گام پنجم پايان برجام نيست
آرمانملي- زينب مختاري: دولت جمهوري اسلامي ايران در شامگاه يکشنبه پانزدهم ديماه اعلام کرد که گام پنجم خود را در چارچوب مفاد توافق برجام در راستاي کاهش تعهدات خود به اين پيمان، برميدارد و از زمان صدور اين بيانيه ديگر به هيچکدام از تعهدات پيشين خود در قالب برجام پايبند نخواهد بود. با اين حال، ايران اعلام کرده است در صورتي که آمريکا به برجام بازگشته و تعهدات خود را عملياتي و جبران کند، راه بازگشت ايران نيز باز خواهد بود. اين اقدام ايران همزمان شده است با ترور سردار سليماني از سوي آمريکا که بالاگرفتن تنشها در خاورميانه را به دنبال داشته است. اين رخدادهاي پيدرپي، در روزهاي اخير نوسانات زيادي را در بازارهاي بينالمللي از طلا و ارز گرفته تا نفت و سهام ايجاد کرده است. «آرمانملي» در گفتوگو با محسن مهرعليزاده- استاندار سابق اصفهان و فعال اقتصادي- به بررسي آثار اقتصادي تحولات اخير بر بازرگاني و تجارت ايران پرداخته است که در ادامه ميخوانيد.
آيا اقدام ايران در کاهش تعهدات برجامي را ميتوان به معناي خروج کامل از برجام دانست؟
دقيقا به آن معني نيست. به هر حال خروج از برجام معناي خاص خود را دارد؛ مانند همان کاري که ترامپ در سال گذشته انجام داد، اما ايران بر اساس مفاد برجام به تدريج از تعهدات خود کاست و تقريبا اکنون تمام تعهداتي که داشته را کنار گذاشته است. اما اين به معناي خروج کامل از برجام نيست و قطعا برجام يک معاهده بينالملليست که هنوز معتبر است.
به نظر شما آيا ممکن است در نتيجه اين اقدام، اروپا در جهت جبران مافات و کاهش سطح تنشهاي کنوني در خاورميانه، فعاليت ايران در کانالهاي تجاري و اقتصادي را تسهيل کند؟
فکر ميکنم که اروپا در جريان خروج ترامپ از برجام، سابقه خوبي را از خود نشان نداد و اين روال در مسير برجام هم ادامه داشت. گرچه در مقاطع مختلف ميخواست تعهداتي را که بر عهده داشت اجرا کند و حتي مساله اينستکس را هم پيش آورد، اما همزمان در موضعگيريهاي سياسي، عمل و اجرا به آن پايبند نبود در حاليکه حرفهاي ديگري از سوي آنان مطرح ميشد. اکنون هم به نظر نميرسد ديگر اروپا بتواند کار خاصي را انجام دهد. اگرچه هيچ وقت براي هيچ کاري دير نيست.
قرار بود اعضاي جديدي از اروپا به کانال اينستکس بپيوندند و روند اجرايي آن را تسهيل کنند تا کار به گام پنجم ايران نرسد. عاقبت اين کانال چه شد؟
اينستکس از نظر مفهوم قدم خوب و مناسبي بود و کمک ميکرد به اينکه بخشي از فشارهاي ناشي از خروج ترامپ از برجام که بر روي مسائل اقتصادي و تحريمها اثرگذار بود، به نحوي منتفي شود. ولي اروپاييها تصميم داشتند روال اينستکس با حداقلهايي طي شود. با توجه به روند اين اقدام، اينستکس به هيچ وجه معنا و مفهومي که از آن بهعنوان کمک براي برداشتن فشارهاي ظالمانه آمريکا داشته باشد را برآورده نميکرد. در اين حالت، عملا اضافه يا کمشدن چند کشور ديگر، فايدهاي را به آن اضافه نميکرد. بايد عليالقاعده اروپا بر اساس مفهوم واقعي اين عملکردي که در اينستکس ديده شده بود عمل ميکرد که نتوانست انجام دهد.
تجارت پيش از گام پنجم نيز براي ايران سخت شده بود؛ اما اکنون با توجه به مجموعه حوادث اخير، تحولات بخش بازرگاني کشور در آينده را چگونه ارزيابي ميکنيد؟
شرايط سختتر شد. به هر حال با توجه به اقدام اخير آمريکا در ترور سردار سليماني و عصبانيتي که در مردم ايران ايجاد کرد، اصولا در چنين فضايي شرايط سختتر شده است. مگر اينکه باز هم اروپا بخواهد کاري کند يا به عبارت ديگر از آن سمت با توجه به اشتباه استراتژيک آمريکا و فشارهايي که در اين کشور روي ترامپ است، مواضع آمريکا برگردد و تصحيح شود. اما تداوم اين وضعيت عليالقاعده کار بازرگاني ايران را مشکلتر خواهد کرد و طبيعتا ايران بايد با ترفندها و روشهاي جديد در ادامه اين وضع بتواند مشکلات بازرگاني و داد و ستدهاي خود را حل کند.
بهعنوان کسي که در سياست و اقتصاد فعال است، با توجه به روندي که ايران در برجام طي کرد و نتوانست از مواهب آن برخوردار شود، گام پنجم را چگونه ارزيابي ميکنيد؟
ايران هيچ راهي جز اين نداشت. ايران در چند ماه اول تمام فشارهاي خود را در حوزه سياسي و ديپلماسي در سطح جهاني و بهويژه اروپا به اجرا گذاشت تا بتواند از اين معاهده بينالمللي مراقبت کند و بتواند به دنيا بفهماند اگر يک نفر مانند ترامپ آمده و کاملا به صورت غيرقانوني دارد از اين معاهده سرپيچي ميکند، روند را تصحيح کند. اروپاييها هم در اين فاصله دائما وعده و وعيد دادند اما نتوانستند عمل کنند. به نظر من ايران عاقلانهترين روش را به کار برد که از برجام خارج نشد و اين در تاريخ هم پايبندي ايران به معاهدات بينالمللي را کما اينکه قبلا هم بوده نشان خواهد داد. هيچ راهي هم جز اين نداشت و نميشد تا آخر روي تمام تعهدات برجام بايستد. ايران در بهترين روش، با اخطارها و تذکرات و قدم به قدم تعهدات خود را کاهش داد. ما هيچ راهي جز اين نداشتيم. در عين حال بايد ياد بگيريم و ياد ميگرفتيم که اگر چه ناگزير به داشتن اين روابط بينالمللي هستيم اما به شکل مستقل از آن، چگونه ميتوانيم مسائل خود را حل کنيم.
تاثير اين اقدام در بازر داخلي چيست؟ آيا تورم و افزايش قيمتها را به دنبال خواهد داشت؟
به نظر من ميتواند افزايش قيمتها خيلي موقت باشد. همان طور که در عمل هم داريم ميبينيم. اما در صورتي که از لحاظ اقتصادي نتوانيم از محرکها استفاده و در اقتصاد حرکت ايجاد کنيم يا نتوانيم بهويژه يک سري قوانين و مقرراتي را به کار بنديم که بتواند امکانات داخلي و سرمايههاي مردم را به نحو مطلوب در مسير اقتصادي کشور به حرکت درآورد عليالقاعده شاهد اثرات درازمدت افزايش تورم خواهيم بود. در آن صورت بله ممکن است با مشکلات افزايش قيمتها و بالارفتن تورم يا حتي افزايش رکود مواجه شويم. اما اثرات اين اتفاقات اخير ميتواند خيلي موقت و گذرا باشد. چه در بورس داخلي، چه در ديگر معاملات داخلي و چه در قيمت ارز و دلار به شکل موقت اثر افزايشي خواهد داشت.
