيت ميتوان اين روزها را راحتتر سپري کرد.
دخالت دادن کودکان در گفتوگوها
وي دخالت دادن کودکان در گفتوگوها و همچنين واگذاري مسئوليت به آنان را منجر به بازيابي توانمنديهاي آنان دانست و گفت: اين جلسات و گفتوگوها همچنين در لايههاي زيرين به تقويت ارتباط والدين با کودکان کمک ميکند، مسالهاي که شايد در شرايط عادي به دليل وجود مشغلههاي کاري والدين ناديده گرفته ميشد ولي امروز فرصت بازيابي آنها فراهم شده، الان فرصت خوبي است که در سايه هر چند ناخوشايند اين بحران، ارتباطات خانوادگي را تقويت کنيم. وي با بيان اينکه ممکن است کودکان در بزرگسالي با بحرانهاي جديتري روبهرو شوند، گفت: ميتوان تهديد را به فرصت تبديل کرد و همزمان با آموزش اين مهارتها آنان را از امروز براي زندگي آينده و مواجهه با خطرات آماده کرد. اين متخصص روانشناسي کودک و نوجوان در خاتمه تقويت گفتوگوهاي خانوادگي را يکي از بهترين و موثرترين راهکارها در زمان بحران عنوان کرد و گفت: اين آيين اثربخش را به همين بهانه رواج دهيم و مطمئن باشيم که آثار لذت بخش آن را در آينده نزديک مشاهده خواهيم کرد.
