چرا در ایران برخی مقابل ویروس کرونا برابرترند؟

آرمان ملي: «دموکرات» خواندن کرونا از تصور «برابري» احتمال سرايت اين ويروس به هر قشر و طبقه‌اي از مردم حکايت دارد. از ديد بسياري، اين برابري ممکن است در احتمال ابتلا ساري و جاري باشد اما جامعه در مراحل مختلف روند کنترل بيماري چون پيشگيري، تشخيص و درمان با «نابرابري‌»هايي مواجه است. ويروس کرونا، اين روزها چهره شهرهاي ايران را دگرگون کرده است. الزامات پيشگيري از شيوع گسترده اين مهمان ناخوانده ميان مردم، آن هم در آستانه سال نو، رفت و آمدهاي درون و برون‌شهري را به حداقل رسانده و رونق کسب و کارهاي شب عيد را بيش از هر زماني از سکه انداخته است. توصيه‌هاي مکرر وزارت بهداشت به خانه‌نشيني به‌عنوان بهترين راه پيشگيري، در کنار تعطيلي مدارس و دانشگاه‌ها و اتخاذ تدابيري چون کاهش ساعت کاري ادارات، دورکاري و ... فضاي متفاوتي را در بسياري از شهرهاي کشور ايجاد کرده است.

در شرايطي که تعداد مبتلايان به ويروس کرونا در کشور رو به افزايش است و وزارت بهداشت از ابتلاي حدود 2300 نفر تا ديروز خبر داد، تعدادي از مسئولان کشورمان هم به اين ويروس آلوده شده‌اند. اکنون «محمود صادقي»، «مجتبي ذوالنوري» نمايندگان مجلس، «مرتضي رحمان‌زاده» شهردار منطقه 13 تهران، «معصومه ابتکار» معاون رئيس‌جمهوري، «محمدرضا قدير» رئيس دانشگاه علوم پزشکي قم و تعدادي ديگر از چهره‌هاي سياسي با اين بيماري دست و پنجه نرم مي‌کنند. کرونا از ميان مسئولان هم قرباني گرفته است. «سيّدمحمد ميرمحمدي» عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام 4 روز قبل به دليل ابتلا به بيماري «کوويد 19 » درگذشت.

ويروس دموکرات

ويروس کرونا به تعبير «ايرج حريرچي» قائم مقام وزير بهداشت که خود هم به آن مبتلا شده، ويروس «دموکراتي» است که فقير و غني و مسئول و غيرمسئول نمي‌شناسد و در صورت تماس همه را مبتلا مي‌کند. براي تبيين معناي اين تعبير و تشبيه معاون وزير، بايد مفهوم «دموکراسي» را بازخواني کرد. دموکراسي شکلي از سازمان سياسي جامعه است که در آن قدرت فرمانروايي دولت، به طور قانوني نه تنها به طبقه يا طبقات خاص، بلکه به «همه اعضاي جامعه» به طور کل واگذار شده است. اظهارات حريرچي مبني بر دموکرات بودن ويروس کرونا، ناظر برتشابه ويژگي «عدم تبعيض اين ويروس در سرايت به شهروندان» با ويژگي بارز نظام‌هاي سياسي دموکرات، يعني «برابري شهروندان در پيشگاه قانون و برخورداري يکسان از حق راي» است. از اين منظر، تعبير معاون وزير بهداشت در مورد کرونا، اگرچه غير دقيق، ولي درست است. همه شهروندان در معرض ابتلا به اين ويروس هستند. ولي دموکراسي افزون بر فلسفه سياسي، نوعي فلسفه اجتماعي هم محسوب مي‌شود که افزون بر بُعد سياسي، بر اصل برابري مردم در ديگر حوزه‌هاي حيات جمعي هم تاکيد مي‌کند. کمال مطلوب «برابري»، آشکارا بر فلسفه اجتماعي مربوط به حکومت دموکراتيک تاکيد دارد. بر اين مبنا، معناي واقعي «برابري» که از نظرتاريخي همواره با دموکراسي همراه بوده است، برابري مردم در پيشگاه قانون و برابري در بهره‌مندي از فرصت‌ها است. بنابراين، اصل برابري در تماميت خود علاوه بر بُعد سياسي بايد به عرصه‌هاي ديگر حيات اجتماعي و اقتصادي مردم گسترش يابد. حکومت مردم‌سالار، در اين ارتباط در قبال مردم مسئوليت دارد. از ديد نظريه‌پردازان فلسفه اجتماعي دموکراسي، تا زماني که هر سه وجهِ برابري اجتماعي، سياسي و اقتصادي در جامعه‌اي وجود نداشته باشد، دموکراسي به طور کامل محقق نخواهد شد. از نظر اجتماعي، دموکراسي به اين معنا است که ميان مردم هيچ تبعيضي براساس طبقه، ثروت، مقام، کيش و آيين و.... وجود نداشته باشد. بنابراين نظر، همه مردم از حيث اجتماعي برابر هستند و بايد با آنها برابر رفتار شود. با درنظر گرفتن اين مفهوم وسيع، اظهارات حريرچي در مورد دموکرات بودن ويروس کرونا شايد تنها از منظر فلسفه سياسي درست باشد، چرا که کرونا در مبتلا کردن مردم، طبقه و مقام و ثروت نمي‌شناسد. ولي از منظر اجتماعي، داستان به گونه‌اي ديگر است و تعبير حريرچي ناهمخوان با واقعيت موجود. شيوع کرونا در هفته گذشته، نمونه‌هاي بارزي از مصاديق نابرابري تبعيض‌گونه ميان مردم دست‌کم در برخورداري از خدمات بهداشتي را به تصوير کشيد. نابرابري‌ ميان مردم عادي و مسئولان، در همه مراحل کنترل بيماري از پيشگيري گرفته، تا تشخيص و درمان، از نگاه تيزبين جامعه پنهان نماند.

عيان نابرابري‌ها

زماني که مردم در بسياري از شهرها از يافتن يک ژل ضدعفوني‌کننده و ماسک معمولي نااميد مي‌شدند، پرستاران از کمبود ماسک و تجهيزا حفاظتي گلايه مي‌کردند و نگراني در مورد کمبود امکانات و خدمات بهداشتي در پادگان‌ها و زندان‌ها افزايش يافته بود، نمايندگان مجلس کيف پيشگيري از کرونا دريافت کردند. زماني که مسئولان بيمارستان‌هاي رشت به‌عنوان يکي از کانون‌هاي شيوع، از کمبود کيت تشخيص بيماري خبر مي‌دادند، بسياري از مسئولان، براي اطمينان از سلامت خود، آزمايش کرونا ‌دادند. زماني که کارمندان ادارات و سازمان‌هاي دولتي به منظور ممانعت از وقفه در امور عادي کشور، سر کار مي‌رفتند، پزشکان و پرستاران در صف مقدم مبارزه با کرونا قرار داشتند و سربازان سنگر پادگان‌ها را حفظ مي‌کردند، مجلس و برخي ديگر از نهادهاي حاکميتي به تعطيلي جلسات خود تا اطلاع ثانوي راي دادند تا بيش از پيش «نابرابري» را در جامعه نمايان کنند. به اين ترتيب ويروس کرونا اگرچه در مراحل ابتدايي شيوع، برابري‌ها در جامعه را برجسته کرد، ولي در مراحل بعدي، بيش از پيش نابرابري‌ها ميان مردم را عيان ساخت و نشان داد دست‌کم در برخورد با اين ويروس، کمتر مي‌توان آثاري از برابري ميان فقير و غني، مسئول و غير مسئول يافت.