توان نظامي چين، کابوس کاخ سفيد

قدرت نظامي چين در دو دهه گذشته هم‌پاي با توان اقتصادي اين کشور توسعه‌يافته است و پکن را به مهم‌ترين رقيب و عامل نگراني واشنگتن در عرصه امنيتي تبديل کرده است. جمهوري خلق چين در دو دهه گذشته همگام با رشد خيره‌کننده اقتصادي خود از حوزه هاي امنيتي و نظامي غافل نمانده است. در ساليان اخير، ظرفيت‌هاي نظامي اين کشور نيز با توجه رونق اقتصادي و دست باز دولت پکن در جهت هزينه نظامي، توانسته است خود را در رديف قدرتمندترين نيروي نظامي و ارتش‌هاي جهان که پيشرفته‌ترين تسليحات را در اختيار دارند، به معرض نمايش بگذارد. در دو سال اخير بر هزينه‌هاي نظامي کشورهاي جهان افزوده شده است و چين نيز از اين قاعده مستثني نيست. گفته مي شود، در سال 2019 بيشتر از 2000 ميليارد دلار براي خريدهاي تسليحاتي هزينه شده است که در کل نسبت به سال پيش از آن حدود 5 درصد افزايش را نشان مي‌دهد. اين آمار روبه رشد و حيرت‌آور از نگاه بسياري از تحليلگران حکايت از آغاز دوباره رقابت تسليحاتي ميان کشورها و به ويژه قدرت‌هاي بزرگ دارد. آمريکا و چين به عنوان دو اقتصاد بزرگ جهان در صدر کشورهاي داراي بالاترين هزينه‌هاي نظامي قرار دارند. البته هزينه‌هاي نظامي کاخ سفيد نزديک به سه برابر بيشتر از پکن است که در رتبه دوم قرار دارد. آمريکا بين 650 تا 700 و چين حدود 250 ميليارد دلار را در سال گذشته صرف توسعه توان تسليحاتي خود کرده‌اند.

بزرگ‌ترين اقتصادها، بيشترين هزينه نظامي

بنابر يافته‌هاي بسياري از مراکز پژوهشي، هر سال بر ميزان هزينه‌هاي نظامي جهان افزوده مي‌شود. انديشکده «موسسه بين المللي مطالعات استراتژيک» در سال 2019، کشورهاي جهان بيش از 4 درصد بيشتر از سال قبل از آن براي خريد تسليحات هزينه کرده‌اند. اين رقم افزايشي در خلال 10 سال اخير بي‌سابقه بوده است. انديشکده «رند» هم در بررسي خود از کم شدن فاصله هزينه‌هاي نظامي آمريکا و چين خبر داده است. اين دوکشور حدود 1000 ميليارد دلار صرف توسعه توانايي‌هاي نظامي خود مي‌کنند. در سال 1996 هزينه‌هاي نظامي آمريکا 16 برابر چين بود. درحالي که پکن آن زمان تنها 25 ميليارد دلار هزينه نظامي داشت، آمريکا 420 ميليارد دلار صرف کرد. اين رقم در سال 2006 براي چين به 90 و براي آمريکا به 640 ميليارد دلار رسيد. در سال 2018 از فاصله دو کشور به اندازه چشمگيري کاسته شد؛ به نحوي که هزينه نظامي آمريکا کمتر از سه برابر چين شد، چيني‌ها حدود250 و آمريکا 650 ميليارد دلار براي حوزه‌هاي نظامي هزينه کردند. در بررسي موسسه مطالعات استراتژيک، ايالات متحده هنوز بيشتر از ديگر کشورها هزينه نظامي دارد به گونه‌اي که رقم آن چند برابر همه کشورهاي اروپايي بيشتر و نزديک به 700 ميليارد دلار عنوان شده است. ايالات متحده در دوره بين سال‌هاي 2018 تا 2019 بيشتر از 50 ميليارد دلار بر هزينه نظامي خود افزوده است. رشد اين هزينه‌ها براي آمريکا و چين بيش از 6 درصد بيان شده است. گفته مي‌شود هزينه‌هاي نظامي چين بيشتر از 180 ميليارد دلار بوده است.

افزايش توان نظامي چين

در دو دهه گذشته ارتش آزادي‌بخش چين، خود را از شکل يک نيروي قديمي و بزرگ به ساختاري توانمند و مدرن تبديل کرده است. اگرچه چين از نظر سخت‌افزار نظامي و مهارت‌هاي عملياتي فاصله زيادي با ايالات متحده دارد، به تناسب توانسته است قابليت‌هاي خود را در مقابله با موقعيت‌هاي بحراني ارتقا دهد. موسسه «رند» در کتابي به ارزيابي مزيت‌هاي نظامي ايالات متحده و چين در مقابل يکديگر پرداخته و در 10 حوزه توانايي نظامي و ارتش دو کشور را مقايسه کرده است. در اين پژوهش مزيت‌هاي نسبي هر يک از دو ارتش آمريکا و چين در زمينه‌هاي مختلف درگيري‌ها در سال‌هاي 1996 تا 2017 مقايسه شده است. در اين چارچوب و براي پيروزي در هر سناريويي اهداف تهاجمي چين در بخش‌هاي عملياتي مورد توجه قرار گرفته است، حال آنکه اهداف دفاعي ايالات متحده با حفظ و ارتقاي توانايي‌ها در چند حوزه محدود عنوان شده است. با اين همه يک اصل در اين پژوهش مورد تاکيد قرار گرفته است که نمايش عملکرد بهتر پکن در حوزه نظامي مي‌تواند باعث افزايش هزينه‌ها، طولاني شدن درگيري‌ها و افزايش مخاطرات براي واشنگتن شود. براساس بسياري از برآوردها، اگرچه چين به صورت جدي در حوزه نظامي تمرکز کرده است، هنوز فاصله زيادي با توانايي‌هاي آمريکا دارد و اين نکته از بودجه نظامي آنها در سال گذشته پيداست. بودجه نظامي آمريکا حدود سه برابر بودجه‌اي است که پکن تصويب کرد، با اين حال چين توانسته است در حوزه‌هاي عملياتي سرعت چشمگيري را کسب کند. موسسه‌ها و تحليلگران آمريکايي نسبت به دقيق بودن روند و سرعت پيشرفت برنامه‌هاي نظامي چين ترديد دارند. کارشناسان موسسه تحقيقات استراتژيک تاکيد دارند شفافيتي در مورد هزينه‌هاي نظامي اين کشور وجود ندارد. برخي رسانه‌ها رقم رسمي هزينه‌هاي نظامي پکن را حدود 180 ميليارد دلار اعلام کردند. اما موسسه ياد شده اعتقاد دارد مبلغ واقعي هزينه‌هاي چين در سال 2017 بيشتر از ارقامي است که به صورت رسمي از سوي دولت بيان‌ مي‌شود. رقم واقعي بودجه نظامي پکن در آن سال بيشتر از 210 ميليارد دلار ارزيابي شده که شامل بودجه نظامي مرکزي و محلي، خريدهاي تسليحاتي و بخش‌هاي توسعه و تحقيق است. تارنماي «گلوبال فايرپاور» در زمينه تداوم رشد نظامي چين آورده است، اين کشور مي‌تواند مهم‌ترين رقيب براي توانايي‌هاي آمريکا و روسيه در آينده نه چندان دور باشد. براساس اين پژوهش شمار کل نيروي نظامي رسمي چين نزديک به دو ميليون و 700 هزار نفر است که حدود 500 هزار نفر از آنها نيروهاي ذخيره هستند. اين کشور بيشتر از 1200 فروند هواپيماي جنگنده دارد ضمن اينکه نزديک به 300 فروند هلي‌کوپتر تهاجمي آماده رزم نيز در اختيار دارد. چين همچنين 770 ناو و ناوچه جنگي دارد که دو عدد از آنها ناو هواپيمابر هستند. چين 74 زيردريايي جنگي نيز دارد.

پکن آماده سبقت از واشنگتن

بودجه نظامي چين در سال 2008 حدود 80 ميليارد دلار بود. با نگاهي به آمار چندساله معلوم مي‌شود، هزينه‌هاي نظامي چين در يک دهه اخير نزديک به 8/1 درصد توليد ملي آن بوده است حال آنکه عددي که به صورت رسمي اعلام شد حدود 3/1 درصد توليد ملي اين کشور را نشان مي‌دهد. نشريه «بيزينس اينسايدر» اعتقاد دارد، اگرچه هنوز نيروي نظامي چين عقب‌تر از آمريکا قرار دارد، ممکن است قدرت نظامي اين کشور به لطف 6 راهبرد هوشمندانه و دقيق، زودتر از زمان مورد انتظار آمريکا را پشت سر بگذارد. براساس اين ارزيابي، ارتش چين به واسطه توسعه سريع بخش اقتصادي و نظامي خود، به خوبي در مسير دستيابي به موفقيت‌هاي تکنولوژيکي که در اختيار آمريکا قرار دارد، حرکت مي‌کند. اين کشور با کسب يا سرقت فناوري برخي سلاح‌هاي نوين، توسعه تسليحات پيشرفته خود را با سرعتي زياد به پيش مي‌برد. پکن همچنين با کار روي سلاح‌هاي دوربرد و دستيابي به هوش مصنوعي، دريافته است که چگونه در سيستم‌هاي آمريکا اختلال ايجاد کند. بر پايه اين تحليل، اظهارات يکي از مقام‌هاي وزارت دفاع آمريکا نشان از نگراني جدي کاخ سفيد نسبت به آينده حرکت پکن دارد. اين مقام آمريکايي معتقد است چين به صورت مخفيانه، توليد سلاح‌هايي را در دستور کار دارد که به صورت مستقيم به توسعه تسليحات مربوط به انرژي، سلاح‌هاي فضايي، تسليحات الکترومغناطيسي، سلاح‌هاي مايکرو‌ويو با قدرت بالا و حتي برخي تسليحات عجيب و غريب ناشناخته ارتباط دارند.