اعتماد عمومی، قربانی کتمان حقیقت
يک جامعهشناس سياسي در اين رابطه به «آرمان ملي» ميگويد: زمانيکه هواپيماي اوکرايني تحت اصابت موشک قرار گرفت، واقعيتها و حقايق به مردم گفته نشد و مسئولان حقايق را از مردم پنهان کردند، اين پنهانکاري اعتماد عمومي را کاهش داد و موجب رشد بياعتمادي در جامعه شد. محمدرضا محبوب فر در ادامه ميافزايد: بزرگترين سرمايه اجتماعي هر کشوري مردم هستند و وقتي به مردم حقايق گفته نميشود، اين سرمايههاي اجتماعي از بين خواهد رفت. نوک تيز حملات بياعتمادي که در جامعه ما وجود دارد، دروغگويي و کتمان حقايق است. کاهش اعتماد عمومي از آنجا شروع شد که دولت به بهانه عدم تشويش اذهان عمومي، حقايق را به مردم نگفت و قطعي اينترنت بعد از حوادث آبان به اين امر دامن زد. دولت به جاي اينکه از اين سرمايه عظيم اجتماعي براي رفع مشکلات کشور استفاده کند، اينترنت را قطع و همزمان در بياطلاعي کامل مردم، تعدادي از معترضان را بازداشت کرد و تعدادي هم جان خود را از دست دادند. بعد از حوادث آبانماه بود که جامعه به سمت بياعتمادي پيش رفت و به شکل فرار نخبگان از کشور خودش را نشان داد. اصابت موشک به هواپيماي اوکرايني طبق فرمايشات رهبر معظم انقلاب که روز گذشته در نماز جمعه به آن اشاره فرمودند، ابهامات زيادي وجود دارد که به اين ابهامات بايد پاسخ داده شود و هنوز مردم نميدانند اين اتفاق عمدي يا غيرعمدي بوده است. وي در ادامه با اشاره به اينکه دولت بايد اين شکاف اعتمادي را ميان خود و مردم ترميم کند، خاطرنشان ميکند: بايد چيزي از مردم پنهان نشود و آنها از مسئولان کشورشان شفافيت ببينند، با اين شفافيت در گفتار و رفتار شايد اعتماد عمومي مجددا به جامعه بازگردد، در حالي که اين امر سالها زمان نياز دارد.
نقش صداو سيما در کاهش اعتماد عمومي
محبوب فر در ادامه به صحبتهاي ابوطالبي در تلويزيون نيز اشاره کرد و افزود: قبل از پيروزي انقلاب اسلامي و زمانيکه حضرت امام (ره) در نوفل لوشاتو حضور داشتند، فرمودند: «حکومت متعلق به مردم است و آزادي و دموکراسي در حکومت آينده حرف اول را ميزند» بيشک اين صحبتها اهداف و آرمانهاي انقلاب اسلامي بود، اما وقتي مردم در رسانهاي که قرار بود ملي باشد، ميشنوند برخي از مجريان و کارشناسان، مردم را نامحرم ميدانند، بين مردم ديوار خودي و غيرخودي ميکشند و ايران را ملک و املاک خود ميدانند، باعث افزايش بياعتمادي عمومي و اجتماعي ميشود. رسانهاي که قرار بود ملي باشد، امروزه با سياستهاي خودي و غيرخودي جامعه را دوقطبي ميکند و شکاف بين دولت و ملت را افزايش ميدهد. بيشک اين موضوع خودش را بهصورت خشونت عريان در آينده نشان خواهد داد.
خدشه به اعتماد عمومي مردم
غلامرضا کبودي، جامعهشناس صحبتهاي محبوب فر را تاييد ميکند و به «آرمان ملي» ميگويد: جامعه ما در حالي که با شهادت سپهبد قاسم سليماني به يک همبستگي و انسجام ملي ميرسيد، اما اتفاقات پس از آن باعث شد که اين حماسه ملي که با حضور ميليونها نفر در خيابانها و مراسم خاکسپاري که فقط نظير آن را در ارتحال بنيانگذار جمهوري اسلامي ديديم، تحت الشعاع قرار بگيرد. اطلاع رساني دير هنگام درباره علت سقوط هواپيما و اظهارنظرهاي برخي از کارشناسان در صدا و سيما که در يک دهه گذشته جايي براي بيان افکار عمومي ندارد، متهمان اصلي اين اتفاق هستند. وي افزود: متاسفانه سالهاست که در کشور ما کلمه عذرخواهي و استعفا فراموش شده است، در حالي که عذرخواهي و استعفا ميتواند سبب افزايش اعتماد عمومي شود. از سوي ديگر بسياري از آنها مردم را محرم نميدانند، مثل تصميم يکباره در افزايش 200درصدي بنزين و تکذيب پشت سرهم اصابت موشک به هواپيما، در حالي که اطلاع رساني به اين موضوع باعث افزايش اعتماد عمومي خواهد شد. وقتي اعتماد بين افراد حتي بين زن و شوهر از بين برود، زمان زيادي نياز است که اين اعتماد مجددا بازگردد و هيچوقت شرايط مانند قبل نخواهد شد، چه برسد به اينکه اين بياعتمادي در سطح يک کشور به وجود بيايد و برخي از کارشناسان تلويزيون در رسانه ملي بگويد که هر کسي مثل ما فکر نميکند از اين کشور برود. در چنين شرايطي بياعتمادي مردم باعث اعتراض اجتماعي در فضاي مجازي ميشود و تبعات بسيار بدي دارد و بيشک در چنين شرايطي، برگرداندن اعتماد کار بسيار سختي است.اين جامعه شناس معتقد است اين اتفاق ميتواند صدمات رواني جبرانناپذيري نيز به افراد جامعه وارد کند، در حالي که صحبتهاي مطرح شده در صدا و سيما ميتواند مانند يک شمشير دو لبه باشد. او همچنين بر اين باور است که وقتي فردي به لحاظ رواني آسيب ببيند، به سمت حرکتهاي نابههنجار که ميتواند تبعات اجتماعي هم داشته باشد، برود. ما الان بايد متوجه شرايط وابستگان درجه يک کساني که در اين حادثه کشته شدهاند، باشيم، زيرا دچار آسيب شدهاند. اين آسيب ميتواند اضطراب، استرس، عدم خودباوري و حتي اقدام به خودکشي را بهدنبال داشته باشد.
چرا هميشه مردم بياطلاع هستند
مهراب صادقنيا، استاد دانشگاه نيز در اين رابطه به ايرنا پلاس ميگويد: بعد از حادثه هواپيما بايد يکسري کارها بر اساس حادثه اتفاق افتاده، انجام شود. دسته اول اقدامات بايد به اين صورت باشد که به معناي عملي و واقعي از مردم دلجويي شود و مسئولان نسبت به همه مردم، نهفقط کساني که فرزندان و عزيزانشان را در اين حادثه از دست دادهاند، احساس دين کنند. بايد عذرخواهي آشکار و بدون لکنت زبان انجام شود و مراسم باشکوهي که همه گروههاي مردمي بتوانند در آن شرکت کنند برگزار نماييم. اينها تا اندازه زيادي کمک ميکند و حتي ايرادي ندارد پارهاي استعفاها و جابهجاييها در سطوح مختلف انجام شود که اين خود نوعي عذرخواهي عملي است. وي در ادامه خاطرنشان ميکند: اما بهصورت کلي اين حادثه بايد تجربه و درسي براي مسئولان شود تا با مردم با صداقت بيشتري رفتار کنند. ما هر چه داريم از همين مردم است و بايد با مردم با صداقت بيشتري رفتار کرد و بدون پنهانکاري، آنها را در جريان اتفاقات و اخبار قرار داد. واقعا معنايي ندارد بدون صحبت با مردم يک دفعه بنزين گران شود. اينها اعتماد عمومي را از بين ميبرد. تلويزيون بهجاي اينکه خبر و روايتها از واقعيت را يکسويه بررسي کند، بايد اجازه دهد افکار عمومي مختلف در تلويزيون حرف بزنند و مسائل از زواياي مختلفي بررسي شود. روزنامهها با آزادي بيشتري به وقايع بپردازند. اينها همه کمک ميکند اعتماد عمومي به جامعه برگردد.
