چشم دستفروشان به پياده روهای خالی
بازار شويندهها و مواد بهداشتي همه ساله در آغاز اسفندماه، روزهاي پررونقي را تجربه ميکند. سنت خانهتکاني ايرانيان در آستانه نوروز، روزهاي پاياني سال را به کام توليدکنندگان و توزيعکنندگان مواد شوينده و بهداشتي تمام ميکند. بازاري که با توجه به فرهنگ رعايت بهداشت در عموم جامعه ايراني هيچگاه از رونق نميافتد. با اين حال اين بازار امسال روزهاي متفاوتي را پشت سر ميگذارد. در حالي که تمامي بازارها از مشتري خالي شده است، بازار شويندهها با رشد چندبرابري تقاضا مواجه شدهاند. شايد به عبارت ديگر بتوان گفت کرونا اگر براي هيچکس آمد نداشته اما صنعت شوينده و مواد بهداشتي ايران را احيا کرده است! تقاضا در اين بخش آنقدر بالا گرفته است که هفته گذشته سخنگوي ستاد تنظيم بازار به نقل از دبير انجمن صنايع شوينده اعلام کرد واحدهاي توليدي محصولات شوينده اقدام به توليد به صورت سه شيفت کرده تا بتواند کالاهاي پرمصرف از جمله مايع دستشويي و ژل ضدعفونيکننده را با نرخ مصوب به صورت گسترده توزيع کند. در اين ميان اما به دليل افزايش تقاضا ممکن است بازار سياه نيز در اين بخش شکل بگيرد. اما محمدرضا کلامي در اين باره تاکيد کرد: مقرر شده تا عرضه گسترده مايع دستشويي و ژل ضدعفوني کننده دست با قيمت مصوب در ميادين ميوه و ترهبار، ايستگاههاي مترو و کانتينرهاي سيار در ميادين اصلي و ساير نقاط شهر انجام شود. او تصريح کرد: علاوه بر شبکههاي رسمي فعلي، عرضه مستقيم در کانکسهايي که در فضاهاي مختلف شهر از جمله ميادين ميوه و ترهبار استقرار خواهند يافت، مواد شوينده و ژل ضدعفونيکننده دست به صورت بدون واسطه، مستقيم و با قيمت مصوب توسط واحدهاي توليدي عرضه ميشود. از همين رو به نظر ميرسد در ايام پاياني سال کرونا رونق تازهاي به بازار شويندهها و مواد بهداشتي بخشيده باشد! اما اين تمام ماجرا نيست. در روزهاي رونق اين صنعت، بيشتر بازارها و مشاغل از رونق افتاده و بدون مشتري ماندهاند. اين زيان عموما گريبان مشاغل خدماتي که افراد ارتباط بيشتر و مستقيمي با يکديگر دارند را گرفته است.
بازار دستفروشي کساد شد
دستفروشي يکي از مهمترين مشاغل خدماتي محسوب ميشود که نياز بسياري از خانوارها را بهعنوان شغل دوم يا اصلي برآورده ميکند. با اين حال برخي اين شغل را کاذب و برخي ديگر آن را جزو مشاغلي ميدانند که بايد وجود آن در جامعه را به رسميت شناخت. اگر مسافر خطوط مترو باشيد حتما در طول سال با دستفروشاني که کالاهاي متنوعي ارائه ميکنند برخورد کردهايد. چندساليست که حضور اين فروشندگان در مترو تثبيت شده است و در آستانه نوروز نيز نياز بسياري از افراد را رفع ميکنند. با اين حال امسال کرونا يقه دستفروشان را گرفته و بازار آنها را کساد کرده است. شيوع کرونا به طور طبيعي مترو را از جمعيت خالي کرده و همانهايي هم که مجبور به طي طريق با مترو هستند هم چندان تمايلي به خريد از دستفروشان از بيم سرايت بيماري، ندارند. يکي از دستفروشان مترو به «آرمانملي» ميگويد: ما تمام سال را در انتظار اين روزها سپري کرده بوديم؛ اما حالا کرونا همه ما را شوکه کرده و مشتريان خود را در آستانه عيد از دست دادهايم». به نظر ميرسد اين روند مختص فروشندگان مترو نباشد و به دستفروشان خياباني هم سرايت کرده باشد. اغلب نقاط شهرها که معمولا بهعنوان بازار دستفروشان شناخته ميشده يا از سوي نهادهاي رسمي تعطيل شدهاند يا آنکه نبود مشتري آنها را به تعطيلي کشانده است. بازار دستفروشان در تهران، مازندران، بندرعباس، شهرهاي شمالي و مناطق ديگر، در انتظار مشتري از رونق افتاده و اميدي براي شبهاي عيد ندارند. بازارهايي که معمولا با نشان ماهي قرمز و انواع و اقسام ماهيهاي تزئيني بوي عيد را به اسفند ميبخشيدند حالا سرماي عجيبي را تجربه ميکنند.
چراغ کمنور سالنهاي زيبايي
به دليل سنت خريد و خانهتکاني ايرانيان در آستانه نوروز اغلب مشاغل تمام سال را به انتظار مينشينند تا در روزهاي اسفندماه بخشي از زيان سالانه خود را جبران کنند. درآمد شب عيد براي بسياري از اين مشاغل، عموما سرشار است و ميتواند ضامن يک آغاز خوب در سال جديد باشد. بر اساس يک فرهنگ نانوشته، تمايل افراد بهويژه بانوان براي يک آغاز متفاوت و زيبا در سال جديد همواره پاي آنان را در اسفندماه به سالنهاي زيبايي باز ميکند. در اين ايام حتي سادهترين سالنها با کمترين کادر نيز روزهاي شلوغي را سپري ميکنند؛ تا حدي که براي استفاده از خدمات برخي از اين سالنها بايد از يک ماه قبل وقت رزرو کرد. با اين حال امسال اوضاع تفاوت زيادي با سالهاي گذشته دارد. اکنون تلفن سالنهاست که زنگ ميخورد و خبر از کنسلي مشتريان ميدهد. اغلب سالنها نيز به دليل رعايت نکات بهداشتي، راسا اقدام به لغو نوبتها ميکنند. اگر چه اين روند بسيار طبيعي و ساده به نظر ميرسد اما بايد توجه داشت که هر کنسلي يک ضربه به درآمد سالن و کادر مشغول در آن تلقي ميشود. مدير يک سالن زيبايي در غرب تهران به «آرمانملي» ميگويد: يک سالن ساده و باسابقه معمولا ميتواند در ماههاي عادي دستکم تا چهار ميليون تومان از طريق خدمات معمولي درآمد کسب کند. زينب اسفندياري ميافزايد: در همين حال در برخي ايام که پيک تقاضا محسوب ميشود ممکن است درآمد روزانه يک سالن ساده حتي 5/3 ميليون تومان نيز افزايش يابد. او با تاکيد بر اين که در ماههاي محرم و صفر و ايام فاطميه و شهادت، با وجود پرداخت اجاره سالن، درآمدي نصيب سالنداران نميشود بيان ميکند: چشم اميد سالنهاي زيبايي به شبهاي عيد است. اسفندياري پيک کار سالنها را دو هفته آخر اسفند ميداند، اما تصريح ميکند که امسال اين بخش با رکود ملموسي دست و پنجه نرم ميکند؛ به گونهاي که درآمد روزانه سالنها در کمترين ميزان، تا 200 هزار تومان کاهش يافته و برخي روزها نيز بدون مشتري سپري ميشود. اسفندياري اضافه ميکند جدا از درآمد و سود سالن بايد توجه بيشتري به برخي کارکنان شود که معمولا براي انجام خدمات موردي در سالنها مشغول کار هستند و با کاهش تقاضا در آستانه سال نو بيکار شدهاند! مونا احمدي يک سالندار ديگر نيز با تاييد زيان اسفند امسال، به «آرمانملي» ميگويد: ضرر روزانه اين سالن با توجه به دستمزد کارکنان و اجاره سالن به يک ميليون تومان نيز ميرسد.
کارگران مشغول کار نيستند!
بيکاري شبهاي عيد مختص دستفروشان و سالنهاي زيبايي و مواردي از اين دست نيست. ترس مردم از شيوع کرونا و لزوم رعايت موارد بهداشتي و قرنطينههاي خودخواسته بيکاري مشاغل خدماتي و نظافت منزل را هم در پي داشته است. يکي از کارگران بخش خدمات نظافت منزل به «آرمانملي» ميگويد: تمام قرارهاي قبلي کنسل شده است و حالا در آستانه عيد هيچ درآمدي ندارم! او که نميخواست نامي از او برده شود ميافزايد: برخي از آشنايان مبالغي را به حسابم واريز کردهاند و تنها برخي از مشتريان قديمي قرار خود را مجددا تمديد کردهاند که آن هم جوابگوي هزينههاي عيد نخواهد بود. روند بيکاري هم مانند ويروس کرونا از اين شغل به آن صنف و از آن صنف به بخش ديگر سرايت ميکند. در روزهاي اخير قهوهخانههاي سراسر کشور براي جلوگيري از شيوع بيشتر بيماري کرونا تعطيل شدهاند. همچنين غذاخوريها با کاهش چشمگير مشتري مواجه شده و برخي از آنها مجبور به تعطيلي با تعديل نيرو شدهاند. بخش رستونداري در ايران بيش از 20 هزار ميليارد تومان گردش مالي داشته است اما کرونا ضربه کاري خود را در آستانه عيد بر آن وارد آورده است. همچنين کنسلي مراسم جشن عروسي و در نتيجه ضرر و زيان تالارها بر اين بخش اثرگذار بوده و برخي از کارگران خدماتي را نيز بيکار کرده است.
