چين و کرونا و ما !

انساني که از چند قرن پيش تصور مي‌کرد با کشف قوانين علمي، بر طبيعت سلطه‌اي بي‌چون و چرا خواهد يافت و از جهان «راززدايي» خواهد کرد، اينک حياتش با يک ويروس به خطر افتاده است. طبيعت را قوانيني است که البته مي‌توان کشف‌شان کرد و طبق آنها تکنولوژي ساخت و زندگي انسان‌ها را راحت‌تر يا از جهتي سخت‌تر کرد، اما سلطه بر طبيعت، خيال عبثي است و ‌اي بسا که تلاش بشر براي تحقق اين سوداي خام، زندگي بر روي زمين را به جهنم تبديل کند! دولت قدرتمندي و متمرکزي مانند چين، نتوانست مانع پيدايش ويروس کرونا شود و در کنترل آن نيز تاکنون موفق نبوده است. پس کرونا خواه ناخواه مرزهاي جغرافيايي را در مي‌نوردد و اگر به سرعت واکسني براي آن کشف نشود، در جوامع فقير با دولت‌هاي ضعيف و ناکارآمد، ترس و وحشت و مرگ و مير گسترده به بار مي‌آورد. ايران کشوري است که مسئولان آن، چنان سخن گفته بودند که گويي پاي کرونا به خاک آن باز نمي‌گردد و اگر هم بشود، در موارد نادري در سطح کشورهاي داراي قدرتِ کنترل بالا خواهد بود. يک شب اما از خواب برخاستيم و کرونا را بيخ گوش‌مان ديديم، آن هم نه در موردي نادر بلکه به‌صورتي که برخي خبرهاي غيرقابلِ راستي‌آزمايي و در عين حال غيرقابلِ اغماض، در باره شيوع آن با سرعتي بدتر از هر نقطه ديگر جهان بجز کشور مبدأ ويروس، هشدار مي‌دهند. مسئولان ايراني تاکنون در مورد چگونگي سرايت کرونا به ايران اطلاعات روشني ارائه نکرده‌اند. اين ويروس قاعدتا نمي‌تواند خاستگاهي مستقل از محل مبدأ آن داشته باشد و طبعا مستقيم يا غيرمستقيم از چين وارد کشور شده است. در حالي که عموم کشورهاي جهان از بيم ورود ويروس کرونا مراودات خود را با چين قطع کردند و يا به شدت کاهش دادند، برخي خبرها حکايت از ادامه پروازهاي شرکت هواپيمايي ماهان به آن کشور تا همين روزهاي اخير دارد. چيني‌ها از اينکه کشورها مبادلات خود را در زمينه‌هاي مختلف با آن کشور قطع کنند، اظهار نارضايتي مي‌کردند. آيا همين نارضايتي سبب نشده است که دولت ايران به‌دليل اتکاي بيش از اندازه سياسي و اقتصادي‌اش به چين به علت تحريم‌هاي آمريکا، فشار پنهان آن کشور براي ادامه مراودات و مبادلات تهران - پکن را تاب نياورده و حتي به‌رغم ميل خود، مجبور به ادامه اين کار شده است؟ اگر اين گمانه‌زني درست باشد، در آن صورت آيا شيوع ويروس کرونا در کشور ما، عوارض و آسيب‌هاي سياست خارجي مبتني بر «نگاه به شرق» را يکجا به نمايش نمي‌گذارد و زنگ‌هاي‌ خطرِ اتکا نامتوازن به چين و يا نوعي وابستگي اقتصادي به آن کشور را به صدا در نمي‌آورد؟ مهم‌تر از اين اما نياز به کنترل سريع ويروس در داخل کشور است. کنترل ويروس به مديريت بسيار کارآمد و علمي و اعتماد متقابلِ بين مردم و دولت نياز دارد. در غياب مديريت کارآمد و به‌خصوص اعتماد مردم به دولت، شايعات که در چنين محيطي به سرعت شکل مي‌گيرند، زمينه پذيرش گسترده‌اي از سوي توده مردم مي‌يابند و با پذيرش شايعات، ترس و وحشت ناموجه بر افراد مستولي مي‌شود و اين به نوبه خود، عوارض رواني و اجتماعي و اقتصادي و حتي امنيتي فراواني با خود به همراه دارد. ويروس کرونا نشان مي‌دهد که اداره جوامع امروز از طريق سخت‌افزاري و اعمال قدرت فيزيکي امکانپذير نيست و يک ويروس ناچيز حتي قدرت مهيب و متمرکز حزب کمونيست چين را به چالش مي‌کشد.