طغیان کرونا در فضای مجازی

آرمان ملي- رها معيري: تقريبا هيچ روزي نيست که خبري از ابتلاي چندين نفر از شهروندان به کرونا در شبکه‌هاي اجتماعي منتشر نشود. اين در حالي است که به باور جامعه شناسان فضاي امروز جامعه بعد از اتفاقات آبان‌ماه و تکذيب خبر سرنگوني هواپيماي اوکرايني به وسيله موشک، شکاف فضاي بي‌اعتمادي ميان مردم و مسئولان به بيشترين حد خود رسيده و حالا بسياري از سودجويان از اين فضاي بي‌اعتمادي استفاده کرده و با اهداف خاصي اخبار جعلي در رابطه با شيوع ويروس کرونا در شبکه‌هاي اجتماعي منتشر مي‌کنند. روز گذشته نامه‌‌اي با امضاي معاون درمان وزير بهداشت خطاب به رئيس جمهوري در فضاي مجازي منتشر شد که 35 نفر مبتلا به ويروس کرونا در ايران شناسايي شده و چهار نفر جان خود را از دست داده‌اند، انتشار اين نامه بازخوردهاي فراواني را در شبکه‌هاي اجتماعي به همراه داشت. با اين حال مسئولان وزارت بهداشت اين نامه و اخبار پيرامون را تکذيب مي‌کنند و اعلام کرده‌اند که تا به امروز هيچ مورد از بيماري کرونا در ايران مشاهده نشده است. قاسم جانبابايي، معاون درمان وزير بهداشت که امضايش در پايين اين نامه منتشر شده، مي‌گويد: اخيرا نامه‌اي با امضاي بنده خطاب به رئيس جمهوري در فضاي مجازي منتشر شده که به دروغ مدعي مشاهده مواردي از ويروس کرونا در کشور شده، اين نامه جعلي است و از طريق مراجع قانوني ناشران اين نامه را طي پيگيري مي شوند. او درباره جعلي بودن اين نامه توضيح داد که معاونت درمان وزارت بهداشت به طور مستقيم با رياست جمهوري مکاتبه ندارد و همه مکاتبات از طريق دفتر وزارتي انجام مي‌شود. او همچنين گفته شماره نامه، امضاي معاون درمان و شماره تلفن درج‌شده در اين نامه اشتباه و جعلي است.از سوي ديگر کيانوش جهانپور، رئيس مرکز روابط عمومي و اطلاع رساني وزارت بهداشت ضمن جعلي خواندن انتشار نامه‌اي در فضاي مجازي از سوي معاونت درمان وزارت بهداشت به رييس جمهور درباره کرونا، تاکيد کرد که هنوز هيچ مورد مثبت ابتلا به کروناويروس جديد در کشور ثبت نشده است. تا اين لحظه هيچ مورد ابتلا به کرونا در ايران ثبت نشده است و بسياري از موارد ارجاعي، حتي از نظر شرح حال و علايم، مشکوک به کوويد 19 هم نيستند.اين شايعات در حالي منتشر مي‌شود که در خارج از کشور چين که کانون شيوع کرونا در جهان است، بيش از 500 مورد ابتلا به کرونا در 30 کشور تاييد شده و تنها چهار نفر در کشورهاي فرانسه، هنگ‌کنگ، فيليپين و ژاپن فوت کرده‌اند. اخيرا عليرضا رئيسي، معاون وزارت بهداشت ايران، شايعه‌هاي مطرح شده در فضاي مجازي در مورد عدم اطلاع‌رساني وزارت بهداشت در مورد ورود بيماري به ايران و تلفات مبتلايان به اين بيماري را نادرست خوانده و با يادآوري انتشار اخبار مربوط به تلفات آنفلوانزا گفته بود: اگر نياز به پنهان‌کاري باشد، چرا وزارت بهداشت آمار مرگ و مير آنفلوآنزا را به صورت هفتگي اعلام مي‌کرد؟

آمادگي جامعه براي پذيرش شايعه

سوال اصلي اينجا مطرح مي‌شود که اين شايعات که ارتباط مستقيم با حراص اجتماعي دارد، چطور به وجود مي‌آيد، حسين حق پناه که در حوزه‌هاي علوم اجتماعي، رسانه و ارتباطات پژوهشگر و محقق است، اعتقاد دارد: مهمترين اتفاقي که مي‌افتد بي‌اعتمادي مردم است، زيرا وقتي حجم شايعات زياد مي‌شود، مردم امکان اعتماد به رسانه‌هاي رسمي را از دست مي‌دهند. مثال معروف آن سيل است که رسانه‌هاي رسمي دچار چالش اعتماد مردمي‌ شدند و در ساير مقاطع هم احساس کرده‌اند، رسانه‌ها پر از اخباري هستند که بعدها تکذيب مي‌شود. پيامد ديگر هم‌سطحي شدن فرهنگ عمومي است چراکه شايعات در حوزه‌هاي اعتقادي و ايدئولوژيک معمولاً بي‌مايه و کم‌مايه است و مردم مسائلي را قبول مي‌کنند که عمقي نداشته و واقعي نيست و مبتني بر همين شايعات و مسائل کم‌مايه و مبتذل است. وي در ادامه مي‌افزايد: شايعه عملاً بافت ارتباطات جامعه را تحت تأثير قرار داده و درواقع يک‌گونه اعتيادزايي ايجاد مي‌کند يعني افراد احساس مي‌کنند مجاري غيررسمي نسبت به مجاري رسمي کارکرد، اطلاعات و اعتبار بيشتري دارند. به همين علت به اخبار پشت پرده معتاد مي‌شوند و به اينکه بدانند سرنوشت دلار و اقتصاد و يا ساير ماجراها به کجا مي‌انجامد، زيرا از مجاري رسمي اطلاعات جزئي پيدا نمي‌کنند، به همين علت سراغ مجاري غيررسمي مي‌روند و پيامد اوليه‌اش در يک جامعه، بي‌اعتبار کردن رسانه‌هاي رسمي بوده و از طرف ديگر اعتبارزايي براي مجاري غيررسمي است.