جاده انزوای ايران در سياست بين الملل؟

آرمان ملي- محمدحسين لطف‌الهي: طرح خروج از NPT، «کاهش سطح روابط با کشورهاي اروپايي» و «تجديدنظر در همکاري با آژانس بين‌المللي انرژي اتمي» تنها بخشي از پيشنهادها و درخواست‌هايي بود که روز يکشنبه در صحن علني مجلس شوراي اسلامي از سوي نمايندگان مطرح شد. اعضاي پارلمان از اصلاح‌طلب تا اصولگرا هر کدام نسخه‌‌اي براي وضعيت امروز سياست خارجي ارائه مي‌دهند و معتقدند اين نسخه‌ها مي‌تواند گره‌ از مشکلات کشور در اين حوزه باز کند؛ طرح‌هايي که اغلب با آنچه از سوي دولتمردان و ديپلمات‌هاي ايراني مطرح مي‌شود در تناقض است و تناسبي با سياست‌هايي که مردم در سال‌هاي 92، 94 و 96 به آن رأي داده‌اند ندارد. محمود صادقي، عضو فراکسيون اميد که اخيراً از سوي شوراي نگهبان رد صلاحيت شده، معتقد است در مقابل اقدام اخير اروپايي‌ها مبني بر فعال‌سازي مکانيسم حل اختلاف، جمهوري اسلامي بايد از معاهده «منع گسترش تسليحات هسته‌اى» خارج شود. او مي‌گويد: «باتوجه به اينکه ما همواره به همه تعهدات خود از جمله NPT و پروتکل الحاقي و فراتر از آن‌ها به برجام پايبند بوده‌ايم، طرف‌هاي برجام اينقدر غيرمنصفانه عمل مي‌کنند، به جاي اينکه به‌ايالات متحده آمريکا براي اجراي تعهدات خودش فشار بياورند، طرف ديگر را در فشار قرار مي‌دهند و مي‌خواهند مکانيسم ماشه را اجرا کنند و به صورت غير منصفانه قطعنامه‌هاي شوراي امنيت را برگردانند. در چنين حالتي هم به غرور ملي من به عنوان يک ايراني و هم به عنوان يک نماينده مجلس بر مي‌خورد». او همچنين با اشاره غيرمستقيم به تعارض موضع‌گيري‌اش با جرياني‌ که از طريق آن به مجلس راه يافته، تأکيد دارد که خود را «اصلاح‌طلب انقلابي» مي‌داند و تفاوتي ميان «اصلاح‌طلبي» و «انقلابي‌بودن» قائل نيست. در ديگر سوي پارلمان، نماينده اصولگرا با همراهي تندروهاي پايداري در حال تهيه بيانيه‌اي بودند که خواستار کاهش سطح روابط ايران با کشورهاي اروپايي است. اصغر سليمي نماينده سميرم در مجلس درباره اين باره توضيح مي‌دهد: «امضا‌کنندگان ‌اين بيانيه به دولت‌هاي اروپايي هشدار داده‌اند که در صورتي که ضديت‌شان با جمهوري اسلامي ايران را افزايش دهند، جمهوري ‌اسلامي نيز از حيثيت خود دفاع کرده و سطح روابطش را با اين سه کشور اروپايي کاهش خواهد داد». علي‌لاريجاني رئيس مجلس نيز در بياناتي شديداللحن به اخطار داد که اگر کشورهاي 3E بند 37 برجام را فعال کنند، آنگاه جمهوري اسلامي «تصميم جدي» در همکاري با آژانس خواهد گرفت.

پيامدهاي خروج از NPT

معاهده «منع گسترش تسليحات هسته‌اى» يا همان NPT مشتمل بر 11 ماده است که سه ماده آن بيشترين چالش را به دنبال داشته است به نحوي که بر اساس ماده 4 حق کليه کشورها براي توسعه فعاليت‌هاي صلح‌آميز هسته‌اي به رسميت شناخته شده و بر اساس ماده 6 نيز بايد کليه کشورهاي دارنده سلاح هسته‌اي زمينه خلع سلاح را فراهم کنند و بر اساس ماده 10 اين معاهده نيز کشورها محق شناخته شده‌اند هرگاه که احساس کردند مفاد معاهده برخلاف منافع ملي‌شان است از آن خارج شوند. خروج از اين معاهده و قطع همکاري با آژانس بين‌المللي انرژي اتمي که علي لاريجاني و محمود صادقي از آن سخن مي‌گويند، به معني آن است که فعاليت‌ها و سايت‌هاي هسته‌اي ايران ديگر تحت نظارت آژانس نباشد و جامعه جهاني نظارتي بر فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران نداشته باشد. در اين شرايط حتي اگر ايران نيز همچنان فعاليت‌هاي خود را صلح‌آميز حفظ کند، جامعه جهاني صلح‌آميز بودن فعاليت ايران را باور نخواهد کرد. از سوي ديگر ايران که (احتمالا) بر اثر فعال‌سازي مکانيسم ماشه از سوي کشورهاي اروپايي بار ديگر ذيل فصل 7 منشور ملل متحد قرار گرفته و امکان حمله نظامي عليه آن وجود دارد، با اين اقدام در آستانه جنگي قرار مي‌گيرد که سرانجام آن (حتي در صورت پيروزي) براي مردم ايران خوشايند نخواهد بود. فارغ از اين مسائل حتي اگر جنگي صورت نگيرد، به طور حتم اجماعي جهاني عليه ايران ايجاد خواهد شد که حتي چين و روسيه نيز بخشي از اين اجماع خواهند بود؛ نظير آنچه در کره شمالي اکنون اتفاق مي‌افتد. به تبع آن ايران به کشوري منزوي تبديل مي‌شود که بايد همه چيز را در داخل بجويد و با تبعات اين انزوا روبه‌رو شود.

کاهش روابط با اروپا؛ تصميمي عاقلانه يا احساسي؟

مسأله ديگري که از سوي نمايندگان مجلس طرح شد، کاهش سطح روابط با اروپا است؛ اروپايي که به‌رغم ميل باطني خويش و با تهديد ترامپ مکانيسم حل اختلاف را عليه ايران فعال کرد. نگاهي به نظرات تحليلگران اروپايي اما نشان از آن دارد که اروپا در حال فاصله گرفتن از آمريکا است و در اين شرايط فاصله گرفتن ايران از اروپا، کاملا به نفع دولت ترامپ است. نشريه آمريکايي فايننشال تايمز در اين باره مي‌نويسد: آنگلا مرکل طي روزهاي گذشته از يک شيفت و تغيير اساسي در اتحاد اروپا و آمريکا سخن گفته و از لزوم توجه بيشتر کشورهاي اروپايي به ويژه آلمان به اين مسأله سخن گفته است. به نوشته اين رسانه آمريکايي، کشورهاي اروپايي به وضوح درخواست ترامپ براي خروج از برجام را رد کرده و خواهان حفظ اين توافق شده‌اند. حتي چند روز پيش از فعال‌سازي مکانيسم حل اختلاف طي بيانيه‌اي مشترک از لزوم تلاش براي حفظ توافق سخن گفته‌اند و اين يعني ميل باطني اروپا در تضاد با آن چيزي است که آمريکايي‌ها مي‌خواهند. در گزارش فايننشال تايمز همچنين تأکيد شده است که اقدام ترامپ مبني بر تهديد کشورهاي اروپايي براي اعمال فشار بر ايران، بر نارضايتي‌ها افزوده است و اروپايي‌ها نسبت به اتحاد با آمريکا ترديد جدي پيدا کرده‌اند.