براي آبگيري تالابها با سيلابهاي اخير خوشحال باشيم؟
ظاهرا سيلابهاي اخير برخي تالابهاي کشور را پرآب کرده است اما کارشناسان معتقدند براي اين آبگيري نبايد شاد بود چون آبي که از سيلاب وارد تالاب ميشود حجم زيادي مواد رسوبي را با خود وارد اين حوضه آبي ميکند و اين رسوبگذاري، روند نابودي ساختار بستر تالاب را به همراه دارد. تالابها يک نقش حمايتکننده دارند؛ اکسيژن ميدهند تا تنفس کنيم و از ما دياکسيدکربن ميگيرند تا گرمايش زمين تحتکنترل باشد، تالابها به ما مواد غذايي ميدهند؛ ماهيهايي که استفاده ميکنيم بخش عمده آنها محل تخمگذاريشان در تالابهاست. همچنين از مواد گياهي که در تالابها رشد ميکنند گاهي به عنوان هيزم و گاهي به عنوان مواد غذايي استفاده ميکنيم بنابراين نقش تامينکننده مواد غذايي هم براي ما دارند. در کنار تمام اينها قابليت تفرجي و گردشگري تالابها بسيار حائز اهميت است. در دنيا شايد يکي از منابع اقتصادي بسيار مهمي که کشورهاي پيشرفته براي درآمدزايي خود از آن استفاده ميکنند ترويج گردشگري در حوزههاي تالابي است اما متاسفانه بحث خشکسالي و سيلاب دو بلاي خانمانسوز براي تالابهاي کشور ما شده است. از يک طرف بحث خشکساليهايي را داريم که طي 25 سال اخير جان بسياري از تالابهاي ما مانند پريشان، مهارلو، بختگان و گاوخوني و خيلي از تالابهاي ديگر را گرفته و آنها را خشک کرده، اما سيلابهاي اخير موجب آبگيري تالابهاي زيادي در کشور شد و مديران در وزارت نيرو خوشحال هستند که اين سيلابها جان تازهاي به تالابها داده؛ اگرچه تالابها در برخي مناطق پرآب شدهاند اما هنوز تالابهاي زيادي هستند که از رنج خشکسالي مشقت زيادي را تحمل ميکنند. اما سوال اين است که آيا بايد از اين روش آبگيري تالابها خوشحال باشيم؟
افزايش درجه حرارت؛ مشکل فلات ايران
همايون خوشروان، مجري طرح بينالمللي اثر نوسانات درياي خزر بر محيطزيست مناطق ساحلي در اين باره ايرنا گفت: طي چهار تا پنج دهه اخير يکي از مشکلاتي که فلات ايران به آن دچار شده افزايش درجه حرارت است يعني مطالعاتي که تاکنون انجام شده نشان ميدهد بهطور متوسط در هر دهه، حدود دو دهم درجه سانتيگراد افزايش درجه حرارت داريم؛ يعني اگر 40 سال را در نظر بگيريم يعني از سال 1350 تا الان نزديک به يک و دو دهم درجه، درجه حرارت فلات ايران به طور ميانگين افزايش يافته است. وي افزود: مثلا در حوضه درياچه اروميه بر اساس مطالعاتي که انجام دادهايم مشخص شده که نسبت تبخير به ميزان ورودي روانابها و حتي آبهاي ناشي از بارندگي، نسبتي است معادل يک به سه که تا يک به پنج هم متغير است يعني اگر يک واحد آب وارد درياچه اروميه شود با سرعت 5 برابر آن آب تبخير ميشود؛ بنابراين اگر بيلان آب درياچه اروميه بخواهد متعادل باقي بماند بايد 5 واحد آب بيايد و 5 واحد آب هم تبخير شود که در اين صورت درياچه کامل خشک ميشود؛ اما اگر از 5 واحد بيشتر آب بيايد مثلا 6 يا 7 واحد بيايد اين دو واحد اضافي که باقي ميماند ميتواند درياچه را نجات دهد. مدير سابق مرکز ملي مطالعات و تحقيقات درياي خزر اظهار داشت: تا چهار سال قبل سطح تراز آب درياچه اروميه بسيار پايين بود و بخش وسيعي از درياچه خشک شده بود اما سيلابهاي اخير باعث شده که سطح درياچه نزديک به يک متر افزايش يابد و از آن حالت ناگوار کمي خارج شود يا تالابهايي که در استان فارس داريم مانند مهارلو، بختگان و پريشان نيز آبگيري شدهاند. وي افزود: اما واقعيت اين است که زياد هم نبايد خوشحال باشيم؛ حالا بارندگي و سيلابها دارد جان تالابهاي ما را نجات ميدهد؛ چون ساختار تالاب فقط از جزيي به نام آب تشکيل نميشود. تالاب مجموعه پيچيدهاي از آب، خاک و هوا است يعني اين سه جزء هستند که تالاب را ميسازند؛ وقتي يک رودخانهاي تحتتاثير بارندگي شديد سيلابي ميشود اين رودخانه با خودش مواد رسوبي بسيار فراواني را ميآورد و داخل اين تالابها رسوبگذاري ميکند، تالابي که قبلا رسوبات آن به يک محيط بسيار آرام و کم انرژي تشکيل ميشد و اين محيط شرايطي را فراهم ميکرد تا بتوانند جلبکها رشد کنند و رشد جلبکها باعث ميشود که موجودات کفزي گسترش پيدا کنند و اين موجودات باعث مهاجرت پرندگان ميشوند. رئيس دپارتمان علوم زمين بنياد علمي حريري بابل ادامه داد: اما اينکه توسط رسانهها يا مسئولان گفته ميشود که سيلابها به داد تالابهاي ما رسيدند حرفي علمي نيست و پايه و اساسي ندارد چون نبايد تصور کنيم که تالاب، يک مخزن يا يک کاسه آب است در صورتي که تالاب متشکل از آب، خاک و هوايي است که آن اکوسيستم را ميسازد، درست است که آب وارد آن کاسه شده اما خاکي که بايد مرغوب باشد براي اينکه زيستگاههاي مختلف در آن شکل بگيرد ديگر وجود ندارد.
تالابها حال خوشي ندارند
خوشروان افزود: بنابراين تالابهاي ما حتي الان هم که ما طي دو سال اخير سيلابهايي وسيعي داشتيم بهرغم آبگيري؛ حال خوشي ندارند و ما نبايد تصور کنيم که تالابهاي ما احيا يا ساماندهي شدند؛ بلکه آنها دارند وضعيت ويراني خود را در شرايط هيدرولوژيک ديگري سپري ميکنند. وي اظهار داشت: مساله ديگر اين است که ما يکسري تالاب داريم که ساحلي هستند و با تالابهاي درونقارهاي مانند اروميه يا پريشان کاملا ساختار هيدرولوژيکي متفاوتي دارند، تالابهاي ميانکاله و پارک ملي بوجاق که دو تالاب زيبا کنار و تالاب کياشهر را در بر گرفته يا تالابهاي واقع در حاشيه خليج فارس و درياي عمان که متاثر از آب دريا هستند جزو تالابهاي ساحلي به حساب ميآيند که رفتارهاي متفاوتي از خود نشان ميدهند.
