درمان مجذومین در بستر خانواده

مدير کشوري برنامه کنترل سل و جذام وزارت بهداشت با تاکيد بر آنکه 90 تا 95 درصد آحاد بشر نسبت به جذام ايمني ذاتي دارند و هرگز به اين بيماري مبتلا نمي‌شوند، آخرين وضعيت بروز آن در کشور را تشريح کرد و گفت: اکنون درمان بيمار در کنار خانواده‌اش انجام مي‌شود و ديگر قرنطينه و طرد شدن بيمار معنايي ندارد. مهشيد ناصحي در آستانه روز جهاني پيشگيري از جذام در گفت‌وگو با ايسنا، با اشاره به تاريخچه اين بيماري، گفت: اين بيماري به اندازه تاريخ زندگي بشر قدمت دارد. چيني‌ها از بيش از 5000 سال پيش با اين بيماري دست‌و‌پنجه نرم مي‌کردند، در آفريقا نيز حداقل از زمان فراعنه اطلاعاتي مبني بر وجود بيماري در دست داريم. جذام همچنين از 600 سال قبل از ميلاد مسيح در هند شناخته شده و به نظر مي‌رسد از هند وارد ايران شده باشد.

جذام يک بيماري کاملا قابل‌درمان

وي در ادامه جذام را يک بيماري کاملا قابل‌درمان با منشأ عفوني معرفي کرد و گفت: ميکروب جذام که يک باکتري ميله‌اي شکل است ويژگي‌هاي خاص و جالبي دارد. به‌طور مثال دماي مناسب براي رشد آن 30 تا 33 درجه است و از آنجايي که دماي بدن انسان به صورت متعارف 37 درجه سانتي‌گراد است، ميکروب بيشتر تمايل دارد بافت‌هاي سردتر بدن مانند پوست، اعصاب محيطي و راه‌هاي هوايي فوقاني را درگير کند و به همين دليل است که علائم اوليه بيماري نيز در همين بافت‌ها هويدا مي‌شود. وي افزود: نکته ديگر، دير تکثير بودن عامل اين بيماري است؛ به صورتي که تکثير يک ميکروب جذام و تبديل آن به دو ميکروب حدود دو هفته زمان مي‌برد لذا از زماني که باکتري جذام وارد بدن فرد مي‌شود به طور متوسط سه تا پنج سال به طول مي‌انجامد تا علائم بيماري ظاهر شود. ناصحي ادامه داد: نکته آخر اينکه ميکروب‌هاي جذام براي زنده ماندن و تکثير نيازمند حضور در داخل سلول‌هاي زنده بدن ميزبان بوده و با خروج از بدن، در مدت زمان کوتاهي از بين مي‌روند. به همين جهت بيماري جذام اگرچه در زمره بيماري‌هاي با منشأ عفوني قرار دارد، اما از کم‌سرايت‌ترين اين بيماري‌ها محسوب مي‌شود. مدير کشوري برنامه کنترل سل و جذام وزارت بهداشت با بيان مقدمات فوق به چند موضوع مهم درباره اين بيماري اشاره کرد و گفت: اول اينکه برخلاف تصورات اشتباه موجود، اين بيماري هميشه با معلوليت و خورده شدن بيني يا انگشتان دست يا پا همراه نيست و عوارض و معلوليت‌هاي جذام زماني اتفاق مي‌افتد که بيماري بسيار ديرهنگام تشخيص داده شود. وي افزود: دوم اينکه تظاهرات باليني بيماري معمولا با يک يا چند لکه پوستي بدون آزار، که هيچ‌گونه درد، خارش و پوسته‌ريزي نداشته و تدريجا بروز مي‌کنند، آغاز مي‌شود. به همين خاطر اين لکه‌ها غالبا مورد توجه واقع نمي‌شوند و حتي اگر در قسمت‌هايي از بدن بروز کرده باشند که در معرض ديد فرد قرار ندارد، ممکن است فرد اصلا متوجه آن نشده و بيماري سال‌ها بعد و پس از بروز معلوليت‌هاي ناشي از تخريب اندام‌هاي محيطي تشخيص داده شود. ناصحي ادامه داد: سوم و مهم‌تر از قبلي‌ها، اينکه بر‌خلاف باور عمومي مبني‌بر سرايت بالاي بيماري جذام، 90 تا 95 درصد آحاد بشر هرگز جذام نمي‌گيرند، به عبارت ديگر اغلب انسان‌ها نسبت به جذام ايمني ذاتي دارند، به اين معنا که حتي اگر ميکروب اين بيماري وارد بدن آنها شود، قادر به ايجاد بيماري نخواهد بود. وي در ادامه ضمن تاکيد بر ضرورت اطلاع رساني عمومي در خصوص اين بيماري گفت: اگرچه تظاهرات اوليه جذام با لکه‌هاي پوستي همراه است، اما در عين حال بايد به‌خاطر داشته باشيم که لکه‌هاي پوستي در طيف وسيعي از بيماري‌هاي پوستي و عفوني مشاهده مي‌شوند که شيوع آنها به مراتب بيشتر از جذام در کشور است. ناصحي با بيان اينکه مخزن بيماري، ‌ انسان است، افزود: در بيماري که به واسطه دير تشخيص داده شدن جذام، دچار معلوليت شده است، بيماري جذام فرد را مي‌توان با تجويز درمان به طور کامل برطرف کرد؛ ولي متاسفانه معلوليت ناشي از آن ديگر قابل‌بازگشت نيست. موضوعي که همواره مورد تاکيد ماست توجه به اين امر است که اگر فردي در گذشته جذام داشته و درمان کاملي دريافت کرده، اما معلوليت دارد، به هيچ‌عنوان نمي‌تواند عاملي براي سرايت به ديگران باشد. اين متخصص با تاکيد بر اينکه به‌واسطه به‌کارگيري رژيم درماني موثر و ارائه رايگان داروهاي ضد‌جذام و خدمات مراقبتي مورد نياز بيماران و خانواده‌هاي آنها در کشور، تعداد ابتلا به جذام به‌شدت کاهش يافته است، ادامه داد: خوشبختانه از سال 1372 در سطح کشوري و از سال 1376 در سطح شهرستاني موفق شده‌ايم که به مرحله حذف جذام دست يابيم. حذف بيماري به اين معناست که ميزان شيوع جذام به کمتر از يک مورد در هر 10هزار نفر جمعيت رسيده است. وي در خصوص ثبت موارد اين بيماري در ايران از زماني که سيستم ثبت آمار و اطلاعات جذام به وجود آمده تا‌کنون، بيان کرد: کل تعداد موارد ثبت شده بيماري جذام در ايران تا‌کنون 11 هزار و 871 مورد بوده است که از اين تعداد 9‌هزار و 21 مورد درمان کامل شده و بهبود يافته‌اند و دو هزار و 418 نفر فوت کرده‌اند که البته علت فوت آنها ابتلا به جذام نبوده؛ چراکه جذام مرگ‌آفرين نيست بلکه به علت کهولت سن يا مشکلات ديگر جان خود را از دست داده‌اند. وي ادامه داد: بر اساس آمارهاي ثبت شده، از آخرين وضعيت 409 نفر از بيماراني که در دهه‌هاي دور شناسايي شده بودند، اطلاعي در دست نيست؛ که اين امر به علت عدم ارائه آدرس صحيح محل سکونت آنها بوده است. متاسفانه به دليل باورهاي غلط عمومي نسبت به اين بيماري، هنوز هم برخي بيماران مبتلا به جذام مايل نيستند آدرس دقيقي از خود به ما ارائه کنند؛ چرا که متاسفانه نه‌تنها از سوي جامعه؛ بلکه حتي گاهي اوقات از سوي اعضاي خانواده خود ممکن است طرد شوند.

آمار ابتلا به جذام در سال 97

اين مقام مسئول در خصوص آمار ابتلا به جذام در سال 97، گفت: سال گذشته تنها 18 نفر بيمار جديد مبتلا به جذام داشته‌ايم که از اين تعداد 15 نفر ايراني بوده‌اند و 13درصدشان به معلوليت درجه دو يعني معلوليت شديد دچار شده بودند. بايد اشاره کنم که وزارت بهداشت در خصوص درمان بيماران خارجي نيز اقدامات مقتضي را براي جلوگيري از انتقال آن به ساير افراد انجام مي‌دهد. وي در پاسخ به اين سوال که درصد ابتلا به بيماري در زنان و مردان به چه شکل است، گفت: در آمار سال گذشته، يک‌سوم مبتلايان را بانوان تشکيل ‌مي‌دادند. ولي آنجايي که تظاهرات باليني بيماري با مشکلات پوستي آغاز مي‌شود به واسطه فرهنگ موجود در کشور ما و نوع پوشش ممکن است بيماري در زنان ديرتر از مردان تشخيص داده شود. ناصحي با اشاره به اينکه اکنون درمان بيمار در کنار خانواده‌اش انجام مي‌شود و ديگر قرنطينه و طرد شدن بيمار معنايي ندارد، اظهار کرد: در گذشته‌هاي دور به واسطه نبود‌ درمان موثر، مبتلايان به جذام از جمع و حتي خانواده رانده شده و به مراکز و مناطق دور افتاده نظير آسايشگاه بابا باغي تبريز مي‌رفتند؛ که در حال حاضر علي‌رغم وجود درمان موثر و عدم نياز به وجود چنين مکاني، برخي از اين بيماران درمان شده و چند نسل بعدي از فرزندان سالم‌شان همچنان در اين مناطق زندگي مي‌کنند و به همين خاطر برخي خدمات دولتي نظير آموزش و پرورش و بهداشت و درمان در اين مرکز ارائه مي‌شود. وي در خصوص ارائه خدمات توانبخشي و بازتواني به مبتلايان به جذام که اکنون درمان شده‌اند اما دچار معلوليت هستند،‌ گفت: زماني‌ که بيمار پس از دريافت دارو به صورت دوره‌ شش يا 12 ماهه (بسته به نوع جذام)، مداوا مي‌شود، مسئوليت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي در قبال آنها تقريبا به اتمام رسيده و پس از آن نهادهاي ديگر مانند بهزيستي بايد به موضوع ورود کنند. خوشبختانه بر‌خلاف دهه‌هاي قبل که باور اشتباه برخي از همکاران در بخش‌هاي توانبخشي آن بود که تخريب اندام‌ها در جذام (که از قديم‌الايام به نام بيماري خوره شناخته مي‌شد) به‌گونه‌اي است که جايگاهي براي توانبخشي، تهيه اندام مصنوعي و جراحي‌هاي اصلاحي وجود ندارد بنابراين مايل نبودند که به اين معلولان خدمت ارائه دهند، در حال حاضر شاهد تصحيح نگرش و ارائه خدمت در مراکز توانبخشي بهزيستي و هلال احمر به افراد داراي معلوليت به جا مانده از جذام، همانند معلولان ناشي از ساير بيماري‌ها و حوادث هستيم. مدير کشوري برنامه کنترل سل و جذام وزارت بهداشت ادامه داد: همچنين از آنجا که اعصاب محيطي اين بيماران درگير مي‌شود، علاوه‌بر احتمال ايجاد معلوليت در دست و پا، ممکن است مثلا عصب مربوط به پلک‌زدن‌ چشم‌هاي بيماران درگير شود و پلک‌زدن غيرارادي که يک مکانيسم دفاعي براي محافظت از چشم‌هاست در آنها از بين رفته يا تضعيف شود. يا در موارد معلوليت پيشرفته حتي ممکن است نتوانند به‌طور ارادي نيز پلک‌هايشان را ببندند که در اين صورت به خشکي و زخم قرنيه و افت بينايي مبتلا مي‌شوند و در اين موارد به خدمات چشم‌پزشکي و بعضا جراحي‌هاي مرتبط نياز پيدا مي‌کنند.