راه‌های نرفته کاهش آلودگی هوا در کلانشهرها

بيشتر اقداماتي که براي کاهش آلودگي هوا اتخاذ شده به مواردي مانند تعطيلي مدارس، اجراي طرح زوج و فرد از در منازل و جلوگيري از فعاليت صنايع آلاينده در روزهاي آلوده، محدود شده و اين فعاليت‌ها تا حدي در کاهش موقت آلودگي هوا موثر بوده است اما راهکارهاي اصولي براي رفع اين معضل اساسي نبوده و به عبارتي راه‌هاي اساسي براي رفع آلودگي هوا در کلانشهرها هنوز هم بر زمين مانده است. بنابر نظر کارشناسان، در زمينه آلودگي هوا مطالعات زيادي انجام شده و به نظر مي‌رسد مسئولان مي‌دانند دلايل اصلي بروز آلودگي هوا در کلانشهرها از جمله تهران چيست، پس بايد به‌طور جدي براي پيشگيري و رفع آن اقدام کنند تا مردم از اين معضل رهايي يابند و هواي سالم استنشاق کنند. حسين شهيدزاده، مديرعامل شرکت کنترل کيفيت هواي شهرداري تهران گفته بود که بيشتر آلودگي هواي شهر تهران مربوط به کاميون‌ها و خودروهاي گازوئيل‌‌سوز با سهم به ترتيب 15 و 7/0 درصد و صنايع، نيروگاه‌ها و پالايشگاه‌ها با سهم بالاي 35 درصد انتشار ذرات آلاينده در هواي شهر تهران است که متاسفانه در فصل زمستان بسياري از اين صنايع و نيروگاه‌ها از سوخت‌هايي مانند گازوئيل به جاي گاز استفاده مي‌کنند. اين در حالي است که فرصت تنفس هواي سالم، از نيازهاي اوليه بوده يا به عبارتي بهتر، از مهم‌ترين نيازهاي مردم است که بايد محقق شود، آلودگي هوا داراي عوارض متعددي است که نتيجه آن آسيب به سلامت مردم است و اين معضل امروزه يک تهديد جدي براي جامعه محسوب مي‌شود. هرچند آلودگي هوا يکي از مشکلات مهم دنيا است و سازمان بهداشت جهاني در سال‌هاي اخير هم به آن توجه بسيار کرده، اما اين معضل با بي‌تدبيري و نبود توجه کافي در حال تبديل شدن به فاجعه است و بايد براي رفع آن کاري جدي کرد. اين معضل داراي ابعاد بسيار وسيع است اما با برنامه‌ريزي مناسب، عزم جدي مسئولان و مشارکت همگاني مردم مي‌شود آن را برطرف کرد، به عبارت ديگر ترديدي وجود ندارد که ما در ايران مي‌‌توانيم با بهره‌گيري از يک‌سري موارد، اين مشکل را برطرف کنيم. رضا ملک‌زاده، معاون تحقيقات و فناوري وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشکي روز چهارشنبه در اين خصوص به ايرنا گفت: معضل آلودگي هوا را بايد با برنامه‌ريزي صحيح، عزم مسئولان و مشارکت جدي و هم‌گامي مردم برطرف کرد. وي به تاثير عوارض آلودگي هوا بر سلامت مردم اشاره کرد و گفت: وقتي آلودگي هوا زياد مي‌شود و به اوج خود مي‌رسد، افرادي که در شهر تردد مي‌کنند، مانند اين است که روزانه، يک پاکت سيگار مصرف مي‌کنند و اين موضوع اثرات بسيار مخرب بر سلامت مردم و محيط‌زيست دارد و دولت بايد تصميم جدي در اين زمينه بگيرد.

عوامل آلودگي هوا در کلانشهرها

وي در پاسخ به اين سوال که چه عاملي بر آلودگي هوا در کلانشهرها تاثيرگذارتر بوده و به عبارتي عوامل اصلي آلودگي هوا در کلانشهرها چيست؟ گفت: خودروها به خصوص خودروهاي فرسوده و صنايع آلاينده مهم‌ترين عامل آلودگي هوا در تهران و ساير کلانشهرها است. ملک‌زاده ادامه داد: به نظر مي‌رسد در سوخت خودروها اشکالاتي وجود دارد و خودروهاي موجود، هم از کيفيت مناسبي برخوردار نيستند، در مجموع افزايش بي‌رويه خودروهاي سواري، موتورسيکلت‌ها و افزايش آلايندگي صنايع سبب بروز و تشديد اين معضل در کلانشهرها از جمله تهران شده است. وي افزود: در شهر تهران بيش از 3 ميليون خودرو وجود دارد که بيشتر آنها استاندارد لازم را ندارند يا فرسوده هستند و از سويي ديگر، ظرفيت اين شهر به اندازه اين تعداد خودرو نيست و همچنان نيز به تعداد آنها اضافه مي‌شود، از طرف ديگر تعداد زيادي موتورسيکلت در اين شهر وجود دارد که بايد براي همه آنها تصميم‌گيري شود. معاون وزير بهداشت ادامه داد: بايد تصميم جدي براي رفع آلودگي هوا گرفته شود، در غير اين‌صورت، ما دچار مشکلات خيلي جدي‌تري در بخش‌هاي مختلف خواهيم شد و سلامت مردم به طور جدي تهديد مي‌شود. وي اظهار داشت: در زمينه آلودگي هوا مطالعات متعددي انجام شده و به نظر مي‌رسد که مسئولان مي‌دانند دلايل اصلي بروز آلودگي هوا در کلانشهرها از جمله تهران چيست، پس بايد به طور جدي براي پيشگيري وارد عمل شوند تا مردم از اين معضل رهايي يابند. معاون وزير بهداشت ادامه داد: اگر مسئولان فکر مي‌کنند يک فرمول ساده‌اي در اين زمينه وجود دارد و با آن مي‌شود سريع آلودگي هوا را برطرف کرد، در اشتباه هستند و اين‌چنين فرمولي وجود ندارد و بايد با برنامه‌ريزي دقيق و مشارکت مردم اين معضل را برطرف کرد. وي با اشاره به اينکه به نظر مي‌رسد مردم و مسئولان اين موضوع را جدي نگرفته‌اند، افزود: مقابله با آلودگي هوا برنامه‌ريزي دقيق و اراده خيلي قوي دولت و مشارکت جدي مردم را مي‌خواهد و بايد با عزم جدي وارد اين ميدان شد. ملک‌زاده افزود: آلودگي هوا در تهران، مجموعه‌اي از ترکيباتي است که يکي از آنها سرب است که ترديدي نيست که اين ماده براي ارگان‌هاي مختلف بدن عارضه ايجاد مي‌کنند، اين مواد سرطان‌زاست و سبب نارسايي ريوي، سکته قلبي و مغزي و کبد چرب مي‌شود. وي افزود: بر اساس تخمين‌هاي صورت گرفته، آلودگي هوا سالانه سبب مرگ حداقل 29 هزار نفر در ايران مي‌شود و در جهان هم 7 ميليون نفر را به گام مرگ مي‌کشد، بنابراين بايد به طور جدي به آن پرداخت.

آلودگي هوا شديدتر شده است

وي با طرح اين سوال که آيا تعداد روزهاي آلوده در تهران طي 15 سال گذشته افزايش يافته است؟ گفت: براساس مطالعات انجام شده آلودگي هوا شديدتر و ذرات معلق هم به آن اضافه شده است. ملک‌زاده بيان داشت: براي کاهش آلودگي هوا اقدام مهمي انجام نداده ايم و اين موضوع را جدي نگرفته‌ايم، کشورهايي که به طور جدي به آن پرداختند به دستاوردهاي خوبي رسيدند و ما اين راه را نرفتيم. وي افزود: حدود 5 سال پيش در هيات دولت حضور يافتم و پيشنهاد کردم که دولت قانون هواي پاک را براي رفع آلودگي هوا تصويب کند که در آن جلسه از اين پيشنهاد استقبال جدي به عمل نيامده است. رئيس پژوهشکده بيماري‌هاي گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکي تهران افزود: چندي پيش هيات دولت لايحه هواي پاک را تصويب کرد و ما اميدواريم قبل از اتفاقاتي که در جاهاي ديگر مانند لندن رخ داده، بتوانيم اين معضل را برطرف کنيم. وي افزود: ناديده گرفتن معضل آلودگي هوا فقط مختص اين دولت نبوده و ما در طول سال‌هاي بعد از انقلاب، آن را ناديده گرفتيم و در بعد از انقلاب هم به دليل افزايش جمعيت، بيشتر شدن خودروهاي غيراستاندارد و فرسوده و افزايش صنايع آلاينده، اين معضل افزايش يافته است.

از تجربيات کشورهاي موفق بهره ببريم

وي در پاسخ به اين سوال که تجربيات دنيا در اين زمينه چه بوده است، گفت: يکي از بهترين تجربيات مستند دنيا، تجربه شهر لندن در سال 1952 است. هواي اين شهر خيلي آلوده بود و حتي 3 تا 4 برابر و در برخي موارد تا 10 برابر آلودگي کنوني هواي تهران را داشت، اما با اقدامات چند ساله لندن به يکي از شهرها با هواي سالم و تميز تبديل شده است. ملک‌زاده اظهار داشت: آلودگي هوا سبب شد که در مدت يک هفته نزديک به 5 هزار نفر در لندن، منچستر و چند شهر ديگر انگليس جان خود را از دست بدهند، وقتي اين اتفاق افتاد دولت مجبور به توجه جدي به اين موضوع شد و از همان موقع، قانون هواي پاک در انگليس تصويب و با همکاري مردم اجرا شد. وي ادامه داد: آلودگي شديد در نيويورک هم رخ داده است، برخي روزها براثر آلودگي هوا مانند شب بود و خودروها با چراغ روشن تردد مي‌کردند، اين موضوع نشان مي‌دهد که آلودگي هوا در نيويورک هم چندين برابر آلودگي فعلي تهران بود. در اين شهر هم با تمهيداتي دولت و همکاري مردم، آلودگي هوا از بين رفت. معاون وزير بهداشت تاکيد کرد با عزم و اراده جدي دولت و مشارکت مردم مي توان آلودگي هوا را برطرف يا از ايجاد آن در کلانشهرها پيشگيري کرد. وي افزود: سالانه 7 ميليون نفر در دنيا براثر آلودگي هوا جان خود را از دست مي‌دهند که رقم بزرگي است. البته اغلب اين افراد داراي بيماري زمينه‌اي مانند آسم، بيماري قلبي و ريوي و سرطان‌ هستند و آلودگي هوا عاملي براي زودتر مردن آنان مي‌شود که به عبارتي آنان دچار مرگ زودرس مي‌شوند. ملک‌زاده درباره اينکه اين عدد در ايران چقدر است؟، گفت: تخمين زده مي‌شود در ايران سالانه حداقل 29 هزار نفر در هفت کلانشهر ايران به دليل آلودگي هوا فوت مي‌کنند. رئيس پژوهشکده بيماري‌هاي گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکي تهران افزود: هرچند اغلب اين افراد بيمار هستند اما مي‌توانستند چند سال ديگر عمر کنند که سالانه تعدادي از آنان به دليل آلودگي هوا جان خود را از دست مي‌دهند. معاون وزير بهداشت گفت: بر اساس پيش‌بيني سازمان بهداشت جهاني اکنون در دنيا از هر 10 نفر 9 نفر هواي آلوده تنفس مي‌کند اين موضوع نشان مي‌دهد آلودگي هوا همه‌گير شده و موضوعي نيست که فقط به کشور ما مربوط باشد. اين معضل در کشور ما هم وجود دارد و مسئولان به طور جدي به اين موضوع توجه نکرده‌اند‌ و‌ انتظار داريم مسئولان و مردم ايران توجه جدي‌تري به اين موضوع مهم داشته باشند.

چه بايد کرد؟

وي در پاسخ به اين سوال که براي رفع اين معضل چه بايد کرد، گفت: قطعا اولين گام براي رفع اين معضل، انجام برنامه دقيق و اصولي در دو بخش کوتاه‌مدت و بلند‌مدت با مشارکت محققان و صاحبنظران است که بايد اين موارد در اسرع وقت با همکاري نزديک مردم اجرا شود. ملک‌زاده، جايگزين کردن سوخت فسيلي و استفاده از آن در کلانشهرها را يکي ديگر از راهکارهاي اساسي در اين زمينه اعلام کرد و گفت: اين تصميم تبعاتي را براي مردم به همراه دارد که دولت بايد با راهکارهاي اصولي از ميزان اين تبعات بکاهد تا آنها در کلانشهرها اجرايي شوند. وي، توسعه ناوگان حمل‌و‌نقل عمومي را از ديگر راهکارهاي کاهش آلودگي هوا در کلانشهرها دانست و گفت: مردم در صورتي که امکان حمل و نقل آسان، سريع و کم‌هزينه را داشته باشند از وسايل نقليه شخصي استفاده نخواهند کرد. معاون تحقيقات و فناوري وزير بهداشت با اشاره به اينکه بايد جلوي تردد خودروهاي فرسوده به خصوص موتورسيکلت‌ها در شهرها به خصوص کلانشهرها گرفته شود، گفت: کيفيت سوخت هم بايد ارتقا يابد. وي افزود: به نظر مي‌رسيد که با افزايش قيمت بنزين، شاهد کاهش آلودگي هوا در کلانشهري مانند تهران باشيم که اين موضوع محقق نشد و به نظر مي‌رسد قيمت بنزين به تنهايي براي کاهش آلودگي هوا کافي نيست و بايد اقدامات ديگري در اين زمينه انجام داد. ملک‌زاده با اشاره به اينکه آلودگي موتورسيکلت در برخي موارد از خودروها بيشتر است، گفت: بايد موتورسيکلت‌هاي فرسوده و دودزا را از چرخه تردد عمومي شهر خارج کنيم و همچنين از موتورسيکلت برقي و در صورت امکان از دوچرخه، استفاده بيشتري کنيم. وي تاکيد کرد که در اين مورد به اندازه کافي تجربيات موفق در دنيا وجود دارد و ما بايد از آن تجربيات استفاده کنيم تا شاهد برطرف شدن اين معضل در کشور باشيم.