تجارت ايران در گروكان ارز

آرمان‌ملي- زينب مختاري: دلار در روزهاي گذشته سير صعودي داشته است. اين افزايش البته فقط مختص معاملات بازار آزاد اين ارز نبوده و نرخ‌ها در صرافي‌هاي مورد تاييد بانک مرکزي نيز روزانه حتي تا 200 تومان هم با رشد مواجه بوده‌اند. در اين ميان اگرچه صرافي‌هاي بانکي، در آغاز روز نرخ‌ها را با افزايش اعلام مي‌کنند اما با اين حال، رئيس کل بانک مرکزي گفته‌ است که اين بانک با هيجانات در بازار ارز مقابله خواهد کرد. از سوي ديگر، کارشناسان بازار ارز، رشد نرخ‌ها در ماه پاياني سال را طبيعي مي‌دانند. مشاور بانکي اتاق بازرگاني ايران در گفت‌وگو با «آرمان‌ملي»‌ با تاکيد بر همين عامل، موارد ديگري چون ليست سياه FATF، کاهش درآمدهاي ارزي حاصل از نفت و مواردي از اين دست را نيز در روند افزايشي نرخ دلار موثر دانسته است. مشروح گفت‌وگو با محمدمهدي رئيس‌زاده را در ادامه مي‌خوانيد.

قيمت دلار در روزهاي گذشته همواره به سمت بالا ميل کرده است. تحليل شما از اين روند و عوامل اثرگذار بر آن چيست؟

اين يک روال طبيعي‌ست. همه ساله در پايان سال به دليل افزايش مصارف ارزي و حتي مصارف شخصي در بحث مسافرت‌ها با اين روند صعودي نرخ دلار مواجه مي‌شويم. البته امسال شايد اين مساله کرونا حتي يک مقدار اثر منفي هم داشته است؛ در غير اين صورت، شايد نرخ دلار بايد بيش از اينها افزايش پيدا مي‌کرد! اما به هر حال يک سري از رويدادهايي که اخيرا واقع شد، باعث رشد نرخ شد. از جهتي هم کاهش درآمدهاي نفتي که انتظار آن مي‌رفت و برخي آمارهاي جسته و گريخته هم آن را نشان مي‌داد، در اين امر موثر بوده است. همچنين يک سري رويدادهاي سياسي هم در اين مدت اتفاق افتاده و بحث انتخابات هم در آن دخيل بوده است. اگر بخواهيم همه اين موارد را در نظر بگيريم دست به دست هم مي‌دهد و با توجه به انقضاي سال و پايان اسفند که به آن نزديک مي‌شويم مي‌توانيم بگوييم روند طبيعي را طي کرده است.

اثرگذاري حواشي FATF در نرخ دلار را چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟

بحث FATF از يکي دو هفته قبل از جلسات اين نهاد در رسانه‌ها مطرح شده بود مبني بر اينکه چه خواهد شد؟ آيا دوباره تعليق را تمديد مي‌کنند؟ يا اينکه ما را در ليست سياه مي‌گذارند؟ البته يک عده هم نتيجه کنوني را حدس مي‌زدند. نتيجه‌اي که حاصل شد اين بود که بالاخره در ليست سياه قرار گرفتيم. اين مقداري اثرگذار است و براي معاملات ارزي ما در خارج از کشور محدوديت‌هايي ايجاد مي‌کند. قرار گرفتن در ليست سياه، بخش تجاري ما اعم از واردات و صادرات را دچار مضيقه و تنگنا خواهد کرد.

آيا روند افزايشي نرخ دلار تداوم مي‌يابد؟

به هر حال به دليل در دسترس نبودن ارزهايي که به آنها نياز داريم شاهد اين روند افزايشي خواهيم بود. همچنين اگر دقت کنيد، فاصله نرخ ارز در سامانه نيما با نرخ بازار آزاد بسيار اندک شده است. در همين حال، بحث عرضه هم مطرح است. يعني اکنون در سامانه نيما به راحتي نمي‌توانيد تقاضاي خود را تمديد کنيد. يا فرضا با صرافي‌هايي مواجه خواهيد شد که ممکن است بيش از وجه رسمي، کارمزد مطالبه کنند. بنابراين، مجموعا همه اينها را که در نظر بگيريم اتفاق غيرعادي رخ نداده است. يعني اتفاقا خوب هم هست که دلار در محدوده 15 هزار تومان است!

برخي بر اين باورند که بانک مرکزي، خود منشأ افزايش نرخ ارز در راستاي تامين منابع ريالي براي دولت است. تحليل شما از اين فرضيه چيست؟

کسي که در راس بانک مرکزي قرار دارد طبيعتا هيچ وقت به دنبال اين نيست که تيشه به ريشه خود بزند. اما تحليل‌هاي اقتصادي، توجه به رخدادهاي جاري و سوابق گذشته مويد اين است که به طور معمول اين روند افزايشي در پايان سال وجود داشته باشد. اما در اين ميان نحوه برخورد بانک مرکزي بر حسب مديريت‌هاي مختلفي که در زمان‌هاي مختلف داشته، متفاوت است. يک مواقعي بانک مرکزي ارز را عرضه مي‌کند که جلوي افزايش بي‌رويه نرخ را بگيرد؛ در واقع بانک مرکزي با ارز شناور مديريت‌شده وارد بازار مي‌شود. يک وقت‌هايي هم بالعکس براي اينکه مي‌خواهد دلاري را عرضه کند و کسري بودجه ريالي را براي دولت بپوشاند نوع ديگري عمل مي‌کند. اينها دو ديدگاه و نگاه متفاوت است. به هر روي ما هم در پايان سال قرار داريم و هم دچار کسري بودجه هستيم. با اين حال، بانک مرکزي بايد همواره سياستش تثبيت نرخ ارز باشد نه افزايش آن. حتي اگر افزايش هم وجود داشته باشد آنچه کمک مي‌کند و مديريت بانک مرکزي را مي‌تواند توانمند نشان دهد، در واقع ثبات نرخ ارز است. در ديد اقتصادي هم همين مهم است نه صرف بالا يا پايين‌بودن نرخ ارز. بنابراين با توجه به اين تعريف و کسري بودجه‌اي که داريم اين اتفاق يک رخداد طبيعي‌ست. اين روزها با توجه به نيازها و اولويت‌هايي که در داخل کشور تعريف شده است، ما اگر ارز زيادي هم داشته باشيم قطعا اولويت با مصارف امنيتي و بهداشتي و دارويي‌ست. به‌ويژه در اين روزها که بحث کرونا مطرح شده است، فکر مي‌کنم اولويت با آنها باشد. بنابراين در چنين مقاطعي، اينکه اندکي نوسانات افزايشي نرخ در بازار ارز رخ دهد شايد سياست افزايش عرضه براي کنترل نرخ را به دنبال نداشته باشد.

رئيس کل بانک مرکزي گفته است که با هيجانات در بازار ارز مقابله مي‌شود. راهکارهاي بانک مرکزي براي موفقيت در اين سياست چيست؟

راهکارهاي مختلفي که براي بانک مرکزي وجود دارد يکي بحث همين بازار غيرمتشکل پولي و به تبع آن ارزي بود. همچنين عمليات‌هاي بين‌بانکي که اکنون بانک مرکزي مي‌خواهد به آها هم ورود و در آن دخالت کند. همچنين شرکتي که تاسيس کردند اگر به معناي واقعي از نظر عرضه و تقاضاي ارز وارد کار شود مي‌تواند اثرگذار باشد. چون هدف از تاسيس آن شرکتي که بانک مرکزي پشت آن قرار داشت اين بود. اما به نظرم يک سري رويدادها و مسائل سياسي پيش آمد که آن مساله دوباره کمرنگ شد. ولي فکر مي‌کنم اگر همان را با اهدافي که بوده پررنگ کنيم و بخواهيم در جايگاه خودش قرار بگيرد اصولا نبايد ما اين‌گونه ظرف يک بازه زماني کوتاه، شاهد نوسانات خيلي زيادي باشيم که البته مي‌دانيد در اقتصاد و به ويژه در پايان سال بسيار اثرگذار است.