عملگرایی و تلاش اروپا برای کسب استقلال نسبت به آمریکا

مسئول سياست خارجي اروپا روز گذشته اعلام کرده است که «ديپلماسي نمي‌تواند موفقيت‌آميز باشد، مگر اين که با عمل پشتيباني شود». او همچنين تأکيد کرده اگر ما مي‌خواهيم که توافق هسته‌اي ايران پابرجا بماند، بايد اطمينان حاصل کنيم که اگر ايران به پايبندي کامل به تعهداتش بازگردد، از منافعي بهره‌مند خواهد شد.به نظر مي‌رسد که اين اظهار نظر جوزپ بورل، نه حمايت از مواضع جمهوري اسلامي ايران در موضوع برجام بلکه اصلاح مواضع گذشته اتحاديه اروپا و کشورهاي اروپايي عضو برجام در موضوع توافق هسته‌اي است. کلماتي که در موضع‌گيري اخير هماهنگ کننده ارشد سياست خارجي اتحاديه اروپا مورد استفاده قرار گرفته است، شايد به آن معني باشد که قاره سبز بيش از اين نمي‌تواند ميان «ايران خسارت ديده» و «آمريکاي خسارت زننده» در برجام به موضع گيري‌هاي دو پهلو ادامه دهد.اميدواري آن است که اتحاديه اروپا در اثبات استقلال خود در حوزه سياست گذاري و اجراي آن سياست‌ها به ويژه در مواجهه با ايالات متحده اهتمام بيشتري داشته باشد. دست کم در سال‌هاي پس از روي کار آمدن دونالد ترامپ در آمريکا، اتحاديه اروپا ترجيح داده است که در برابر فشارهاي ايالات متحده و زياده خواهي‌هاي کاخ سفيد مماشات کند. موضع‌گيري‌‌هاي اخير اتحاديه و به ويژه نوشتار اخير جوزپ بورل اما نشان مي‌دهد که شايد زمان پايان اين مماشات نزديک است؛ چرا که اين سياست نه تنها سودي براي اروپا ندارد بلکه حق و حقيقيت را قرباني مي‌کند. ادامه روند کنوني مبني بر مماشات با آمريکا سبب مي‌شود که نه فقط ايران بلکه اتحاديه اروپا نيز دچار مشکلات فراواني شود.اروپا به‌عنوان مبتکر و يکي از طرف‌هاي اصلي برجام، خسارت‌هاي زيادي را چه در حوزه امنيتي و چه در حوزه اقتصادي به سبب خروج آمريکا از توافق هسته‌اي متحمل شد. اتحاديه اروپايي بايد گام‌هايي را در راستاي بازيابي هويت خود بردارد و از موضع‌گيري‌هاي «يکي به نعل و يکي به ميخ» دوري گزيند تا بتواند برنامه جامع اقدام مشترک را که اهميت ويژه‌اي براي قاره سبز دارد، حفظ کند.لازم به ذکر است پيشتر نيز کشورهاي اروپايي از پذيرش موضع آمريکا مبني بر خروج از برجام خودداري کرده و از تلاش براي حفظ اين توافق سخن گفته بودند اما شواهد نشان مي‌داد که در عرصه عمل کشورهاي اروپايي به ويژه آلمان، انگلستان و فرانسه نتوانستند به تعهدات خود عمل کنند. اکنون تأکيد مسئول هماهنگي سياست خارجي اتحاديه اروپا بر لزوم عملگرايي اروپا در عرصه ديپلماسي بين‌المللي يک گام رو به جلو است.اگر اروپا بتواند با حفظ استقلال خود نسبت به ايالات متحده، گام‌هايي جدي در راستاي زنده نگه داشتن توافق هسته‌اي بردارد اين اتفاق نه تنها به نفع ايران بلکه در اصل به نفع خود اتحاديه اروپا خواهد بود. در زمانه‌اي که اروپا همزمان با آمريکا، چين و حتي روسيه در رقابت اقتصادي است، بسيار مهم به نظر مي‌رسد که اتحاديه اروپا بتواند استقلال خود را حفظ کرده و در راستاي منافع خويش گام بردارد. اينکه اتحاديه اروپا به‌عنوان زيرمجموعه سياست‌هاي آمريکا شناخته شود، اعتبار اتحاديه را زير سوال مي‌برد.