دانستنیها
درمان ميگرن با تحريک عصب واگ
محققان با تکيه بر تکنيک نورومدولاسيون دستگاهي به اندازه يک تلفنهمراه ابداع کردند که با تحريک عصب واگ از بروز حملات ميگرني پيشگيري ميکند. داروهاي خانواده تريپتانها بهعنوان درمان اصلي ميگرن شناخته ميشوند، اما بيماران مبتلا به اين بيماري نميتوانند بيش از دو بار در هفته از اين داروها استفاده کنند. «عُمَر نجيب» از متخصصان مغز و اعصاب و پژوهشگر بهدنبال آن بود تا بدون چنين محدوديتي و با تکيه بر روش نورومدولاسيون روش جديدي براي درمان و پيشگيري از بروز حملات ميگرني ابداع کند. نورومدولاسيون عبارت است از روشهايي که فعاليت يک سلول عصبي را به تنظيم يا تغيير فعاليت مجموعه بزرگي از سلولهاي عصبي منجر ميکند. به گفته نجيب، «در نورومدولاسيون ميتوان با تحريک اعصاب يا نواحي خاصي از مغز با استفاده از پاليسهاي الکتريکي يا مغناطيسي، در سيستم مرکزي درد دستکاري کرد.» نتايج تحقيقات و تلاشهاي نجيب و تيم همکارانش دستگاهي به اندازه يک تلفنهمراه بود. در اين دستگاه از تکنيک نورومدولاسيون براي تحريک عصب واگ استفاده ميشود. عصب واگ طولانيترين عصب جمجمهاي در بدن انسان است که مسيري مدور را از ساقه مغز تا صورت، گردن، قفسه سينه و شکم طي ميکند. نجيب ميگويد: «محرک عصبي واگ که سالهاست در بيماران مبتلا به صرع مورد استفاده قرار ميگيرد، در بدن بيمار کار گذاشته ميشود. اما اين دستگاه جديد غيرتهاجمي است و به روش ديگري کار ميکند. اين محرک به گردن وصل شده و با تحريک اختصاصي عصب واگ تغييراتي را در نواحي ساقه مغز که در روند ميگرن نقش دارند، ايجاد ميکند. اين دستگاه با سرکوب واکنش اين نواحي در روند حملات ميگرني اختلال ايجاد کرده و اگر بهطور منظم روزانه سه بار مورد استفاده قرار گيرد، از بروز اين حملات جلوگيري خواهد کرد.» مطالعات انجام شده بر روي نمونههاي حيواني و دادههاي جمعآوري شده از تصويربرداري پزشکي نشان ميدهد که اين دستگاه در جلوگيري و مقابله با حملات ميگرني موثر است. حال «نجيب» و همکارانش بهدنبال آزمايش عملکرد آن در بيماران مبتلا به ميگرن هستند. اگر نتيجه آزمايشات باليني مثبت باشد، درماني جديد در اختيار بيماران قرار خواهد گرفت که نسبت به داروهاي معمول براي ميگرن عوارض جانبي کمتري دارد. ميگرن يک بيماري عصبي است که غالبا با سردردهاي شديد شناخته ميشود. علائم اين بيماري به اصطلاح نامرئي ممکن است شامل تهوع، استفراغ، مشکل در صحبتکردن، بيحسي يا سوزنسوزن شدن بدن و حساسيت به نور و صدا باشد.
سردردهاي مزمن و حملههاي ميگرني
حدود 12 تا 17 درصد مردم به سردردهاي مزمن و حملههاي ميگرني مبتلا هستند که تقريبا دوسوم مبتلايان را زنان تشکيل ميدهند.عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران افزود: بر مبناي برآوردهاي منتشرشده، يکپنجم تمام کودکان و تا سن 12 سالگي تقريبا 90 درصد آنها به نوعي از سردردهاي مختلف دچار ميشوند. سيدضيا مظهري با بيان اينکه عوامل تاثيرگذار و مساعدکننده حملههاي ميگرني و سردردها، بسيار متنوع، گسترده و چند وجهي هستند، اظهارداشت: استرس، اضطراب و حتي رهايي ناگهاني از استرس، تغييرات ناگهاني جوي، داروهاي تجويزشده براي درمان بعضي اختلالات و بيماريهاي هورموني، نورهاي تند و پرنوسان، آلودگي هوا و تراکم گازهاي سمي مخصوصا در فصولي که وارونگي ايجاد ميشود و جابهجايي در هواي محيط انجام نميپذيرد، کمخوابيهاي مزمن و حاد، پرخوري و بدخوري و بالارفتن سطح چربيهاي خون، کمخوري و گرفتن رژيمهاي بسيار کمکالري و غيرمتعارف و مسائل ژنتيکي و وراثت از عوامل بروز سردردهاي ميگرني هستند. وي ادامه داد: تاثيرپذيري افراد از اين عوامل تاثيرگذار يکسان و يکنواخت نبوده و واکنشهاي متفاوت و عکسالعملهاي غيرهمساني از بعد شدت و زمان تداوم سردردها مشاهده ميشود، هرچه افراد از بعد زمينههاي ارثي و ژنتيکي مستعدتر باشند، عوامل ايجادکننده سردردها سهلتر، شديدتر و طولانيمدتتر امکان بروز پيدا کرده و در قبال اقدامات درماني، پايداري و ماندگاري بيشتري نشان ميدهند. اين متخصص تغذيه تصريح کرد: تغذيه روزمره با بهرهگيري تفنني و تصادفي از بعضي غذاها و فرآوردههاي غذايي، بسته به نوع ترکيبات طبيعي مواد اوليه خود و يا تغييراتي که در پروسه محل نگهداري فرآوري پيدا ميکنند، دو اثر متفاوت را بروز ميدهند و از اين نظر به بعضي از گروههاي غذايي بهعنوان مواد زمينهساز و عامل ايجاد سردردها و ميگرن نسبت داده ميشوند و برخي از مواد غذايي نيز نقش کاهش دهنده و بازدارنده از سردردها را دارند. مظهري گفت: غذاهاي حاضري فريز شده و يخزده، چيپس و سيبزمينيهاي سرخ کرده، گوشتهاي کنسرو شده، سوپهاي حاضري و پاکتي، غذاهاي حاوي نيتريت و نيترات مانندفرآوردههاي گوشتي از قبيل سوسيس، کالباس، همبرگرهاي حاضري و ماهي دودي، تيرامين در موادي مانند پنير و پنير سبز يا آبي، شاهماهي، ماهي دودي، شکلات، موز، مرکبات، آووکادو، گوجهفرنگي، جگرمرغ، غذاهاي حاوي قارچهاي خوراکي وجود دارد سردرهاي ميگرني را افزايش ميدهند.
منابع غذايي پيشگيري کننده
وي افزود: منابع غذايي پيشگيريکننده از سردردها شامل ماهيهاي سالم و فاقد آلودگيهاي ميکروبي و فلزات سنگين مثل متيل مرکوري (حاوي ترکيبات جيوه)، روغن ماهي فاقد جيوه، روغنهاي امگا3 بهصورت بعضي از ترکيبات مواد غذايي يا کپسول، زنجبيل تازه يا پودر زنجبيل يا عصاره زنجبيل غنيشده با اسيدفوليک است. اين استاد دانشگاه درباره چگونگي عملکرد مواد غذايي حاوي ترکيبات مختلف زمينهساز بروز سردرد و ميگرن اظهارداشت: تيرامين يا نيتريت و نيترات و ساير مواد شيميايي، بر روي رگهاي مغز تاثير ميگذارند و بهطور غيرمستقيم، تغييراتي را در عملکرد مويرگهاي داخل و خارج از کاسه سر و رشتههاي عصبي ايجاد ميکنند، تعدادي از اين ترکيبات، موجب انقباض و بعضي ديگر سبب انبساط رگها ميشوند و عدم تعادلي را بهوجود ميآورند که به ايجاد درد کمک ميکند.
