چرا برخي افراد «فوبيا» دارند؟

ترس، استرس و اضطراب چشمگيري که به دليل ترس از موضوع يا موقعيت خاصي در افراد بروز مي‌يابد فوبيا يا هراس خاص نام دارد. به گفته يک روانشناس فوبياها اغلب در اوايل کودکي و قبل از 10 سالگي براي اولين‌بار در افراد ظاهر مي‌شوند و در سنين بزرگسالي به هراس‌هاي ديگر تبديل مي‌شوند، البته براساس تحقيقات حدود 75 درصد افرادي که داراي هراس خاص هستند از بيش از يک موقعيت يا شي مي‌ترسند. گوهريسنا انزاني، متخصص روانشناسي در گفت‌وگو با ايسنا با بيان اينکه هراس خاص اختلالات اضطرابي هستند که با ترس، اضطراب شديد و آشفتگي رفتاري همراه است، اظهار کرد: ترس نوعي پاسخ هيجاني به تهديد واقعي يا خيالي قريب‌الوقوع است که با فوران‌انگيختگي، خودمختاري ضروري براي جنگ يا گريز، افکار مرتبط با خطر قريب‌الوقوع و رفتار گريز همراه است، اما اضطراب پيش‌بيني تهديدات آتي است که با تنش ماهيچه‌اي و آماده‌باش بودن در مقابل خطرات و رفتارهاي احتياطي و اجتنابي همراه مي‌شود. وي با بيان اينکه ترس يا اضطراب چشمگيري که به دليل ترس از موضوع يا موقعيت خاصي در افراد بروز مي‌يابد هراس خاص يا فوبيا نام دارد، گفت: هراس خاص اغلب تا شش ماه يا بيشتر طول مي‌کشد که در کارکرد اجتماعي و شغلي فرد نقص چشمگير ايجاد کند. معمولا فوبيا در کودکان قبل از 18 سال به‌صورت گريه و زاري، سفت کردن اندام يا چسبندگي ظاهر مي‌شود. کودکان اغلب در صورت قرار گرفتن در موقعيتي که موجب هراس‌شان مي‌شود احساس ترس و اضطراب مي‌کنند. فرد از اين موقعيت فعالانه اجتناب مي‌کنند يا آن را با ترس و اضطراب شديد تحمل مي‌کند. اين روانشناس ادامه داد: اغلب افرادي که داراي فوبياهاي خاص هستند به‌طور متوسط از «سه» موضوع يا شي مي‌هراسند. براساس تحقيقات انجام شده حدود 75 درصد افرادي که داراي هراس خاص هستند از بيش از يک موقعيت يا شي مي‌ترسند، با اين وجود ميزان ترس و اضطراب ابراز شده در فرصت‌هاي مختلف در مواجهه با موقعيت مورد‌نظر متفاوت است. به‌طوري‌که ممکن است در مواقعي فعالانه از آن موقعيت اجتناب کنند يا اگر نتوانند از آن موضوع موردنظر اجتناب کنند آن موقعيت يا شرايط موجب برانگيخته شدن ترس و اضطراب شديد در آنها مي‌شود که در اين حالت شرايط زندگي‌ خود را به‌گونه‌اي تغيير مي‌دهند که از آن موقعيت هراس‌آور اجتناب مي‌کنند. به گفته وي،‌ در اغلب مواقع ترس يا اضطراب فرد نسبت به خطر واقعي ناشي از آن موقعيت خاص بسيار بيشتر است، البته اين افراد از هراس خود و بروز واکنش‌هاي نامتناسب خود آگاه‌ هستند، با اين وجود همچنان از آن موضوع مي‌هراسند. به نظر مي‌رسد برآورد شيوع 12 ماه هراس خاص در کشورهاي آسيايي، آفريقايي و آمريکاي‌لاتين به‌طور کلي پايين‌تر از 2 تا 4 درصد است. همچنين زنان بيش از مردان تحت‌تاثير قرار مي‌گيرند و نسبت آن دو به يک است، اما برخي هراس‌ها در مردان بيشتر است. اين روانشناس درباره علت شکل‌گيري فوبيا در انسان‌ها اظهار کرد: هراس خاص در مواردي ظاهر مي‌شود که رويداد خاصي براي فرد اتفاق افتاده است يا رويدادي آسيب‌زا را براي ديگران مشاهده کرده يا انتقال اطلاعات گسترده از طريق شبکه‌هاي اجتماعي موجب ترس او شده است. با اين وجود بسياري از مبتلايان هراس‌خاص نمي‌توانند دليل مشخصي براي آغاز هراس خود بيابند. انزاني با اشاره به اينکه براساس پژوهش‌ها هراس‌هاي خاص اغلب در اوايل کودکي و قبل از 10 سالگي براي اولين بار ظاهر مي‌شوند و در سنين بزرگسالي به هراس‌هاي ديگر تبديل مي‌شوند، گفت: هراس خاص اغلب در دوران 7 تا 11 سال بروز مي‌يابد و چنانچه هراس خاص در همان دوران کودکي درمان نشود، در دوران بزرگسالي به شکل‌هاي ديگر نمايان خواهد شد. حمايت افراطي والدين، از دست دادن والدين و جدايي آنان، آزار و اذيت جسمي و جنسي موجب اختلالات اضطرابي مي‌شود. بنابر اظهارات وي و براساس پژوهش‌هاي انجام شده،‌ برخي از هراس‌هاي خاص ريشه در ژنتيک دارند. طبق پژوهش احتمال خودکشي مبتلايان به هراس خاص 60 درصد بيش از افراد فاقد اين اختلال است. هراس‌خاص اغلب با طيفي از اختلالات رواني ديگر به ويژه افسردگي همراه است به طوري‌که افرادي که دچار اختلال هراس‌خاص هستند اغلب دچار اختلالات اضطرابي، افسردگي و دوقطبي و اختلالات مرتبط با مواد يا اختلالات نشانه جسماني و شخصيتي به‌ويژه اختلال شخصيت وابسته خواهند بود.