برجام و بازگشت به نقطه صفر!
هر چند اروپا فعالسازي اسنپ بک را گامي در جهت حفظ و زنده ماندن برجام اعلام کرده، اما واقعيت اين است که چيزي از اين توافق نمانده است که حفظ شود. برجام کلا بر دو رکن و ستون استوار بود. يکي رفع تحريمها که بهدنبال خروج آمريکا از آن به شکلي شديدتر و بيسابقه بازگشته و ديگري تعهدات هستهاي ايران که در واکنش به اين خروج و پيامدهاي آن در پنج گام کاهش يافت و ديگر قيد و بندي نمانده است که بدان پايبند باشد. با اين وجود، کسي حاضر نيست مرگ برجام را اعلام کند، گويا علت اين استنکاف هم هولناکبودن تصور مرحله پسابرجام است که هيچطرفي خود را آماده مواجهه با آن نميداند. فعلا با وجود باقي نماندن چيزي از برجام، اما زود است از پسابرجام سخن بگوييم، و بايد گفت که فعلا در مسير آن قرار داريم و وارد اين مرحله نشدهايم. اما بهنظر ميرسد که فعلا حداقل ظرف دو ماه آينده به دلايل فني و سياسي بهدنبال طرح قطعنامه در شوراي امنيت و بازگرداندن تحريمهاي بينالمللي و قطعنامههاي پيشين و قرار دادن نام ايران در زير فصل هفت نباشد. گويا اروپا با کشيدن ماشه برجام دو هدف مقطعي را دنبال ميکند، نخست، فشار بر کشور براي بازگشت به تعهدات خود تا برجام بهصورت يکجانبه احيا شود و به گفته وزير خارجه انگليس زنده بماند. هدف دوم هم فشار بر ايران براي حرکت به سمت مذاکره با آمريکا تا به گفته بوريس جانسون نخست وزير انگليس توافق جايگزيني با معيارها و ملاکهاي مد نظر دونالد ترامپ به دست آيد. اما دور از انتظار است که ايران بدون مابهازايي قابل توجه در بحث تحريمها به اين تعهدات بازگردد يا با آمريکا مذاکره کند. در اين وضعيت، به احتمال زياد اروپا در نهايت قطعنامه ادامه رفع تحريمها را در شوراي امنيت مطرح کند و با وتوي آن موجب بازگرداندن تحريمهاي سازمان ملل و ديگر قطعنامههاي بينالمللي شود. در حقيقت، راهکاري که اروپا از ديروز در پيش گرفته است، حرکت در جهت اجماعسازي جهاني است و هر چند مقامات اروپايي گفتهاند هنوز به راهبرد فشار حداکثري آمريکا عليه ايران نپيوستهاند، اما موضع اعمالي اروپا برخلاف اين موضع اعلامي کاملا حرکت در متن اين راهبرد است. اکنون پرسش اين است که در صورت اقدام اروپا در شوراي امنيت و بازگشت تحريمهاي بينالمللي چه اتفاقي خواهد افتاد و ايران چه واکنشي از خود نشان خواهد داد. نتيجه اين خواهد شد که پرونده هستهاي ايران دوباره بينالمللي ميشود و سازمان ملل هم بهعنوان طرف ديگر منازعه مطرح خواهد شد. اما درباره واکنش تهران نيز که لزوما در مرحله نخست رسما خروج از برجام را اعلام کند و در کنار آن احتمالا شاهد گامهاي چند مرحلهاي چون افزايش سطح غنيسازي و تعداد سانتريفيوژها و توقف پروتکل الحاقي و حتي خروج از انپيتي را باشيم. فعلا بايد منتظر ماند و ديد در دو ماه آتي چه اتفاقي ميافتد. آيا همه طرفها به راهحلي مياني خواهند رسيد، يا کلا وارد فاز بسيار پرتنش پسابرجام و بازگشت به فصل هفت خواهيم شد.
