امکان فعالسازی ماشه و سناریوهای پیشروی ایران
اروپاييها به واسطه تهديد ايالات متحده مکانيسم حل اختلاف برجام را فعال کردهاند. اکنون اين امکان وجود دارد که کشورهاي اروپايي به صورت داوطلبانه (که احتمالش بسيار اندک است) يا تحت فشار آمريکا که فرضي محتمل است، مسير حقوقي مکانيسم حل اختلاف را طي کرده و در نهايت به مکانيسم ماشه متوسل شوند. از منظر حقوقي ايران توانايي جلوگيري از اين فرايند را ندارد، مگر آنکه به خواسته اروپا که همان خواسته ترامپ است تن دهد. به عبارت ديگر اگر جمهوري اسلامي ايران، آماده شرکت در مذاکرات مد نظر ترامپ که بوريس جانسون، نخست وزير انگلستان از آن تحت عنوان «توافق ترامپ» ياد ميکند نباشد و نخواهد خواست ترامپ را اجابت کند، به احتمال قريب به يقين مکانيسم ماشه فعال خواهد شد؛ چرا که وقتي کاخ سفيد کشورهاي اروپايي را تحت فشار گذاشته تا مکانيسم حل اختلاف را فعال کنند، حتما همان فشار ادامه پيدا خواهد کرد تا زماني که موضوع به شوراي امنيت رفته و مکانيسم ماشه فعال شود. با توجه به آنچه گفته شد، ايران دو ماه بيشتر فرصت ندارد تا تصميم بگيرد که ميخواهد به مقاومت و ايستادگي خود ادامه دهد و با بازگشت تحريمهاي شوراي امنيت سازمان ملل متحد مواجه شود يا اينکه قصد دارد مذاکراتي را که رئيسجمهور آمريکا آن را «مذاکرات جامع» خوانده آغاز کند و به حل و فصل مسائل خود با آمريکا بپردازد. با توجه به اظهارات رهبري در نماز جمعه هفته گذشته، به نظر ميرسد که تصميم نظام جمهوري اسلامي در مقطع فعلي طي کردن مسير ايستادگي و مقاومت باشد. يکي از سناريوهاي پيش روي ايران پس از اعمال مکانيسم ماشه از سوي اروپا و بازگشت تحريمهاي شوراي امنيت، تغيير دکترين هستهاي و تجديدنظر در همکاري با نهادهايي چون آژانس بينالمللي انرژي اتمي است که پيشتر از سوي سيدعباس عراقچي، معاون سياسي وزارت امور خارجه در مسکو از آن سخن گفته شد. اين راه مخاطراتي به همراه دارد از جمله اينکه ايران به عنوان کشوري در آستانه ساخت سلاح اتمي شناخته ميشود و همين امر احتمال برخورد نظامي ميان ايران و ايالات متحده را تقويت خواهد کرد. ضمن آنکه روسيه و چين نيز به عنوان کشورهايي که دست کم اکنون جانب ايران را گرفتهاند، حساسيت ويژهاي روي موضوع ساخت سلاح اتمي دارند و به احتمال قريب به يقين در صورت تغيير مسير فعاليتهاي صلحآميز ايران، ديگر از ما حمايت نخواهند کرد. اگر شرايط بغرنج شود و تحريم شوراي امنيت بازگردد، ظاهر امر آن است که ايران ديگر دليلي براي همکاري با آژانس و اجراي پروتکل الحاقي ندارد و در نتيجه اين احتمال مطرح است که تعهدات خود در حوزه نظارتي و توافقها با آژانس از جمله پروتکل الحاقي را به صورت گامبهگام يا ناگهاني کنار بگذارد. اين سناريو پيش روي ايران وجود دارد اما شايد بتوان آن را «آخرين گزينه» براي کشور دانست.
