دیپلماسی علیه تحریم

آرمان ملي- محمدحسين لطف‌الهي: ايران اين روزها با ويروسي دست و پنجه نرم مي‌کند که 156 کشور ديگر را درگير کرده است؛ ويروسي که اقتصاد ايران را به انزوا کشانده، فعاليت‌هاي توليدي در داخل کشور را بسيار کاهش داده و دولت را وادار به تأمين منابع مالي جديد براي مقابله با کرونا کرده است. با اين وجود تفاوت عمده ايران با ساير کشورهاي درگير با کرونا در ناتواني براي دستيابي به منابع مالي است؛ چراکه تحريم‌هاي آمريکا سبب شده تا قسمتي از پول‌هاي ايران بلوکه شده و بخشي ديگر که هنوز بلوکه نشده، عملا امکان نقل و انتقالشان از طريق بانک‌ها وجود نداشته باشد. اين در حالي است که براي اتخاذ بسياري از تصميمات حياتي و اثرگذار در کنترل شيوع بيماري کرونا نظير قرنطينه اجباري يا تعطيلي مراکز اقتصادي و اداري که از سوي بسياري از کشورهاي جهان نظير چين، ايتاليا، انگلستان و... وجود دارد، منابع مالي بسياري مورد نياز است و با توجه به تحريم‌ها چنين امکاني براي ايران وجود نداشته است. رضا نصري، تحليلگر مسائل بين‌الملل در توضيح شرايط ايران براي مقابله با کرونا معتقد است مشکل ايران در بحران کنوني فقط «کمبود دارو و تجهيزات پزشکي» نيست. او مي‌گويد: «مشکل اصلي ايران اين است که اتخاذ تدابير ضربتي و موثر -مانند قرنطينه شهرها، منع عبور و مرور و تعليق فعاليت‌هاي اقتصادي- مستلزم پول زياد و دسترسي ايران به منابع کلان مالي است و امروز بعد از تحمل دو سال تحريم و فشار حداکثري، اين پول و منابع همچنان از ايران دريغ مي‌شود. در مقام مقايسه، دولت ايتاليا تاکنون بودجه‌اي معادل 28 ميليارد دلار و دولت بريتانيا بودجه‌اي معادل 39 ميليارد دلار براي کنترل شيوع کرونا، احياي کسب‌وکار آسيب‌ديده و ممانعت از سقوط اقتصاد در نظر گرفته‌اند. دولت ايران در شرايط تحريم و چه کسري از اين پول را مي‌تواند هزينه کند؟» بهزاد صابري مشاور وزير امورخارجه ايران نيز در توئيتي اين مسأله را تأييد مي‌کند. به نوشته او «کشورهاي درگير با کوويد19، هر يک در حال اختصاص ميلياردها دلار براي مقابله با شيوع اين ويروس و اثرات اقتصادي و اجتماعي آن بر مردم هستند. تحريم‌هاي غيرقانوني و يک‌جانبه آمريکا و انفعال شرم‌آور ديگران در تبعيت از اين تحريم‌ها، باعث محروم شدن ايران از منابع مالي مورد نيازش شده است». ديگر مشاور محمدجواد ظريف نيز تلاش کرده است، اين مسأله را به عرصه عمومي کشانده و لغو تحريم را ضرورتي حقوق بشري خوانده است. مهدي سنايي، سفير پيشين ايران در روسيه در توئيتي با اشاره به ضرورت لغو تحريم‌هاي يک‌جانبه آمريکا عليه ايران با توجه به شيوع ويروس کرونا در نقاط مختلف دنيا از جمله ايران، نوشت: «در شرايطي که تهديد ‎کرونا در جهان فراگير شده است، رفع تحريم‌هاي يک‌جانبه و نامشروع عليه ايران ضرورتي حقوق بشري است. ساير کشورها نيز در اين شرايط در عدم رعايت اين تحريم‌هاي خودسرانه، مسئوليتي تاريخي در قبال ملت ايران و ملل جهان دارند».

جلب توجه جامعه جهاني

نمايندگان مجلس شوراي اسلامي نيز از اهميت و تأثير تحريم بر شيوع کرونا در ايران و تشديد تبعات اين بيماري غافل نبوده‌اند و تلاش کرده‌اند اقداماتي در راستاي جلب توجه جامعه جهاني به اين موضوع ايفا کنند. در روزهاي گذشته ابتدا علي لاريجاني، رئيس مجلس شوراي اسلامي در نامه‌اي خطاب به رئيس اتحاديه بين‌المجالس اين مسأله را توضيح داد و او خواست که در برابر تحريم‌هاي يکجانبه ايالات متحده که مردم عادي را در ايران هدف قرار داده است، موضع‌گيري کند. در ادامه نيز دو تن از نمايندگان زن مجلس طي توئيتي خواستار لغو همه تحريم‌ها شدند. روز يکشنبه دو نماينده مجلس شوراي اسلامي اعلام کردند، تحريم‌هاي مالي دسترسي مردم ايران به هر دارويي را غيرممکن کرده است. طيبه سياوشي و فاطمه سعيدي در توئيت مشترکي به زبان انگليسي نوشتند: «مردم ايران تحت شديدترين تحريم‌ها قرار دارند. با وجود همکاري جهاني براي مهار کوويد 19، ايرانيان با تحريم‌هاي مالي روبه‌رو هستند که دسترسي آن‌ها به هر دارويي را غيرممکن کرده است. زمان آن فرا رسيده است که جامعه‌ بين‌الملل عليه تحريم‌هاي غير انساني دولت ايالات متحده سخن بگويد».

تحريم‌ها لغو شدني است؟

به‌رغم همه تلاش‌هاي صورت گرفته در داخل کشور اما با توجه به سياست‌هاي يکجانبه‌گرايانه دولت ترامپ و عدم توجه اين کشور به نهادهاي بين‌المللي بعيد به نظر مي‌رسد که تغييري در ساختار تحريم‌هاي ضد ايراني ايجاد شود. يک ديپلمات اسبق ايران در مقر سازمان ملل متحد در نيويورک در اين باره معتقد است که فعلا نشانه‌اي که حاکي از آمادگي ترامپ براي عقب‌نشيني در اين حوزه باشد، مشهود نيست. کوروش احمدي مي‌افزايد: «انتخابات آمريکا نيز کار را مشکل‌تر کرده است. فقط با توجه به پيشنهاداتي که پيشتر با اهداف عوامفريبانه براي کمک به ايران براي مبارزه با کرونا داده‌اند، ممکن است حاضر به کارهاي بيشتري در اين حوزه باشند؛ آن هم بيشتر بر مبناي استفاده مصرف کننده نهايي. فعلا مي‌توان احتمال داد که فشار کشورها و سازمان‌ها در اين زمينه موثر افتد». به گفته او، احتمال تشديد يکجانبه‌گرايي در صورت ادامه‌دار شدن، پاندمي و همه‌گيري کرونا وجود دارد؛ زيرا همانطور که پاندمي آنفلوآنزاي اسپانيايي اولين موج جهاني شدن را عقيم گذاشت، اين احتمال وجود دارد که کرونا در صورت ماندگاري و تهاجمي‌تر شدن، ضربه‌اي کاري به موج سوم جهاني شدن، يعني موج کنوني بزند. با اين حال او تأکيد دارد که اقدام وزير امور خارجه ايران مبني بر نگارش نامه خطاب به دبيرکل سازمان ملل متحد اقدامي لازم و اساسي براي تبيين وضعيت ايران بود.

نعل وارونه آمريکا

در اين شرايط که روزانه بر شدت جنگ اقتصادي عليه ملت ايران افزوده مي‌شود، آمريکايي‌ها مدعي هستند که در پي جنگ نيستند. در اين راستا، يک مقام آمريکايي در گفت‌وگو با شبکه الحدث گفت: ايران تهديد بزرگي براي امنيت ملي آمريکا باقي خواهد ماند. شبکه الحدث با اشاره به انتشار نيروهاي آمريکايي در منطقه به نقل از اين مقام آمريکايي نوشت: ما معتقديم که قدرت آمريکا چه نظامي و چه اقتصادي بهترين بازدارنده در مقابل ايران است. اين مسئول دولت آمريکا که خواستار عدم فاش شدن نامش شده است تاکيد کرد: ما به دنبال به کار‌گيري قدرت نظامي نيستيم و اين مساله است که رئيس جمهور آمريکا چندين بار بر آن تاکيد کرد. اما اين حضور نظامي در مقابل ايران تنها يک نمايش نيست بلکه جزئي از برنامه ترامپ براي فشار آوردن بر ايران است تا ايران رفتارش را تغيير دهد. با وجود اين گفته‌ها بايد توجه داشت، تحريم و عواقب آن از جنگ پرخطرتر است. به همين دليل است که محمدجواد ظريف از ديگر کشورها مي‌خواهد از تبعيت از تحريم‌ها دست بکشند. محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه کشورمان در توئيتي مي‌نويسد: «رئيس‌جمهور روحاني در نامه‌اي به همتايان خود آنها را از ايجاد مانع شديد تحريم‌هاي آمريکا بر تلاش‌هاي ايران در مبارزه با ويروس کرونا آگاه کرد و از آنها خواست رعايت اين تحريم‌ها را کنار بگذارند. ايشان تاکيد کرد: غيراخلاقي است که اجازه دهيد يک قلدر، بي‌گناهان را بکشد. ويروس سياست و جغرافيا نمي‌شناسد، ما هم نبايد بشناسيم».